Το Φρούριο της Τήνου
Ιανουάριος – Μάρτιος 2005
Τεύχος 162 – Έτος 39

Αγαπητοί Φίλες και Φίλοι,

Έφθασε και πάλι η Μεγάλη και Αγία Σαρακοστή. Για άλλη μια φορά, θα δεχτούμε τη στάχτη που ο ιερέας θα θέσει στην κεφαλή μας. Θα μας θυμίσει και πάλι ότι είμαστε φτιαγμένοι από στάχτη και χώμα. Θα αναγνωρίσουμε ακόμη μια φορά ότι είμαστε πλάσματα, δημιουργήματα του μεγάλου Θεού. Εκείνος δημιούργησε τα πάντα και από Εκείνον τα πάντα περιμένουμε. Μαζί με τον ψαλμωδό επαναλαμβάνουμε κι εμείς: «Κύριε, Θεέ μου, πόσο είσαι μεγάλος» (Ψλ. 103, 1).
Η ταπεινή αυτή πράξη της αποδοχής της στάχτης είναι το αντίθετο της υπερήφανης εκείνης επιδίωξης των πρωτόπλαστων, του Αδάμ και της Εύας. Θέλησαν να «γίνουν ως Θεοί», και με την ανυπακοή τους κατάστρεψαν τη σχέση φιλίας και αγάπης, κατάστρεψαν την αρμονία που υπήρχε ανάμεσα στο Θεό και το δημιούργημά του, τον άνθρωπο.
Θα ακούσουμε και πάλι το κάλεσμα από τον ιερέα: «Μετανοείτε και πιστεύετε στο Ευαγγέλιο». Γιατί η πορεία μέσα στη Σαρακοστή είναι πράγματι μια πορεία μετάνοιας. Μια περίοδος μερικών εβδομάδων, κατά την οποία καταβάλουμε ιδιαίτερη προσπάθεια να απελευθερωθούμε από τις αδυναμίες μας και τις κακές μας συνήθειες, να επιστρέψουμε στο Θεό. Είναι ένα κάλεσμα να ανανεώσουμε το «ναι» που είπαμε κατά το βάφτισμά μας απέναντι στο Χριστό και το Ευαγγέλιό του.
Κατά τη Σαρακοστή, καλούμαστε να νηστέψουμε. Η νηστεία μπορεί να πάρει διάφορες μορφές. Όμως δεν είναι ούτε μια δίαιτα για να χάσουμε κιλά, ούτε μια απεργία πείνας για να εκφράσουμε κάποια διαμαρτυρία. Η νηστεία της Σαρακοστής είναι κυρίως και πάνω απ’ όλα μια πράξη μίμησης του Χριστού. Το Ευαγγέλιο μάς λέει ότι ο Ιησούς Χριστός, πριν ξεκινήσει τη δημόσια αποστολή του, νήστεψε για σαράντα μέρες και για σαράντα νύχτες. Γι’ αυτό κι εμείς, οι πιστοί του, κάνουμε την ίδια εμπειρία που έκανε ο Χριστός. Το ίδιο έκαναν και οι μεγάλοι άγιοι της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, κάθε φορά που θέλησαν να βαδίσουν και να πλησιάσουν περισσότερο το Θεό.
Όμως, η νηστεία και οι όποιες άλλες στερήσεις που μπορούμε να επιβάλλουμε στον εαυτό μας δεν είναι ένας αυτοσκοπός. Μαζί με τη νηστεία, θα πρέπει να βιώσουμε τη μοιρασιά των υλικών αγαθών και την προσευχή. Η βασική επιδίωξη είναι να κυριαρχήσει κανείς τον εαυτό του, να γίνει κύριος των πράξεών του. Αλλά κι αυτό, όχι για τον εαυτό μας, αλλά για να μπορέσουμε να δοθούμε στους άλλους. Να γίνουμε ελεύθεροι, για να δοθούμε στους συνανθρώπους μας και στο Θεό.
Κάθε στέρηση είναι επίπονη. Όμως πρέπει να αποδεχόμαστε, να επιβάλλουμε στον εαυτό μας κάποια στέρηση, για να συνειδητοποιούμε καλύτερα αυτό που μας υποδουλώνει. Βέβαια, η νηστεία ποτέ δεν είναι ευχάριστη. Αλλά να μη λησμονούμε ότι ο Χριστός, που νήστεψε σαράντα μέρες, «οδηγήθηκε από το πνεύμα στην έρημο». Γι’ αυτό κι εμείς, αν θέλουμε να βιώσουμε σωστά τη νηστεία, θα πρέπει να τεθούμε κάτω από τη δύναμη του Πνεύματος και να διατηρήσουμε μέσα μας τη ζεστασιά της αγάπης.
Μόνο κάτω από την προστασία του Πνεύματος και συντροφευμένη με την προσευχή, η νηστεία μας θα μπορέσει να φέρει καρπούς. Τους καρπούς του Πνεύματος. Διότι το Πνεύμα είναι εκείνο που θα μας βοηθήσει να στρέψουμε την πείνα μας, όχι προς τα επίγεια και πρόσκαιρα αγαθά που μας προτείνει ο διάβολος, αλλά θα γίνει πείνα και δίψα για τα πνευματικά αγαθά, πείνα και δίψα για να συναντήσουμε το Θεό.
Καλή Σαρακοστή.
π. Σεβαστιανός Φρέρης

 


Να προσεύχεστε πάντοτε

Αν θέλετε να ξεκινήσετε για την αναζήτηση του Θεού και δε γνωρίζετε από πού να αρχίσετε, μάθετε να προσεύχεστε, υποχρεώσετε τον εαυτό σας απλά να προσεύχεστε κάθε μέρα. Μπορείτε να προσεύχεστε οπουδήποτε και οποτεδήποτε, σε κάθε στιγμή. Δε χρειάζεται να βρίσκεστε μέσα σε εκκλησία ή παρεκκλήσιο. Μπορείτε να προσ-εύχεστε ενώ εργάζεστε: η εργασία δε σταματά την προσευχή, ούτε η προσευχή σταματά την εργασία. Αν αισθάνεστε την ανάγκη, μπορείτε να ζητήσετε τη συμβουλή κάποιου ιερέα.

Προσπαθήστε να απευθύνεστε απευθείας στο Θεό. Μιλήστε του, πέστε τού τα όλα, αυθόρμητα, άμεσα, όπως σας έρχεται στο νου. Είναι ο Πατέρας όλων μας. Ό,τι κι αν πιστεύει καθένας μας, είμαστε πλασμένοι από εκείνον και είμαστε παιδιά του. Μπορούμε να έχουμε εμπιστοσύνη σ’ αυτόν, να τον αγαπούμε, να πιστεύουμε σ’ αυτόν, να εργαζόμαστε γι’ αυτόν. Όταν προσευχόμαστε, τα προβλήματά μας λύνονται στο μέτρο αυτού που είναι το καλύτερο για μας.

Χωρίς την προσευχή, ποτέ δε θα μπορούσα να έκανα την εργασία που κάνω, ούτε για μια ώρα. Τη δύναμή μου την αντλώ από το Θεό, με την προσευχή.

Μητέρα Τερέζα της Καλκούτας


Η Μελέτη του Ευαγγελίου

Η Ευσέβειά μας να είναι για το Θεό
(Μτ 6, 1…18)


«Να προσέχετε την ευσέβειά σας, να μη γίνεται μπροστά στους ανθρώπους, για να σας επιδοκιμάσουν. Αλλιώς, μην περιμένετε ανταμοιβή από τον ουράνιο Πατέρα σας.
Έτσι, όταν κάνεις ελεημοσύνη, μην το διατυμπανίσεις, όπως κάνουν οι υποκριτές στις συναγωγές και στους δρόμους, για να τους τιμήσουν οι άνθρωποι - σας διαβεβαιώνω πως αυτή είναι όλη κι όλη η ανταμοιβή τους. Εσύ, αντίθετα, όταν δίνεις ελεημοσύνη, ας μην ξέρει ούτε το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου, για να 'ναι αληθινά κρυφή η ελεημοσύνη σου. Κι ο Πατέρας σου, που βλέπει τις κρυφές πράξεις, θα σε ανταμείψει.
Κι όταν προσεύχεστε, να μην είστε σαν τους υποκριτές, που τους αρέσει να στέκονται και να προσεύχονται στις συναγωγές και στα σταυροδρόμια, για να κάνουν καλή εντύπωση στους ανθρώπους - σας διαβεβαιώνω πως αυτή είναι όλη κι όλη η ανταμοιβή τους. Εσύ, αντίθετα, όταν προσεύχεσαι, μπες στο πιο απόμερο δωμάτιο του σπιτιού σου, κλείσε την πόρτα σου και προσευχήσου εκεί κρυφά στον Πατέρα σου -κι ο Πατέρας σου, που βλέπει τις κρυφές πράξεις, θα σε ανταμείψει…
Όταν νηστεύετε, να μη γίνεστε σκυθρωποί, όπως οι υποκριτές, που παραμορφώνουν την όψη τους για να δείξουν στους ανθρώπους πως νηστεύουν. Σας διαβεβαιώνω πως έτσι έχουν κιόλας λάβει την ανταμοιβή τους. Εσύ, αντίθετα, όταν νηστεύεις, περιποιήσου τα μαλλιά σου και νίψε το πρόσωπό σου, για να μη φανεί στους ανθρώπους η νηστεία σου, αλλά στον Πατέρα σου, που βλέπει τις κρυφές πράξεις - και ο Πατέρας σου, που βλέπει τις κρυφές πράξεις, θα σου το ανταποδώσει


Πρώτα, μια γενική παρατήρηση σχετικά με αυτό το κείμενο του Ευαγγελίου: δεν πρέπει να βγαίνουμε σε δημόσια θέα για να μας δουν οι άνθρωποι, όταν θέλουμε να ασκήσουμε την «ευσέβειά» μας: Τη σημαίνει αυτή η έκφραση; Δε σημαίνει, πράγματι, την προσπάθεια που καταβάλει ο καθένας μας για να δείξουμε το σέβας μας απέναντι στο Θεό, να έχουμε μια σωστή σχέση με τον Θεό;
Αυτή η γενική παρατήρηση εφαρμόζεται, λοιπόν, σε τρεις θρησκευτικές εφαρμογές, που είναι παραδοσιακές τόσο στον ιουδαϊσμό όσο και στο χριστιανισμό: την ελεημοσύνη ή το ενδιαφέρον μας για τον πλησίον που βρίσκεται σε κατάσταση ανάγκης την προσευχή ή την προσοχή που στρέφουμε προς το Θεό? τη νηστεία ή τη σχέση μας με τον εαυτό μας και τις πραγματικές μας ανάγκες.
Ο Ιησούς το υπενθυμίζει, Εκείνος που πρέπει να δοξάζεται, να αναγνωρίζεται, να τιμάται, είναι ο Πατέρας μας και όχι εμείς …
Ακολουθεί, για κάθε μια από τις εφαρμογές, ένα κάλεσμα. Παρατηρήσαμε άραγε την αλλαγή του ύφους; Όταν αναφέρεται σ’ αυτό που γίνεται, η διατύπωση είναι στο δεύτερο πληθυντικό πρόσωπο. Ο Ιησούς τραβά την προσοχή μας σε κάτι που γίνεται γενικά, μια λανθασμένη θρησκευτική πρακτική, και που μπορούμε να παρατηρήσουμε γύρω μας αλλά και σ’ εμάς τους ίδιους, μέσα μας. Δεν κρίνει κανένα.
Το κάλεσμα στο σωστό γίνεται στο δεύτερο ενικό πρόσωπο (εσύ), κάλεσμα που απευθύνεται στον καθένα προσωπικά, να βιώσουμε μια σχέση που θα είναι πιο σωστή, με το απαιτούμενο «σέβας» προς τον Ουράνιο Πατέρα.
Κατά τη φετινή Σαρακοστή, ας αφήσουμε να ακουστεί μέσα μας αυτό του κάλεσμα, που θα μας κάνει να μοιάσουμε προς τον Πατέρα.



Το θαύμα του Ιησού σ’ ένα γάμο στην Κανά της Γαλιλαίας
(Ιω. 2,1-12)


Ο Ιησούς ήταν καλεσμένος στη γιορτή του γάμου μαζί με τη μητέρα του και τους μαθητές του. Η Μαρία, η μητέρα του, αντιλαμβάνεται πως κάτι δεν πάει καλά. Σκύβει, λοιπόν, προς το μέρος του Ιησού και του λέει: «Δεν έχουν κρασί» (Ιω. 2,3).
Τι σχέση μπορεί να έχει αυτό με την αποστολή του; Ήρθε μήπως για να προμηθέψει κρασί σ' ένα γάμο; Είχε σταλεί για να φέρει στους ανθρώπους τη χαρά, την «περίσσια» ζωή (Ιω. 10,10). Και την πληρότητα της ζωής θα τη δώσει, αλλά στην «ώρα» του. Και η «ώρα» του δεν έχει έρθει: «Γυναίκα», απαντά ο Ιησούς στη μητέρα του, «τι ζητάς από μένα; η ώρα μου δεν ήρθε ακόμα» (Ιω. 2,4).
Ο Ιησούς όμως θα εισακούσει το αίτημα της Μαρίας, θα το κάνει τοποθετούμενος μέσα στην προοπτική της αποστολής του. Η πράξη του θα έχει την αξία «σημείου». Ικανοποιώντας το άμεσο και υλικό αίτημα της μητέρας του, θα το υπερβεί ως προς το νόημα του. Το «σημείο» θα μιλήσει με την υπερβολή του, τη δυσαναλογία του σε σχέση με το συμβάν, θα αναγγείλει μια άλλη δωρεά: τη δωρεά μιας περίσσιας ζωής, αστείρευτης, αιώνιας. Εκεί που μια κάποια ποσότητα κρασιού θα ήταν αρκετή, ο Ιησούς επιλέγει σκόπιμα τη σπατάλη, τη δυσαναλογία, τη μέθη: η δυσαναλογία και η μέθη μέσα στη δωρεά:
«Γεμίστε τις στάμνες με νερό», λέει ο Ιησούς στους υπηρέτες. Αυτές οι στάμνες προορίζονταν για τους τελετουργικούς καθαρισμούς των Ιουδαίων. Υπήρχαν εκεί έξι στάμνες, δηλαδή, στο σύνολο μια περιεκτικότητα 600 λίτρων περίπου. Οι υπηρέτες τις γέμισαν μέχρι πάνω.
Τότε ο Ιησούς τους λέει: «αντλήστε τώρα». Δεν ήταν πια νερό, αλλά 600 λίτρα μεθυστικού κρασιού, πολύ ανώτερου απ' αυτό που είχε προσφερθεί μέχρι εκείνη τη στιγμή! Αρκετό για να μεθύσει ένας ολόκληρος λαός! Η απλότητα των λόγων του Ιησού και η συστολή του έρχονται σε αντίθεση με την πληθωρικότητα και τη δυσαναλογία της δωρεάς.
Οι καλεσμένοι στο γάμο περίμεναν λίγο παραπάνω κρασί. Κι ο Ιησούς τους προσφέρει αρκετό για να σβήσουν την αιώνια δίψα τους! Μέσα σ' αυτό το περίσσιο και μεθυστικό κρασί διαφαίνεται η ίδια του η ζωή, που θα δοθεί άμετρα. Το σημείο του νερού που γίνεται κρασί αναγγέλλει εκείνη την ώρα κατά την οποία, από την ανοιχτή πλευρά του Σταυρωμένου, θα τρέξει νερό και αίμα, ως σημείο μιας ζωής ολότελα δοσμένης.
Και ο Ιωάννης τελειώνει τη διήγησή του με τη φράση: «Αυτή ήταν η αρχή των σημείων του Ιησού, στην Κανά της Γαλιλαίας. Έτσι φανέρωσε τη δόξα του, και οι μαθητές του πίστεψαν σ' αυτόν». Η φανέρωση της δόξας του δεν είναι μέσα στη θαυματουργική μεταβολή του νερού σε κρασί, αλλά μέσα σ' αυτό που η μεταβολή αυτή συμβολίζει: μέσα σ' αυτό που αναγγέλλει. Η φανέρωση βρίσκεται μέσα στην άπειρη δωρεά που ο Ιησούς θα πραγματοποιήσει όταν έρθει η «ώρα» του, η ώρα του Πάθους και του Θανάτου του.
Αυτή την «ώρα» που θα είναι το ύστατο σημείο, ο Ιωάννης δεν τη θεωρεί σα μια σκοτεινή ώρα. Είναι εξάλλου σημαντικό πως, μέσα στο Πάθος του Ιησού, δεν αναφέρει την αγωνία στη Γεσθημανή. Την «ώρα» του Ιησού, ο Ιωάννης τη βλέπει σαν την υπέρτατη φανέρωση της δόξας του Θεού μέσα στο Χριστό του. Είναι η «ώρα» που η θεϊκή ζωή αποκαλύπτεται μέσα στα βάθη της και τη λαμπρότητά της, με την απόλυτη προσφορά της. Διότι τέτοια είναι η δόξα του Θεού μέσα σ' όλη της τη λάμψη. Η δόξα μιας υπέρτατης αγάπης: «Πατέρα», λέει ο Ιησούς, «η ώρα ήρθε: δόξασε τον Υιό σου για να σε δοξάσει κι εκείνος. Όπως εσύ του έδωσες εξουσία πάνω σ' όλους τους ανθρώπους, έτσι κι αυτός θα δώσει την αιώνια ζωή σ' όλους αυτούς που του εμπιστεύτηκες!" (Ιω. 17.1β-2).



Eloi Leclerc Πάσχα στη Γαλιλαία
Έδκ. Αδελφών Ουρσουλινών
σελ. 33 εξ


Η Εξέταση της Συνείδησης

Μέσα από το Ευαγγέλιο, ο Ιησούς Χριστός μάς αποκαλύπτει ότι ο Θεός μας αγαπά και μας προτρέπει να βαδίζουμε στη ζωή μας σύμφωνα με το νόμο του. Το Ευαγγέλιο όμως δε μας δίνει πρακτικούς κανόνες ζωής ούτε και είναι ένας αναλυτικός οδηγός ηθικής. Παρά ταύτα, η πίστη απαιτεί να συνοδεύεται από έργα και ο άγιος Ιάκωβος μας υπενθυμίζει: «η πίστη χωρίς τα έργα είναι νεκρή» (Ιακ.2,26). Έτσι, λοιπόν, ο χριστιανός οφείλει να αναζητήσει ένα τρόπο ζωής, ώστε η καθημερινή του ζωή να είναι σε πλήρη αρμονία με την πίστη που ομολογεί.
Όταν ο χριστιανός παίρνει λίγο χρόνο για να εξετάσει τη ζωή του και να την ερευνήσει κάτω από το φως του Ευαγγελίου, λέμε ότι κάνει την εξέταση της συνείδησής του. Η εξέταση της συνείδησης είναι, επομένως, μια κριτική ματιά πάνω στην ίδια μας τη συμπεριφορά.
Αυτός ο τρόπος αναζήτησης μιας σωστής συμπεριφοράς για να προχωρήσει κανείς στη ζωή, τρόπος που προϋπήρχε του χριστιανισμού, ακολουθήθηκε επίσης από πολλούς αγίους της Εκκλησίας, στην προσπάθειά τους να καταστήσουν τον εαυτό τους πιο ενάρετο και αρεστό στο Θεό.
Την Εξέταση της συνείδησης ανέπτυξε ο άγιος Ιγνάτιος Λογιόλα με την προσωπική του εμπειρία, την οποία κατέγραψε στο βιβλίο των Πνευματικών Ασκήσεων. Ο άγιος Ιγνάτιος διακρίνει την ειδική και καθημερινή εξέταση από τη μια, και τη γενική εξέταση από την άλλη.
Με τη γενική εξέταση ο ασκούμενος εξετάζει τον εαυτό του όσον αφορά τις σκέψεις που έκανε, τα λόγια που είπε, τις πράξεις που έκανε, προσπαθώντας να διακρίνει πού σωστά έπραξε και πού αμάρτησε. Προτείνεται ιδιαίτερα στον πιστό ο οποίος προτίθεται να προσέλθει στο μυστήριο της Εξομολόγησης.
Η ειδική και καθημερινή εξέταση προτείνεται στον πιστό για να μπορέσει να διορθωθεί από κάποιο συγκεκριμένο ελάττωμά του. Ο ασκούμενος προσπαθεί «να ξαναθυμηθεί πόσες φορές έπεσε σ’ αυτό το συγκεκριμένο αμάρτημα ή σφάλμα, με σκοπό να διορθωθεί από δω και πέρα», και ζητά «λογαριασμό από την ψυχή του για το συγκεκριμένο εκείνο πράγμα που έβαλε στο νου του και από το οποίο θέλει να απαλλαγεί και να διορθωθεί».
Η εξέταση της συνείδησης είναι μια πνευματική άσκηση, η οποία πάντοτε εφαρμόστηκε μέσα στην Εκκλησία. Μαζί με την καθοδήγηση ενός πνευματικού, αποβαίνει ένα θαυμάσιο εργαλείο στο δρόμο προς την πνευματική τελειότητα.


Σ.Φ.



Σκοπός του μηνός Απριλίου 2005

Για να βιώνουν οι χριστιανοί την κάθε Κυριακή ως Ημέρα του Κυρίου, και να την αφιερώνουν ιδιαίτερα στο Θεό και στον πλησίον.

Σε πολλά μέρη του κόσμου, η Κυριακή τείνει να γίνει μια μέρα όπως όλες οι άλλες. Τα εμπορικά κέντρα, κάποια καταστήματα, αλλά και πολλές επιχειρήσεις διατηρούν ως εργάσιμες και τις επτά μέρες της εβδομάδας. Κι ακόμα, πολλοί που εργάζονται σε αμειβόμενη δουλειά μέσα στη βδομάδα, αφιερώνουν το σαββατοκύριακο είτε σε μια δεύτερη εργασία, ή ασχολούνται με προσωπικές εργασίες, επιδιώκοντας και από εκεί νέο όφελος. Δηλαδή η Κυριακή φαίνεται ότι έπαψε να είναι μια ιδιαίτερη μέρα.
Κατά το μήνα Απρίλιο καλούμαστε να προσευχηθούμε ώστε οι χριστιανοί να αναλάβουν πρωτοβουλία και η Κυριακή να γίνει μια ιδιαίτερη μέρα, ημέρα προσευχής, αγάπης και φιλανθρωπίας. Έτσι θα τηρήσουμε την εντολή του Κυρίου: «Να αγιάζετε την Ημέρα του Κυρίου».
Πράγματι, ήδη στην Παλαιά Διαθήκη, υπάρχει η έβδομη μέρα, κατά την οποία ο Θεός σταμάτησε να εργάζεται, ευλόγησε το έργο του και «αναπαύθηκε», ύστερα από τις επτά μέρες της Δημιουργίας.
Αλλά σε μας τους χριστιανούς, η Κυριακή μας θυμίζει την ημέρα της Ανάστασης του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Ο Ιησούς, αναστημένος από τους νεκρούς, μοιράζεται με τους μαθητές του τη νέα ζωή, τη ζωή της χαράς και της ειρήνης.
Την Κυριακή, λοιπόν, οφείλουμε να πάρουμε κάποια απόσταση από την καθημερινότητα, έτσι όπως το έκανε ο Θεός, να αναπαυθούμε και να θυμηθούμε. Να θυμηθούμε τα καταπληκτικά έργα του Θεού Δημιουργού, να θυμηθούμε τη δύναμη της Ανάστασης, τη θαυμάσια δωρεά του Πνεύματος.
Η Κυριακή είναι μια μέρα που μας δίνει ο Κύριος και ανήκει στον Κύριο. «Αγιάζουμε» την ημέρα του Κυρίου συμμετέχοντας στη θεία Λειτουργία, ακούγοντας το Λόγο του Θεού και λαβαίνοντας τη θεία Ευχαριστία. Η Κυριακή πρέπει να είναι μια μέρα προσευχής. Ολόκληρη η οικογένεια, συγκεντρωμένη για το οικογενειακό γεύμα, να απευθύνει στον Κύριο μια πράξη ευχαριστίας για τα τόσα ευεργετήματα που λαβαίνει από το Θεό.
Όμως η Κυριακή, μαζί με την προσευχή και την ανάπαυση, μπορεί να γίνει και μια μέρα αλληλεγγύης και φιλανθρωπίας. Ο Χριστός έρχεται σ’ εμάς με το Μυστήριο της θείας Ευχαριστίας. Μπορούμε κι εμείς με τη σειρά μας να μεταδώσουμε την αγάπη με την επίσκεψή μας σ’ έναν άρρωστο, σ’ ένα μοναχικό γέροντα, σε κάποιον που υπέστη μια δοκιμασία και χρειάζεται στήριξη.

Σκοπός του μηνός Μαΐου 2005

Για όσους διώκονται για την πίστη τους και για τη δικαιοσύνη, ώστε να βρουν δύναμη και παρηγοριά στο Άγιο Πνεύμα.

Μπορεί να διερωτηθεί κανείς: Μα υπάρχουν ακόμη σήμερα άνθρωποι που δολοφονούνται επειδή είναι χριστιανοί; Η απάντηση είναι: Βεβαίως και υπάρχουν άνθρωποι που δολοφονούνται, επειδή είναι πραγματικοί χριστιανοί.
Στη διάρκεια του 20ου αιώνα, χιλιάδες είναι οι χριστιανοί που δολοφονήθηκαν επειδή εξασκούσαν τη πίστη τους φανερά (ή και κρυφά, όταν τους ανακάλυπταν). Όλα τα ολοκληρωτικά καθεστώτα δε δίστασαν να εξοντώσουν οποιονδήποτε εναντιωνόταν στις δικές τους επιδιώξεις. Ο χιτλερισμός και ο σταλινισμός έχουν τα θύματά τους. Το ίδιο και ο κομμουνισμός, εκεί όπου θέλησε να επικρατήσει οπωσδήποτε: Κίνα, Μεξικό, Σοβιετικό συγκρότημα. Αλλά και ο καπιταλισμός, όπου έβλεπε το οικονομικό του κέρδος να κινδυνεύει από τους υποστηριχτές της δικαιοσύνης, πάντα προτίμησε να θυσιάζει τους ανθρώπους, ιδιαίτερα στη Νότια Αμερική αλλά και σε όλο τον κόσμο.
Και δε θα πρέπει να νομίσουμε ότι αυτά συμβαίνουν μόνο στον υπανάπτυκτο κόσμο. Σε όλες τις χώρες, ακόμη και στον λεγόμενο ανεπτυγμένο και πολιτισμένο δυτικό κόσμο, όπου η διαφθορά κυριαρχεί, πολλοί πιστοί βρίσκονται υπό διωγμό επειδή είναι τίμιοι και η τιμιότητά τους ενοχλεί άλλους που επιδιώκουν ανήθικους και άδικους σκοπούς.
Βέβαια, εμείς γνωρίζουμε ότι πολλές φορές ο Ιησούς μας ειδοποίησε: «θα σας συλλάβουν και θα σας οδηγήσουν μπροστά σε δικαστήρια, θα σας μαστιγώσουν στις συναγωγές τους, θα σας οδηγήσουν μπροστά σε βασιλιάδες και άρχοντες, εξαιτίας μου…» (Μτ. 10,16-20). Μας είπε ακόμη: «Μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν και σας καταδιώξουν και σας κακολογήσουν με ψεύτικες συκοφαντίες εξαιτίας μου» (Μτ. 5,11). Αλλά η δοκιμασία τη στιγμή του πόνου, τη στιγμή της ταπείνωσης και του διωγμού είναι μεγάλη. Γι’ αυτό, οι χριστιανοί που βρίσκονται στο σκοτάδι της φυλακής και αντιμέτωποι με το βίαιο θάνατο, έχουν ανάγκη να ξέρουν ότι η υπόλοιπη Εκκλησία, όλοι οι πιστοί της, προσεύχεται, όπως προσεύχονταν και την παλιά εποχή, τότε που οι Απόστολοι, ο Πέτρος και ο Ιωάννης, βρίσκονταν στις φυλακές της Ιερουσαλήμ (Πράξεις, 4,1-27).
Να είμαστε βέβαιοι: και η δική μας προσευχή, μαζί με την προσευχή όλων των άλλων χριστιανών, μπορεί να ενισχύσει εκείνους που αγωνίζονται για να μην υπάρχει βία στον κόσμο, για να υπάρξει δικαιοσύνη, να υπάρξει ειρήνη, για να απλωθεί παντού η αγάπη που ο Ιησούς Χριστός ήρθε να φέρει στη γη.

Σκοπός του μηνός Ιουνίου 2005

Για την κοινωνία μας, ώστε οι πιστοί να στραφούν προς τους πρόσφυγες που βρίσκονται σε ακραία φτώχεια και εγκατάλειψη, και να τους αγκαλιάσουν με συγκεκριμένες πράξεις χριστιανικής και αδελφικής αγάπης.

Κανένας δεν εγκαταλείπει το σπίτι του ή το οικογενειακό του περιβάλλον ή τις ρίζες του, χωρίς να υπάρχει κάποιος σοβαρός λόγος. Μια τέτοια αναχώρηση, για άγνωστη κατεύθυνση, χωρίς καμιά βεβαιότητα για το μέλλον, δεν μπορεί να σημαίνει παρά την τελευταία επιλογή που απομένει σ’ αυτόν που παίρνει αυτή την απόφαση. Η φυγή φαίνεται ως η μόνη πιθανότητα για επιβίωση του ίδιου του ατόμου που φεύγει, η μόνη δυνατότητα για να συμπαρασταθεί και να φροντίσει τον εαυτό του, τους δικούς του, την οικογένειά του.
Ο κάθε πρόσφυγας έχει τη δική του ιστορία. Αντιμετώπισε πολέμους, ταπεινώσεις, βία. Ξέφυγε από κινδύνους και καταστάσεις που του άφησαν ανεπανόρθωτα τραύματα, στο σώμα του και στην ψυχή του. Και φθάνει στη χώρα μας με χίλια όνειρα, με χίλιες ελπίδες. Ελπίζουν ότι στη νέα χώρα που φθάνουν θα βρουν ανθρωπισμό, θα βρουν κατανόηση. Περιμένουν από μας μια απάντηση.
Ποια θα είναι η δική μας αντίδραση, πώς θα τους απαντήσουμε, πώς θα τους δεχτούμε; Θα τους πλησιάσουμε μήπως επηρεασμένοι από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης; Επηρεασμένοι από τις εφημερίδες, το ραδιόφωνο και την τηλεόραση, που συχνά παίρνουν θέσεις ασυμβίβαστες με τη χριστιανική μας ιδιότητα, δυστυχώς, συχνά οδηγούμαστε στο να τους καταδικάσουμε και να τους απορρίψουμε. Συχνά τους αρνούμαστε τη δυνατότητα για ένα νέο ξεκίνημα, για μια δυνατότητα να ξανακτίσουν το μέλλον το δικό τους και το μέλλον της οικογένειάς των.
Εμείς οι χριστιανοί γνωρίζουμε ότι η Εκκλησία είναι μια κοινότητα πιστών, που προέρχονται από διάφορες χώρες, από διάφορα έθνη, με διαφορετικά ήθη και έθιμα, με διαφορετικούς πολιτισμούς. Εκείνο που μας ενώνει, είναι η πίστη μας στον Ιησού Χριστό, το μήνυμα ελπίδας που ο Χριστός ήρθε να μας φέρει. Και στο μήνυμα αυτό της ελπίδας υπάρχει χώρος για όλους. Η καθολικότητα της Εκκλησίας δεν εκφράζεται μόνο με την αποδοχή μιας κοινότητας βαφτισμένων, αλλά με τη φιλοξενία που θα προσφέρουμε στους ξένους οποιασδήποτε θρησκείας, με την αποδοχή όλων των ανθρώπων, χωρίς διάκριση χρώματος ή φυλής, με την αναγνώριση σε κάθε άνθρωπο, στον άνδρα και στη γυναίκα, τη δική του προσωπική αξιοπρέπεια.
Ως χριστιανοί, οφείλουμε να ανταποκριθούμε σ’ αυτή την πρόκληση. Όχι μόνο δεν πρέπει να φοβόμαστε τους άλλους, όσο διαφορετικοί από εμάς κι αν είναι, αλλά οφείλουμε ακόμη, με θετικό τρόπο, να εκφράσουμε τη συμπαράσταση και την αλληλεγγύη μας απέναντι σ’ αυτούς που μας τη ζητούν.
Και να μην ξεχνούμε: οι μετανάστες που έρχονται στον τόπο μας δε χρειάζονται μόνο ρούχα, ψωμί, στέγη. Χρειάζονται πριν απ’ όλα να αισθανθούν ότι αναγνωρίζουμε την αξιοπρέπειά τους, ότι τους σεβόμαστε και τους αγαπούμε, ότι τους υποδεχόμαστε ως αδελφούς.
Και να μην ξεχνούμε ακόμη το λόγο του Χριστού: «Ελάτε οι ευλογημένοι από τον Πατέρα μου, … γιατί ήμουν ξένος και με περιμαζέψατε» (Μτ. 25,35).
Σ.Φ.

Νέα του Προσκυνητηρίου

• Από παλιά, η βορινή πλευρά του κτιριακού συγκροτήματος του Προσκυνητηρίου δημιουργεί πρόβλημα, τόσο λόγο του αέρα αλλά κυρίως λόγω της υγρασίας. Διάφορες παρεμβάσεις από τεχνικούς έγιναν για να θεραπεύσουμε το κακό. Πάντα όμως συνεχίζουν να παρουσιάζονται υγρασίες. Έτσι φέτος, ο κ. Φραγκίσκος Δελατόλας με το συνεργείο του, ανέλαβε να κάνει ένα ενιαίο σουβά σ’ ολόκληρη τη βορινή πλευρά, με την ελπίδα ότι θα μπορέσουμε να σταματήσουμε τις ανεπιθύμητες υγρασίες. Η δουλειά έγινε καλή, περιμένουμε να δούμε.
• Δεν έχει παρθεί κάποια απόφαση για σύντομη αποχώρηση του π. Σεβαστιανού από την Τήνο, όπως κάποιοι αρέσκονται να ψιθυρίζουν. Όμως, όπως και να ’ναι, τα χρόνια περνούν και δεν ξέρουμε τι γίνεται σε λίγο καιρό. Εξάλλου έχουμε και το προμήνυμα του τελευταίου καλοκαιριού. Όλη την εβδομάδα του μεγάλου εορτασμού, ο πατέρας απουσίαζε στο νοσοκομείο της Σύρου. Ίσως αυτό να ήταν το καμπανάκι…
Αποφασίσαμε, λοιπόν, να σχηματιστεί μια ομάδα ανθρώπων που διαμένουν στην Τήνο, από αυτούς που αγαπούν το Προσκύνημα του Εξωμβούργου και που παρακολουθούν συνήθως όλες τις εκδηλώσεις του, μια Ομάδα Συμβουλευτική, όπως την αποκαλούμε, με τους οποίους θα συζητούμε όλα τα θέματα που αφορούν το Προσκύνημα και τις δραστηριότητες. θα ενημερώνονται για την όλη κίνηση, και θα μπορούν, σε δεδομένη στιγμή να αναλάβουν υπεύθυνη αρμοδιότητα. Η Ομάδα έχει ήδη συναντηθεί τρεις φορές.
• Καλά κράτησε το καλοκαίρι ως τα τέλη του Νοέμβρη. Και ξαφνικά, στις 26 Νοεμβρίου χρειάστηκε να ανάψουμε τη θέρμανση. Λίγε μέρες μετά, στις 2 Δεκεμβρίου, παραμονή της Πρώτης Παρασκευής, βάλαμε και τα χαλιά στην εκκλησία μας.
• Δέκα με δώδεκα νέοι από τα νησιά Τήνο και Σύρο ήρθαν να περάσουν ένα απόγευμα στο Εξώμβουργο. Ήρθαν με κέφι και γενναιοδωρία στο Εξώμβουργο να ζήσουν μαζί ένα ευχάριστο απόγευμα. Το πέρασαν με φιλική συζήτηση, αναζήτηση και προσευχή. Εφευρετικότατος και παραστατικότατος ο φίλος μας ο Αντώνης, όπως π.χ. στην απάντηση: Τι μπορεί να σημαίνει το γκρέμισμα ενός τοίχου; Ίσως καταστροφή; ναι, αλλά και αποκάλυψη. «Αυτός έκαμε τους δυο κόσμους ένα λαό και γκρέμισε με το σταυρικό του θάνατο ό,τι σαν τείχος τούς χώριζε και προκαλούσε έχθρα μεταξύ τους» (Εφ. 2,14).
• Δύο Ακολουθίες έγιναν μία. Πράγματι, κάτω στο χωριό των Λουτρών, προ αμνημονεύτων χρόνων όπως συνηθίζεται να λένε εδώ στην Τηνο, υπήρχε ένα λεγάτο, σύμφωνα με το οποίο, την τελευταία μέρα του χρόνου ετελείτο η θεία Λειτουργία στο ναό του Αγίου Ιωσήφ, ακολουθούσε προσκύνηση του Αγιωτάτου Μυστηρίου, στο μεταξύ οι Πατέρες παρέθεταν γεύμα σ’ όλο τον κλήρο και το όλο πανηγύρι τελείωνε με τον εσπερινό μετά το γεύμα. Τελικά, εδώ και αρκετά χρόνια, με την ερήμωση του ναού του Αγίου Ιωσήφ και το άδειασμα του χωριού, η εκδήλωση περιορίστηκε στο γεύμα που προσφερόταν στον κλήρο.
Στο Εξώμβουργο, την ίδια μέρα, γινόταν μια τρίωρη προσκύνηση από τις 5 ως τις 8 μ.μ. με τη συμμετοχή ελάχιστων πιστών.
Εφέτος ενώσαμε τις δυο τελετές: Όλα μεταφέρθηκαν στο Εξώμβουργο και η Αγία Ώρα ξεκίνησε στις 11,30 το μεσημέρι. Η συμμετοχή ήταν καταπληκτική. Ο επίσκοπος, ο κλήρος και όλοι οι μοναχοί και μοναχές ήταν εκεί. Κι ακόμα συμμετείχαν περισσότεροι από 30 πιστοί. Ήταν μια κατανυκτική Αγία Ώρα. Γύρω στις 12,30 μ.μ. όλοι, κλήρος και λαός, περάσαμε στην ευρύχωρη αίθουσα υποδοχής, όπου μας περίμενε ένα απλό άλλα ζεστό κέρασμα. Εκεί μπορέσαμε να ανταλλάξουμε τους χαιρετισμούς και τις ευχές μας για τον καινούριο χρόνο. Στην τραπεζαρία παρακάθισαν οι ιερείς και οι μοναχοί/χές, καθώς και κάποιοι από τους λαϊκούς. Το γεύμα ήταν πλούσιο, το κλίμα εγκάρδιο. Η αδ. Θηρεσία πρόσφερε μικρά δωράκια που χαροποίησαν όλους. Το δώρο της ημέρας, που προσφέρεται από το Προσκύνημα και κληρώνεται μεταξύ των παρόντων, ήταν ένας σταυρός, εφέτος έπεσε στον μεγάλο Ιζιντόρ. Όλοι έμειναν ευχαριστημένοι και ομόφωνα αποφασίστηκε να γίνεται έτσι κάθε Χρόνο.
• Όπως κάθε χρόνο, η κοπή της πίτας στην Αθήνα έγινε το 2ο Σάββατο του Ιανουαρίου, δηλαδή την επομένη της Πρώτης Παρασκευής. Από μέρες η ΕΜΥ ειδοποιούσε ότι ο καιρός χαλούσε εκείνο το Σάββατο, έτσι ο π. Θόδωρος έμεινε μόνος στην Τήνο και ο π. Σεβαστιανός μπόρεσε να φύγει ήδη από τη Παρασκευή το μεσημέρι. Το Σάββατο, πράγματι, είχε απαγορευτικό, στην Αθήνα όμως ο καιρός ήταν σχετικά καλός και οι πιστοί του Εξωμβούργου δεν εμποδίστηκαν να έρθούν. Ο ναός του Χριστού Σωτήρα, στη Μιχαήλ Βόδα ήταν γεμάτος στις 6 μ.μ., όπου συλλειτούργησαν αρκετοί πατέρες από την εκεί κοινότητα. Μετά την κατανυκτική θεία Λειτουργία κατεβήκαμε στην Αίθουσα. Μέσα σ’ ένα κλίμα αδελφοσύνης και χαράς κόψαμε τις πίτες και τραβήξαμε τους λαχνούς. Και βέβαια, γευτήκαμε το καλό ρακί της Τήνου, που φέτος ήταν γνήσιο από το αμπελάκι του Εξωμβούργου. Ευχηθήκαμε ο ένας στον άλλο ο Κύριος να μας δίνει υγεία και χαρά και να μας αξιώσει να συναντηθούμε και πάλι όλοι μαζί το καλοκαίρι στο Εξώμβουργο και του χρόνου για να κόψουμε και πάλί την πίτα. Αυτόπτες μάρτυρες, υπολόγισαν τους παρόντες στην Αίθουσα να ξεπερνούν τα εκατό άτομα.
• Η κοπή της πίτας στο Εξώμβουργο, στις 6 Φεβρουαρίου, όπως είχε προγραμματιστεί, εξελίχθηκε πραγματικά σε μια γιορτή της τοπικής Εκκλησίας της Τήνου. Ύστερα από κοινή συνεννόηση του κλήρου, της κατηχητικής Επιτροπής και της Διεύθυνσης του Προσκυνητηρίου, αποφασίστηκε να δοθεί στην ημέρα αυτή ένας χαρακτήρας πιο πανηγυρικός, μέσα στο πνεύμα της ημέρας της Αφιερωμένης Ζωής αλλά και του Ευχαριστιακού Έτους που διανύουμε. Σίγουρα, η σύμπραξη όλων είχε ως καρπό το πάρα πολύ ωραίο αποτέλεσμα.
Στα δυο κατηχητικά Κέντρα ετοιμάστηκαν με τα παιδιά κάποια καινούρια άσματα. Μια αυτοσχέδια χορωδία 8-10 εφήβων ανέλαβε τη στήριξη όλων. Στο αρμόνιο, ο κ. Γιώργος Απέργης από τον Κάμπο. Η αδ. Θηρεσία ετοίμασε μια άλλη ομάδα από τα παιδιά της Χώρας για να συμμετέχουν ενεργά στη θεία Λειτουργία, προβάλλοντας τα σύμβολα της Ευχαριστίας. Επτά παιδιά από το Σκαλάδο προετοιμάστηκαν και υπηρέτησαν κατά τη θεία Λειτουργία. Συλλειτουργοί ήταν ο επίσκοπος και οι ιερείς.
Το κρύο εκείνη τη μέρα ήταν στο φόρτε του. Το μεσημέρι ακόμη, χιόνιζε στο Εξώμβουργο. Μισή ώρα πριν από την έναρξη, όταν βρεθήκαμε εκεί μια δεκαριά άτομα από τους συντονιστές, κάποιοι εξέφρασαν τη σκέψη να το ακυρώσουμε. Αλλά όταν σήμανε η ώρα για να αρχίσουμε, οι συνωστισμένοι πιστοί στους διαδρόμους του ναού έπρεπε να μετακινηθούν για να περάσει η λιτανεία. Όλη η Λειτουργία εξελίχθηκε με απόλυτη τάξη και κατάνυξη. Τα παιδιά της Ιεραποστολής, με τις στολές τους και τη λιτανεία της προσκομιδής πλούτισαν την τελετή. Τα παιδιά της μικρής χορωδίας δημιούργησαν, με τις φωνές τους, το κατάλληλο κατανυκτικό κλίμα. Τα παιδιά που υπηρέτησαν στο ιερό, με τις μετρημένες κινήσεις τους διατήρησαν απερίσπαστη την προσοχή όλων στη θεία Λειτουργία. Και πολλοί ομολόγησαν ότι προσευχήθηκαν, αφού τους παρέσυρε το η θερμή ατμόσφαιρα που είχε δημιουργηθεί.
Μετά τη Λειτουργία ακολούθησε το άλλο μέρος της Γιορτής: κόπηκαν οι πίτες και μοιράστηκαν δώρα στα παιδιά. Επτά πίτες κόπηκαν: οι έξη προσφορά του Δήμου Εξωμβούργου και μία του αρτοποιείου «Το Σπιτικό». Τα καταστήματα «Μεσκλιές» πρόσφεραν τα βουτήματα. Τα Μέλη της νεοσύστατης Επιτροπής έδειξαν τι μπορούν να κάνουν συνεργαζόμενοι, ενώ πολλές άλλες κυρίες ενώθηκαν μαζί τους για να προσφέρουν κάθε εξυπηρέτηση. Τα άτομα που προσήλθαν υπολογίζονται σε περισσότερα από 200. Το κόστος της όλης εκδήλωσης εκτιμάται γύρω στα 750 ευρώ, εκτός από τις προσφορές. Αλλά και η χαρά που αισθανθήκαμε ήταν μεγάλη και σίγουρα άξιζε και τη δαπάνη και τον κόπο που κατεβάλαμε. Κανένας δε βιαζόταν να φύγει. Όμως, όπως και οι μαθητές του Ιησού ύστερα από το όραμα στο Θαβώρ, έπρεπε να κατεβούμε από το βουνό και να συνεχίσουμε την καθημερινή μας ζωή. Γύρω στις 7 μ.μ. τα λεωφορεία κίνησαν πάλι για να επιστρέψουν τον κόσμο απ’ όπου τους πήραν.
• Ο Δρόμος προς το Εξώμβουργο. Αρκετοί είναι εκείνοι, προσκυνητές ή απλοί επισκέπτες, που μας ερωτούν γιατί αφήνουμε σε τέτοια εγκατάλειψη το δρόμο που οδηγεί μέχρι τις δυο εκκλησιές και το μεσαιωνικό Κάστρο του νησιού. Δυστυχώς, δεν έχουμε άλλη απάντηση από αυτήν: Δεν μπορούμε να αντικαταστήσουμε ούτε το Δήμο ούτε τη Νομαρχία. Και στους δυο έχουμε αναφέρει την απορία σας, που είναι και δική μας απορία, και περιμένουμε.

,Από 11Νοεμβρίου 2004 ως 28 Φεβρουαρίου 2005 πρόσφεραν για τη στήριξη των δραστηριοτήτων του Πανελληνίου Προσκυνήματος της Ιεράς Καρδίας στο Εξώμβουργο :

100 Ευρώ πρόσφεραν : Ενορία Αγ. Ανδρέα Πάτρας, Φόνσος Νικόλαος, Νικολάου Παλαιολόγος.
50 Ευρώ πρόσφεραν: Δαμιανού Ροζίνα, Ρούσσος Βικέντιος, Ανώνυμος, Βουτσίνος Ιωάννης, Ξενόπουλος Κωνσταντίνος.
40 Ευρώ πρόσφεραν: Ευστρατιάδης Παντελής, Ρόκκου Σοφία.
30 Ευρώ πρόσφεραν: Ξαγοράρη Τερέζα, Κοκκαλάκης Ιωάννης.
25 Ευρώ πρόσφερε: Αδελφ. Χριστιανικών Σχολείων Σύρου .
20 Ευρώ πρόσφεραν: Ρεμούνδος Λεονάρδος, Βαρθαλίτου Πόπη, Ρωμάνου Καίτη, Απέργη Μαρία, Παλαιολόγου Ούρσουλα, Ρούσσος Ιωσήφ/Ιωάννα, Φώσκολος Ιάκωβος, Παπαγεωργίου Έττα, Αλβέρτη Άννα, Βακονδίου Μαρίτα, Δούναβηξ Ευαγγελία, Ρούσσου Τασία, Πρίντεζης Αντώνης, Δελεζίου Ελισάβετ.
15 Ευρώ πρόσφερε: Ροττεμπεργκ Βικτωρία, Μπαζίγου Γώγα, Ρούσσου Αγνή, Πρίντεζη Μαγδαληνή.
10 Ευρώ πρόσφεραν: Φώσκολος Μάριος, Σαλάχας Ισίδωρος, Φιλιππούση Ανουντσιάτα, Βαρθαλίτης Αντώνιος, Μαυρόχανας Βαλεντίνος, Παλαιολόγος Λεονάρδος, Στεφάνου Τερέζα, Ρούσσου Καντιώ, Αλβέρτη Ιρις.
7 Ευρώ πρόσφερε: Δελλατόλα Μαρίνα.
5 Ευρώ πρόσφεραν: Κορινθίου Καλλιόπη, Αλεξάκης Άρης, Ρημάνη Έλσα, Πρίντεζη Νικολέττα, Ξανθάκη Μαρία, Βακονδίου Αντωνέττα, Περπινιάν Μαργαρίτα, Ζαρφιτσιαν Αιμίλιος.


• Σας Ευχαριστώ όλους για τις προσφορές σας.
• Ευχαριστώ επίσης τις κυρίες από το Σκαλάδο, οι οποίες πρόθυμα δέχθηκαν να εξυπηρετήσουν κατά την ημέρα της εορτής, στις 6 Φεβρουαρίου, στο Εξώμβουργο. Ευχαριστώ όλα τα άλλα άτομα, άνδρες και γυναίκες, που ανώνυμα και αθόρυβα συνέβαλαν ώστε να εξελιχθούν όλα με τάξη. Ευχαριστώ τα Μέλη της Επιτροπής, που στάθηκαν δίπλα μου και μου συμπαραστάθηκαν σ’ όλη την προετοιμασία και μέχρι το τέλος.
• Ευχαριστώ και όλα τα παιδιά για την άψογη συμπεριφορά τους τόσο κατά τη θεία Λειτουργία όσο και κατά την κοπή της πίτας και τη διανομή των δώρων.

home back