Η Καθολική Εκκλησία της Ελλάδος έχει μακραίωνη ιστορία και τα μέλη της συνιστούν τη μεγαλύτερη θρησκευτική μειονότητα στην Ελλάδα. Ο αριθμός των Ελλήνων Καθολικών ανέρχεται σε 50.000 Ελληνες -κυρίως νησιώτικης καταγωγής- ενώ των αλλοδαπών Καθολικών στις 200.000 -κυρίως από Ανατολική Ευρώπη, Ασία και Αφρική. Καθώς οι περισσότεροι από τους τελευταίους είναι μετανάστες, η αρωγή των φορέων κοινωνικής συμπαράστασης της Καθολικής Εκκλησίας αυξάνει τις ποιμαντικές της υποχρεώσεις.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ

Η εμφάνιση και εξέλιξη της Καθολικής Εκκλησίας στην Ελλάδα, ακολούθησε τα εξής στάδια:

A. Ηδη από τον 8ο αιώνα και πριν από το Σχίσμα, υπάρχουν Επισκοπές στην Ελλάδα, υπαγόμενες στη Ρώμη. Μέχρι την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους, το 1204, είχαν δημιουργηθεί και νέες Καθολικές κοινότητες σε πολλές περιοχές της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, αφού λατινικές ομάδες εγκαταστάθηκαν στην Ανατολή μετά την εγκατάσταση των Σταυροφόρων, για εμπορικούς κυρίως λόγους. Η επιχείρηση εκλατινισμού, όπως επιχειρήθηκε με το διορισμό Λατίνων Επισκόπων στην Ανατολή, δεν σημείωσε επιτυχία εξαιτίας της αντίδρασης αφενός των Βυζαντινών (που αντιμετώπισαν ως εισβολείς τους Λατίνους Επισκόπους) και αφετέρου της Ορθόδοξης Εκκλησίας (όσοι Ορθόδοξοι Επίσκοποι δεν υπέγραψαν την αναγνώριση του Παπικού πρωτείου διώχθηκαν από την έδρα τους και στη θέση τους ορίστηκαν Ορθόδοξοι Πρωτόπαπες). Ωστόσο, οι κοινότητες που δημιουργήθηκαν όπου οι ντόπιοι πληθυσμοί ασπάστηκαν τον Καθολικισμό, συνεχίζουν να υφίστανται μέχρι σήμερα. Χαρακτηριστικά τους γνωρίσματα είναι η ελληνική γλώσσα, ελληνικά τοπωνύμια, επίθετα βυζαντινής καταγωγής, κοινά οικογενειακά επίθετα, θρησκευτικά ήθη και έθιμα. Αντίθετα οι κοινότητες που αποτελούνταν από ξένους (Ενετούς, Γενουάτες, κλπ) έσβησαν σχεδόν ολοσχερώς.

Β. Από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, οι Καθολικοί αντιμετωπίζονταν με καχυποψία, επειδή θεωρούνταν εξαρτώμενοι από τον Πάπα της Ρώμης, ο οποίος φιλοδοξούσε να συνενώσει τους Χριστιανούς της Δύσης και της Ανατολής εναντίον του κράτους των Οθωμανών. Αλλά και η Ορθόδοξη Εκκλησία δοθείσης της ευκαιρίας , δεν παρέλειπε να καταπιέζει την Καθολική κατά την Οθωμανική περίοδο. Μέσα σ' αυτά τα πλαίσια, οι ηγεμόνες της Δύσης ανέλαβαν την προστασία και της ελεύθερης άσκησης της λατρείας και της διαβίωσης των Καθολικών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ιδιαίτερα η Γαλλία, με διακρατική συμφωνία -διομολόγηση- έθεσε υπό την προστασία της τα κάθε είδους εκκλησιαστικά ιδρύματα και κοινότητες και φρόντιζε για την έκδοση του οθωμανικού "βερατίου" με το οποίο καθοριζόταν η δικαιοδοσία του Επισκόπου επί των πιστών της επαρχίας του.

Γ. Η απόσχιση από την Καθολική Εκκλησία των Διαμαρτυρομένων -Μεταρυθμιστών- οδήγησε στην Καθολική Αντιμεταρύθμιση που έδωσε έμφαση στο μορφωτικό και οργανωτικό τομέα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Ειδικότερα, στη Σύνοδο του Τριδέντου (1545-1563) που στάθηκε η σπονδυλική στήλη της Καθολικής Εκκλησίας μετά την εμφάνιση των Προτεσταντικών Εκκλησιών, οι αποφάσεις που ελήφθησαν αφορούσαν την: τοποθέτηση Επισκόπων στις περιοχές που δεν υπήρχαν.

αναδιοργάνωση εκκλησιαστικών επαρχιών.συνεργασία ιερέων με μοναχικά τάγματα.

ίδρυση κατηχητικών σχολείων.

εκτύπωση θρησκευτικών βιβλίων.

σύνταξη λεπτομερειακών εκθέσεων των Επισκοπών για τις επαρχίες τους.

πραγματοποίηση τακτικών αποστολικών επισκέψεων απεσταλμένων της Ρώμης.


Δ. Το πνεύμα της τριδεντιανής συνόδου βρήκε εφαρμογή στις Καθολικές κοινότητες των Ελληνικών νησιών των Κυκλάδων μόλις το 18ο αιώνα. Οι Καθολικοί όμως, για λόγους εργασίας μετανάστευσαν στις μεγαλουπόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ακολουθούμενοι από αρκετούς Κυκλαδίτες ιερείς. Σημαντική δραστηριότητα για τους Καθολικούς της Μ. Ασίας θεωρείται η έκδοση στις Κυκλάδες των "φραγκοχιώτικων" βιβλίων, δηλαδή ελληνικών κειμένων με λατινικούς χαρακτήρες και αναγνωστικό κοινό τους Ευρωπαίους "Φραγκολεβαντίνους" που ήταν εγκαταστημένοι στην Ανατολή. (Σμύρνη κτλ). Αντίθετα, τα βιβλία για τους Κυκλαδίτες Καθολικούς γράφονταν και τότε με ελληνικούς χαρακτήρες.

Ε. Απέναντι στον απελευθερωτικό αγώνα του 1821, οι Ελληνες Καθολικοί τήρησαν ουδέτερη στάση, κυρίως επειδή ζούσαν απομονωμένοι από τον περίγυρό τους που τους συμπεριφερόταν εχθρικά. Ετσι, αντιμετώπιζαν με έντονη δυσπιστία τη σύσταση ελεύθερου ελληνικού κράτους αφού επανειλημμένα είχε θιγεί από τους Ορθόδοξους το θρησκευτικό τους συναίσθημα, ενώ οι ευρωπαϊκές δυνάμεις είχαν απαντήσει θετικά στο αίτημα τους για τη χορήγηση προστασίας. Γι' αυτό οι Συριανοί πλήρωναν φόρο στους Οθωμανούς, αλλά και στο Ναυτικό της Ελληνικής Επανάστασης.

ΣΤ. Μετά τη δημιουργία του ελληνικού κράτους ακολούθησαν διεθνείς συνθήκες με σκοπό τη ρύθμιση θεμάτων διεθνούς και εθνικού δημοσίου δικαίου. Μεταξύ αυτών, ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν το Τρίτο Πρωτόκολλο του Λονδίνου της 3/2/1830 και το Πρωτόκολλο της 19/6/1830, τα οποία υπογράφτηκαν ανάμεσα στις τότε Προστάτιδες Δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) και τη νεοσύστατη ελληνική πολιτεία, και έκαναν λόγο για: την ελευθερία άσκησης της λατρείας της Καθολικής θρησκείας.

το αναπαλλοτρίωτο της ακίνητης περιουσίας της Καθολικής Εκκλησίας.

τη νομική και πραγματική εξασφάλιση της αρχιερατικής εξουσίας των Καθολικών ιεραρχών στις τότε υφιστάμενες Αρχιεπισκοπές και Επισκοπές τους.


Με αυτό τον τρόπο, οι Επίσκοποι διορίζονταν από την Αγία Εδρα (Βατικανό), η άσκηση των καθηκόντων των Καθολικών ιεραρχών προστατευόταν από την νομοθετική και εκτελεστική εξουσία, ενώ οι Καθολικοί Ελληνες απολάμβαναν την πλήρη ισοπολιτεία.

Ζ. Σημαντική υπήρξε η εθνική δράση των Ελλήνων μελών και στελεχών της Καθολικής Εκκλησίας κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής εκστρατείας, του Πρώτου και Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, όπως μαρτυρούν και τα ηρώα στα Καθολικά χωριά των Κυκλάδων. Ιδιαίτερα αξιόλογο επισιτιστικό έργο πρόσφεραν οι "Εστίες Θείας Πρόνοιας" στις οποίες έβρισκαν καθημερινή περίθαλψη κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και του Εμφυλίου, περίπου 30.000 άτομα σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Επιπλέον, η ίδρυση Γραφείου Πληροφοριών το 1942 από τον ημιεπίσημο εκπρόσωπο της Αγίας Εδρας σε Τουρκία και Ελλάδα, τον Αγγελο Ιωσήφ Ρονκάλλι, μετέπειτα Πάπα Ιωάννη (που συγκάλεσε την τελευταία Βατικανή Σύνοδο) έφερε σε επικοινωνία χιλιάδες ελληνικές οικογένειες με συγγενείς και φυγάδες στο εξωτερικό.

home