Η ΕΠΙΣΚΟΠΗ ΤΗΝΟΥ- ΜΥΚΟΝΟΥ

ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 17ου ΑΙΩΝΑ

Ο ΦΑΚΕΛΛΟΣ «ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΕΡΠΙΝΙΑΝΗΣ»

 

Οι πλη­ρο­φο­ρί­ες που έ­χου­με για την εκ­κλη­σια­στι­κή κα­τά­στα­ση της ε­πι­σκο­πής Τή­νου-Μυ­κό­νου στο τέλος του 16ου αι. με αρχές του 17ου, δηλαδή κατά την περίοδο που αρχιεράτευσε στο νησί ο επίσκοπος Γεώργιος Περπινιάνης , περι­έ­χο­νται σε μια σειρά εγγράφων που έχω συγκεντρώσει, τον «Φά­κε­λο Γε­ωρ­γί­ου Περ­πι­νιά­νη», και τα οποία προέρχονται από διάφορες αρχειακές συλλογές [1] . Τα περισσότερα από τα έγγραφα αυτά προέρχονται από το χέρι του ή τα συνέταξαν διάφορες υπηρεσίες της Αγίας Έδρας και των βενετικών αρχών της Γαληνότατης,  της Κρήτης και της Τήνου και κάποια προέρχονται από ιδιώτες και αναφέρονται στο πρόσωπο και στο ποιμαντικό του έργο του επισκόπου στην εκκλησιαστική επαρχία Τήνου-Μυκόνου.

Η αρχιερατεία του επισκόπου Γε­ωρ­γί­ου Περ­πι­νιά­νη (1594-1619) ήταν όχι μόνο ιδιαίτερα σημαντική, λόγω της κρισιμότητας της ιστορικής περιόδου [2] , αλλά και λόγω της πολυποίκιλης δραστηριότητας του επισκόπου, ο οποίος αναδείχτηκε, πέρα από κάθε αμφιβολία, ως ο πλέον χαρακτηριστικός επίσκοπος της μετατριδεντινής καθολικής Αντιμεταρρύθμισης στον ελληνικό χώρο. Ο επίσκοπος Γ. Περπινιάνης όχι μόνο θέλησε να υλοποιήσει τα συνοδικά προγράμματα και υποδείξεις εφαρμογής της Αγίας Έδρας, κάτι που τον έφερε σε σύγκρουση με τις βενετικές αρχές στις οποίες υπαγόταν η Τήνος, αλλά κατέβαλε υπεράνθρωπες προσπάθειες ώστε να υλοποιήσει ένα δικό του πρόγραμμα, το οποίο αποσκοπούσε στην ανύψωση του θρησκευτικής πίστης, η οποία, κατά τα λεγόμενα του ίδιου είχε περιέλθει σε πολύ χαμηλό επίπεδο. Προς τούτο συνεργάστηκε στενά με πάπες και καρδιναλίους στη Ρώμη, οι οποίοι είχαν επεξεργαστεί αυτά τα προγράμματα της καθολικής Μεταρρύθμισης, όπως τους πάπες Κλήμη Η’ (1592-1605), Παύλο Ε’ (1605-1620) και τους καρδιναλίους Giulio Antonio Santoro, Roberto Bellarmino, Schipione Borghese και άλλους, με τους οποίους επανειλημμένα συναντήθηκε και αλληλογραφούσε.

Συνοπτική εικόνα της δραστηριότητάς του μας παρέχει ο ίδιος μέσα από τις εξόχως ση­μαντι­κές Εκ­θέ­σεις, τρεις τον αριθμό, που συνέταξε και κατέθεσε στην S. Congregazione del Conciliio κατά τις ε­πι­σκέ­ψεις του “Ad limina Apostolorum” στη Ρώ­μη, για τη γε­νι­κή κα­τά­στα­ση (πνευματική και υλική) της εκ­κλησια­στι­κής ε­παρ­χί­ας (νη­σιά Τή­νου και Μυ­κό­νου) που του είχε ανατεθεί η ποίμανση. Η «Επίσκεψη ad limina» αποτελούσε μια α­πό τις βασικές υ­πο­χρε­ώ­σεις κάθε καθολικού επισκόπου, που εί­χαν θε­σπι­στεί με την ε­φαρ­μογή της Α­ντι­με­ταρ­ρύθ­μι­σης και πιο συ­γκε­κρι­μέ­να με διά­ταγ­μα του πά­πα Σίξ­του Ε΄, στις 20 Δε­κεμ­βρίου 1585 και προ­έ­βλε­πε την πα­ρου­σί­α­ση Έκ­θε­σης για την κατά­στα­ση κά­θε εκ­κλη­σια­στι­κής ε­παρ­χί­ας, κά­θε 5 χρό­νια. Ο ε­πί­σκο­πος Γε­ώργιος Περ­πι­νιά­νης πα­ρου­σί­α­σε την πρώ­τη του Έκ­θε­ση στα 1601, τη δεύ­τε­ρη στα 1608 (ύστε­ρα α­πό ει­δι­κή ά­δεια που πή­ρε στα 1601 να την πα­ρου­σιά­σει έστω και αν είχε περάσει η πενταετία) και την τρί­τη στα 1611 [3] . Την ε­πόμε­νη Έκ­θε­ση για την επισκοπή Τήνου-Μυκόνου θα την πα­ρου­σιά­σει ο διά­δο­χός του ε­πί­σκο­πος Νι­κό­λα­ος Ρή­γος, στις 20 Σε­πτεμ­βρίου 1621. Στη σύν­θε­ση που πα­ρου­σιά­ζω πα­ρα­κά­τω για την εκ­κλησια­στι­κή κα­τά­στα­ση της ε­πι­σκο­πής Τή­νου-Μυ­κό­νου στην πε­ρί­ο­δο 1594-1619 και που βασίζεται σ’ αυτά τα τρία κείμενα, έχω υπόψη μου και τις πληροφορίες που συνέλεξε ο καρ­δι­νά­λιος G. A. Santoro, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας που προ­η­γή­θη­κε της ο­νο­μα­σί­ας του Γε­ωρ­γί­ου Περ­πι­νιά­νη σε ε­πί­σκο­πο Τή­νου, αναφορικά με την κα­τά­στα­ση της εκ­κλη­σια­στι­κής ε­παρ­χί­ας του υ­πο­ψή­φιου ιε­ράρ­χη [4] .

 

 

Ι. Η ΕΠΙΣΚΟΠΗ ΤΗΝΟΥ-ΜΥΚΟΝΟΥ ΕΠΙ ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΕΡΠΙΝΙΑΝΗ

 

Στα χρόνια της αρχιερατείας του Γ. Περ­πι­νιά­νη στην Τήνο, ο πλη­θυ­σμός του νησιού ανερχόταν, στις 14.000 ψυχές πε­ρί­που, α­πό τις ο­ποί­ες οι 2000-3000 ή­ταν οι ορ­θό­δο­ξοι και οι υ­πό­λοι­ποι κα­θο­λι­κοί, κατά την αντίληψη του συντάκτη των Εκθέσεων. Υπενθυμίζω ότι τα κριτήρια με τα οποία κάποιος χαρακτηριζόταν καθολικός ή ορθόδοξος από τη θρησκευτική και την πολιτική εξουσία ήταν τελείως διαφορετικά από τα σημερινά και κάποιες φορές προέκυπταν από μια συγκεκριμένη αντίληψη ή ιδεολογία και έκρυβαν προσωπικές ή γενικότερες σκοπιμότητες. Συνήθως υπερίσχυαν εξωτερικά και μόνο κριτήρια στη διαμόρφωση της θρησκευτικής δημογραφικής εικόνας. Ο τρό­πος λα­τρεί­ας («il rito», το «τυπικό») δεν α­πο­τε­λού­σε, ι­διαί­τε­ρα για τον ε­πίσκο­πο, κα­θο­ρι­στι­κό ση­μεί­ο διά­κρι­σης α­νά­με­σα στα δυο δόγ­μα­τα. Για το λό­γο αυ­τό θα πρέ­πει να πού­με πως ό­χι μό­νο ο ε­πί­σκο­πος Γ. Περ­πι­νιά­νης αλ­λά και οι διά­δο­χοί του μι­λούν για «rito greco», αλ­λά δεν το θε­ω­ρούν συ­νώ­νυ­μο της Ορ­θοδο­ξί­ας [5] . Ό­ταν α­να­φέ­ρο­νται στους ορ­θό­δο­ξους ε­κεί­νους που κρα­τούν ε­χθρι­κή στά­ση α­πέ­να­ντι στην Κα­θο­λι­κή Εκ­κλη­σί­α χρη­σι­μο­ποιούν τη λέ­ξη «σχι­σμα­τι­κός», την οποία, ενίοτε, επιβαρύνουν και με την ένδειξη «αιρετικός», ε­νώ την πλειονότητα του λαού την κα­τα­τάσ­σουν απλώς μέ­σα στον «rito greco» και τους θε­ω­ρούν κα­θο­λι­κούς, έ­στω και αν ό­χι πλή­ρως. Ο κοινός χαρακτηρισμός είναι «greci» χω­ρίς, ό­μως, να θέ­λουν να δώσουν οποιοδήποτε ε­θνι­κό περιεχόμενο στη λέ­ξη.  Τους κα­θο­λι­κούς συ­νή­θως τους ο­νο­μά­ζουν «Latini», κά­νο­ντας έ­τσι μια α­κρι­βή διά­κρι­ση α­νά­με­σά τους, σύμ­φω­να με τον ε­ξω­τε­ρι­κό τρό­πο λα­τρεί­ας που α­κο­λου­θούν και πιο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά τη γλώσ­σα που χρη­σι­μο­ποιούν σ’ αυ­τήν. Ό­λα τα πα­ρα­πά­νω πρέ­πει να λη­φθούν υπό­ψη για την κα­τα­νό­η­ση με­ρι­κών ση­μεί­ων των ε­πι­σκο­πι­κών εκ­θέ­σε­ων.

 

Οι ε­νο­ρί­ες του νη­σιού εί­ναι 50, 43 λα­τι­νι­κές (42 στην R 1611), 2 ορ­θό­δο­ξες (3 στην R 1611) και 5  «μι­κτές». Λέ­γο­ντας “ε­νο­ρί­ες”, ο ε­πί­σκο­πος εν­νο­εί τις ε­νο­ρια­κές εκ­κλη­σί­ες των χω­ριών. Μ’ αυ­τό θέ­λει να δια­κρί­νει τις ε­νο­ρια­κές εκ­κλη­σί­ες α­πό τις “ι­διω­τι­κές” για τις ο­ποί­ες δε δί­νει α­κρι­βή α­ριθμό, αλ­λά α­να­φέ­ρει πως εί­ναι “α­να­ρίθ­μη­τες”, σε χω­ριά, ε­ξο­χές και βου­νά. Α­νά­με­σα στις ι­διω­τι­κές συ­γκα­τα­λέ­γει και τα ξωκλή­σια.

 

Οι εκ­κλη­σί­ες της πό­λης του Κά­στρου ήταν 6: ε­κτός απ’ τον Κα­θε­δρι­κό να­ό, υ­πήρ­χαν 4 κα­θο­λικές και μια ορ­θό­δο­ξη, της Α­γί­ας Πα­ρα­σκευ­ής, που ήταν ε­νο­ρια­κή και συγ­χρόνως έ­δρα του ορ­θό­δο­ξου πρω­το­πα­πά. Μπο­ρεί να κά­νει ε­ντύ­πω­ση πως οι ορ­θό­δοξες ε­νο­ρί­ες του νη­σιού εί­ναι μό­νο 2 ή 3, σε α­ντί­θε­ση με τις κα­θο­λι­κές. Αυ­τό συμβαί­νει ό­χι ε­πει­δή δεν υ­πήρ­χαν χω­ριά που τα κα­τοι­κού­σαν ορ­θό­δο­ξοι, αλ­λά ε­πει­δή στα χω­ριά οι να­οί ή­ταν ό­λοι ι­διω­τι­κοί («κτιτορικοί») και ό­χι δη­μό­σιοι. Έ­τσι, ο διο­ρι­σμός ε­φη­με­ρί­ου μιας ι­διω­τι­κής εκ­κλη­σί­ας ή­ταν προνόμιο και κα­θή­κον του ι­διο­κτή­τη και ό­χι της προ­ϊ­στά­με­νης εκ­κλη­σια­στι­κής αρ­χής, η οποία απλώς επικύρωνε αυτή την εκλογή αν δεν υπήρχαν εμπόδια από το ισχύον κανονικό δίκαιο [6] .

 

Τις εκ­κλη­σί­ες ό­λου του νη­σιού τις ε­ξυ­πη­ρε­τούσαν 67 ορ­θό­δο­ξοι ιε­ρείς και 26 κα­θο­λι­κοί (R 1601, ε­νώ για την R 1608 εί­ναι α­ντί­στοι­χα 40 και 31 και για την R 1611 εί­ναι 40 και 30). Στις υ­πο­γρα­φές του ορ­θό­δο­ξου και του κα­θο­λι­κού κλή­ρου σε έγγραφα του 1614 [7] με­τρού­με 28 κα­θο­λι­κούς ιε­ρείς και 33 ορ­θό­δοξους, ε­νώ η Έκ­θε­ση του ε­πι­σκό­που Νικ. Ρή­γου, στα 1632, μας δί­νει α­ντί­στοι­χα 30 και 50 [8] . Η μεγάλη διαφορά που εμφανίζεται στον αριθμό των ορθόδοξων ιερέων, πρέπει να οφείλεται, κατά τη γνώμη μου, στο ότι ορισμένες εκθέσεις συμπεριλαμβάνουν και τους ιερομόναχους που ζούσαν στα ανδρικά μοναστήρια της Παναγίας της Βάνης και του Στύλου. Οι ιερείς και των δυο δογμάτων ήταν ιδιαίτερα φτωχοί και ζούσαν από την καλλιέργεια των κτημάτων που τους ανήκαν ή που εκμίσθωναν από άλλους. Οι περιουσίες των ναών που εξυπηρετούσαν ήταν ιδιαίτερα μικρές για να καλύψουν τις πολλαπλές ανάγκες τους, ιδιαίτερα των έγγαμων ορθόδοξων ιερέων, οι οποίοι προσπαθούσαν να διοριστούν ως «εφημέριοι» των εξωκκλησίων από τους ιδιοκτήτες τους, προκειμένου να καρπούνται και τα μικρά έσοδα από τα κτήματά τους, σύμφωνα με όσα όριζαν οι κτίτορες στα λεγάτα [9] .

Οι υποψήφιοι ορθόδοξοι ιερείς ζητούσαν την άδεια από τον λατίνο επίσκοπο έχοντας συστατική προς τούτο επιστολή του πρωτοπαπά. Η επισκοπική άδεια ήταν τυπική και μόνο ο επίσκοπος Περπινιάνης θέλησε να της δώσει ουσιαστική σημασία. Κάποια στιγμή και η πολιτική εξουσία (ο Βενετός ρέκτορας) ζήτησε από τον επίσκοπο να την αρνείται για φορολογικούς και αμυντικούς, κυρίως, λόγους, ιδίως για τους ιερομόναχους. Μετά την επισκοπική άδεια ο υποψήφιος πήγαινε σε κάποιο γειτονικό νησί (Άνδρος, Νάξος) όπου λάβαινε την ιερατική χειροτονία. 

Πιστεύω ότι δε θα είναι χωρίς ενδιαφέρον η παράθεση των ονομάτων των ιερέων και των θέσεων που κατείχαν (όπου αυτό μαρτυρείται), αφού ο κατάλογος αυτός είναι οι πρώτος που κατέχουμε τόσο για τον ορθόδοξο, όσο και για τον καθολικό κλήρο της Τήνου [10] ! 

Ορθόδοξοι ιερείς: ο παπά Πέτρος Βιδάλις πρωτοπαπάς Τήνου, ο παπά Πέτρος Δετζίπρις εφημέριος Αγ. Παρασκευής του Κάστρου, ο παπά Ιωάννης Γριπάρι, ο παπά Ιωάννης Βιδάλις, ο παπά Μαθιός Χαρκιόπουλος, ο παπά Πέτρος Ζαρπάς, ο παπά Νικολός Σοφιανό, ο παπά Ιωάννης Κουμαριανός, ο παπά Γιάννος Σοφιανός, ο παπά Ιωάννης Χαζήρης, ο παπά Μητροφάνης Αλουπέρτης, ο παπά Ιωάννης Σαμαθράκης, ο παπά Αντώνης Τετζύπρις, ο παπά Μητροφάνης Καλόμενος, ο ιερομόναχος Γαβριήλ, Χιώτης, εφημέριος της μονής του Στύλου, ο παπά Ιωάκι Βιδάλις, ο παπά Μάρκος Αλπέρτι του ποτέ Καλόγερου, ο παπά Αντώνης Πλιτά, ο παπά Γιανούλης Αλαμάνος, ο παπά Μακάριος Πλιτά, ο παπά Μάρκος Παυλόπουλος, ο παπά Μάρκος Φεράστρας, ο παπά Μαθιός Πλιτά, ο παπά Πέτρος Τελόντι, ο ιερομόναχος Γρηγόριος Βηδάλης, ο ιερομόναχος Ιγνάτιος Βιοράντης, ο παπά Ιερεμίας Μαραπότος, ο παπά Ιάκωβος Σαντορνέος, ο παπά Μάρκος Κουμαριανός, ιερομόναχος και εφημέριος στη μονή των καλογραιών, ο παπά Νικόλας Παλαμάρι, ο παπά Φρατζέσκος Μαραγκός και ο παπά Γιάννης Λεβατής.

 

Επικεφαλής του ορθόδοξου κλήρου, αλλά και όλης της ορθόδοξης κοινότητας του νησιού, βρισκόταν ο «πρωτοπαπάς». Ο θεσμός αυτός που γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη μετά την κατάργηση των βυζαντινών επισκόπων στα φραγκοκρατούμενες και βενετοκρατούμενες ελληνικές χώρες, παρουσίαζε ιδιομορφίες από τόπο σε τόπο, αλλά στην Τήνο γνώρισε μια ιδιαίτερη εξέλιξη. Ο πρωτοπαπάς εκλεγόταν από τον επίσκοπο, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες περιοχές, και είχε χαρακτηριστικές και ουσιαστικές δικαιοδοσίες στο πλήρωμα της κοινότητάς του. Αν και ο τελικός κριτής ήταν ο επίσκοπος, οι δικαιοδοσίες του πρωτοπαπά αναφέρονταν στην έγκριση των υποψήφιων ιερέων, στην ονομασία των εφημερίων, στην έγκριση των γάμων κλπ. Ο επίσκοπος Γ. Περπινιάνης αντέδρασε ιδιαίτερα ζωηρά όταν θέλησε η πολιτική εξουσία να σφετεριστεί το προνόμιο εκλογής του πρωτοπαπά, όπως κατέβαλε πολλές προσπάθειες να περιορίσει, προς όφελος της επισκοπικής εξουσίας, τις δικαιοδοσίες του [11] . 

 

Τα ονόματα των καθολικών ιερέων: ο Pre Nicolo Rigo vicario e canonico [12] , o Pre Zuan Alberto Alibrandi, o P.Zorzi Mudazzo εφημέριος Περάστρας, ο P.Zuan Sofiano εφημέριος Φαλατάδου, ο P.Bernino Armao, ο P.Antonio Corinthio εφημέριος Στενής [13] , ο P.Micho Mudazzo, o P.Zuanetto Condara, ο P.Piero Vidal, o P.Zorzi Zaloni, o P.Zorzi Vidal εφημέριος Ποταμού, ο P.Zorzi Preguglielmo εφημέριος Κελιών, o P.Zorzi Prelorenzo εφημέριος Μουντάδου, ο P.Piero Fonso canonico, o Puanne Armago εφημέριος Τριπόταμου, o P.Lorenzo Amerali εφημέριος Κτικάδου, ο P.Piero Mudazzo ιερέας στην Αγία Υπακοή [14] , ο P.Zuan Marcoisi, o P.Nichiforo Marcoissi, εφημέριος Αγάπης, Γρίζας και Σκλαβοχωριού, ο P.Piero Zaloni, o P.Zorzi Vidal εφημέριος Κέχρου, ο P.Lorenzo Preguglielmo εφημέριος Οξωμεριάς [15] , ο P.Zuanne Diascuffi εφημέριος Σκαλάδου, ο P.Giorgio Scardana εφημέριος Αγ. Τριάδας Κάστρου, ο P.Marco Apergi εφημέριος Λουτρών, ο P.Nicolo Fonso εφημέριος Κώμης, ο P.Simon Moreno εφημέριος Χατζιράδου, ο P. Vardalaco Condara εφημέριος Κάμπου, ο P. Nicola Condara εφημέριος Μεσαριάς, ο P. Nicola Mudazzo εφημέριος στο Κάτω Κλείσμα, ο P.Zuanne Vidal εφημέριος Μουσουλούς και ο Dottor Marco Savari [16] .

 

Ο κα­θε­δρι­κός να­ός του Κά­στρου ήταν α­φιε­ρω­μέ­νος στην Πα­να­γί­α και είχε τις ε­ξής δια­στά­σεις: 14 passi μή­κος και 4 πλά­τος [17] . Μέ­σα στην εκ­κλη­σί­α αυ­τή ο επί­σκο­πος Γ. Περπινιάνης βρή­κε με­ρι­κούς τά­φους πά­νω α­πό τη γη (σαρ­κο­φά­γους;), που, ό­μως, τους το­πο­θέ­τη­σε κά­τω α­πό τη γη, για να αυ­ξη­θεί ο ε­σω­τε­ρι­κός χώ­ρος. Πα­ράλ­λη­λα φρό­ντι­σε να φτια­χτούν 4 μαρ­μά­ρι­να πα­ρά­θυ­ρα, για­τί ο να­ός ή­ταν ι­διαί­τερα σκο­τει­νός και έ­κα­νε γε­νι­κή ε­πι­σκευ­ή. Υ­πήρ­χαν 6 ιε­ρά Βή­μα­τα, α­σύμ­με­τρα με­τα­ξύ τους (“χα­μη­λά, στε­νά και μι­κρά”) σκε­πα­σμέ­να α­πό ξύ­λα που εί­χαν σα­πί­σει και πά­νω στα ο­ποί­α οι γυ­ναί­κες συ­νή­θι­ζαν να βά­ζουν τα μω­ρά τους να κά­θο­νται, ό­ταν γί­νο­νταν τε­λε­τές με πο­λυ­κο­σμί­α. Στην πρόσφατη ανακαίνιση του καθεδρικού ναού, ο επίσκοπος Γ. Περπινιάνης φρόντισε να καταστραφούν αυτά τα ιερά Βή­μα­τα και να κατασκευαστούν δυο νέα, μαρ­μά­ρι­να, με σκα­λιά και κά­γκε­λα ώ­στε να μην εί­ναι εύκο­λο να τα ­πλη­σι­ά­σουν τα παι­διά. Μ’ αυ­τό τον τρό­πο και με την ε­ξα­φά­νι­ση των ε­ξω­τε­ρι­κών τά­φων, δη­μιουρ­γή­θη­κε πε­ρισ­σό­τε­ρος χώ­ρος στην ή­δη στε­νόχωρη εκ­κλη­σί­α. Το έ­να α­πό τα Βή­μα­τα αυ­τά εί­χε ι­διαί­τε­ρο προ­νό­μιο από τον πά­πα Γρη­γό­ριο ΙΓ΄ υ­πέρ των ψυ­χών των νε­κρών, ε­νώ στο άλ­λο, το “κε­ντρι­κό” (ό­χι ως προς τη θέ­ση, αλ­λά ως προς τη σπου­δαιό­τη­τα), τοπο­θε­τή­θη­κε το αρ­το­φό­ριο με 6 ο­ρει­χάλ­κι­να κη­ρο­πή­για. Μέ­σα στον κα­θε­δρι­κό να­ό φυλάσσονταν και λεί­ψα­να δια­φό­ρων Α­γί­ων, τα ο­ποί­α εί­χε δω­ρί­σει ο πά­πας Κλήμης Η΄ στον ε­πί­σκο­πο και τα ο­ποί­α οι πι­στοί των δυο δογ­μά­των τι­μού­σαν κατά ι­διαί­τε­ρο τρό­πο, έ­χο­ντας α­ναμ­μέ­να κα­ντή­λια συ­νε­χώς μπρο­στά τους. Στον ί­διο κα­θε­δρι­κό να­ό, κά­θε χρό­νο, τη Με­γά­λη Πέ­μπτη, ο επίσκοπος κα­θαγίαζε τα Ά­για Έλαια, τα ο­ποί­α έστελνε στον αρ­χιε­πί­σκο­πο Νά­ξου και στους ε­πι­σκό­πους Σύρας, Άν­δρου και Χί­ου [18] .

Στον κα­θε­δρι­κό να­ό υ­πήρ­χαν για την εξυπηρέτηση του λαού και της Θ. Λατρείας, αλλά και του ε­πι­σκό­που 4 ιε­ρείς (ή­ταν και ε­φη­μέ­ριοι των άλ­λων κα­θο­λι­κών εκ­κλη­σιών του Κά­στρου) που, ύ­στε­ρα α­πό το εν­δια­φέ­ρον του ε­πι­σκό­που Γε­ωρ­γί­ου, ο­νομά­στη­καν “Κα­νο­νι­κοί” (μέ­λη του Capitulum του να­ού), με την υ­πο­χρέ­ω­ση να τε­λούν κά­θε μέ­ρα τις διά­φο­ρες ιε­ρές Α­κο­λου­θί­ες που προέβλεπε το Τυπικό των Καθεδρικών ναών [19] .

 

Ο ε­πί­σκο­πος κά­θε χρό­νο πραγ­μα­το­ποιού­σε μια ποι­μα­ντο­ρι­κή ε­πί­σκε­ψη σ’ ό­λες τις ε­νο­ρί­ες του νη­σιού, πα­ρό­λο που η βε­νε­τι­κή Διοί­κη­ση δη­μιουρ­γού­σε δυ­σκο­λί­ες σ’ αυ­τές τις ε­πι­σκέ­ψεις, ε­πει­δή γνώριζαν πως με­ρι­κοί ορθό­δο­ξοι δυ­σα­να­σχε­τού­σαν από αυτή την ανάμειξη στα εσωτερικά της κοινότητάς τους. Πράγ­μα­τι, στην πρώ­τη ποι­μα­ντο­ρι­κή ε­πίσκε­ψη, στα 1596, δη­μιουρ­γή­θη­καν έντονες φα­σα­ρί­ες στο χω­ριό Αρ­νά­δος [20] . Ο ε­πί­σκο­πος, ό­μως, συ­νέ­χισε το έρ­γο του, προ­σπα­θώ­ντας να προσαρμόσει την εκ­κλη­σια­στι­κή ζω­ή του τό­που στις υ­πο­δεί­ξεις των δια­ταγ­μά­των “De reformatione” της Συ­νό­δου της Τριδέ­ντου. Με την προ­σπά­θειά του αυ­τή απέβλεπε στο να ελέγξει αν και κατά πόσο οι ιερείς τελούσαν τις ιε­ρές Α­κολου­θί­ες με ευ­πρέ­πεια και σύμ­φω­να με τις δια­τά­ξεις του Τυπικού. Ι­διαί­τε­ρη φρο­ντί­δα έ­δω­σε στην τή­ρη­ση των δια­τά­ξε­ων για την τέ­λε­ση και α­νελ­λι­πή χορή­γη­ση των Μυ­στη­ρί­ων στους πι­στούς. Η α­μά­θεια του κλή­ρου, κα­θο­λι­κού και ορθό­δο­ξου, εί­χε ε­πι­τρέ­ψει τη διείσ­δυ­ση δια­φό­ρων κα­τα­χρή­σε­ων και δει­σι­δαιμο­νιών, α­ντί­θε­των στη θεολογική και λατρευτική παράδοση της Εκ­κλη­σί­ας. Πα­ράλ­λη­λα, φρό­ντι­σε για την ί­δρυ­ση Α­δελ­φο­τή­των, κο­ντά σε άλ­λες προ­ϋ­πάρ­χου­σες, για την α­νά­πτυ­ξη εντονότερου θρη­σκευ­τι­κού πνεύ­ματος.

 

Στα χρό­νια του ε­πι­σκό­που Γε­ωρ­γί­ου Περ­πι­νιά­νη άρ­χι­σε στην Τή­νο η συ­στη­μα­τι­κή διδα­σκα­λί­α της Κα­τή­χη­σης σε μικρούς και μεγάλους, επειδή η α­μά­θεια του κλή­ρου στο παρελθόν,  είχε οδηγήσει το ποίμνιο και των δυο κοινοτήτων στην πλήρη άγνοια ακόμα και των στοιχειωδών στοιχείων της. Σ’ αυ­τή τη συ­στη­μα­τι­κή προ­ώ­θη­ση της θρη­σκευτι­κής μόρ­φω­σης συ­νέ­βα­λε η με­τά­φρα­ση και η ε­κτύ­πω­ση στα ελ­λη­νι­κά της περίφημης «Κα­τή­χη­σης» του καρ­δι­να­λί­ου Roberto Bellarmino με τίτλο: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ Σύντομος, ήγουν είσε κοντολογιάν. Συνθεσμένη (με ορισμόν του ΔΕΣΠΟΤΗ ΜΑΣ ΠΑΠΑ ΚΛΕΜΕΝΤΗ ΟΓΔΟΥ.) από τον τιμιώτατον Πατέρα Ρωβέρτον Βελλαρμίνον, ιερέα της Συντροφίας του ΙΗΣΟΥ. Και τώρα Καρδινάλις της αγίας Εκκλησίας, του Τίτλου της αγίας ΜΑΡΙΑΣ ιν βία. Ξαναβλεπημένη και αποδεχομένη από την Σύναξιν της ριφόρμας, δια τέλος και σκοπόν ότι να εβγαλθή η πολυτροπωσύνη του δειξίματου της, και να γένη μονότυπον και εύκολον ετούτον το άγιον έργον, διανά δείκτωμεν των άγροικων ανθρώπων και των παιδιών τα πράγματα της αγιωτάτης μας πίστις. η οποία με ορισμόν του αυτού Ακρου Αρχιερέως, και εισέ ζήτημα του αιδιμωτάτου κυρίου Γεωργίου του Περπινιανού Επισκόπου Τίνος και Μίκονος, εμεταγυρίσθη και εσταμπαρίσθη εισε γλώσσαν ρωμαίκην κοινήν, πεζεμένη δια εγγροίκησιν και όφελος του λαού εκεινών των τόπων. IN ROMA, Appresso Luigi Zannetti. 1602 [21] .

Ο ίδιος ο επίσκοπος άρχισε να διδάσκει την κατήχηση και επέβαλλε στους εφημερίους να τη διδάσκουν κάθε Κυριακή, μετά τη Θ. Λειτουργία, σε παιδιά και σε ενήλικες, ώστε να μάθουν τα βασικά χριστιανικά δόγματα, τη χριστιανική ηθική και να αποστηθίσουν τις βασικές προσευχές (Σημείο του Σταυρού, Πάτερ ημών, Χαίρε Μαρία, κλπ).

 

Άλλοι τομείς στους οποίους έδωσε ιδιαίτερο βάρος ο επίσκοπος Γ. Περπινιάνης, ήταν η μεταρρύθμιση στη Θ. Λατρεία με τη σωστή τέλεση των Μυστηρίων σύμφωνα με τις υποδείξεις της Συνόδου της Τριδέντου και η θέσπιση και ποδηγέτηση των ευλαβειών, η τακτοποίηση των αθέμιτων και αντικανονικών γάμων καθώς και ο ορισμός κανόνων για την ποιμαντική των μικτών γάμων. Σε ορισμένες από τις προσπάθειές του, ο επίσκοπος συνάντησε τη σθεναρή αντίδραση και αντίσταση, τόσο του κλήρου, ιδιαίτερα του ορθόδοξου, όσο και του λατινικού, αλλά κυρίως του λαού. Όμως, η συχνή καθοδήγηση του κλήρου εκ μέρους του επισκόπου στις συνοδικές διατάξεις, επέβαλλε την καθολική Μεταρρύθμιση σε όλες τις εκφάνσεις της εκκλησιαστικής ζωής στην καθολική κοινότητα του νησιού.

 

Η δι­καιο­δο­σί­α που εί­χε ο ε­πί­σκο­πος πά­νω στον ορ­θό­δο­ξο κλή­ρο, του έ­δι­νε το δι­καί­ω­μα να τους δι­κά­ζει ο ί­διος για τις πα­ρα­βά­σεις στις οποίες υπέπιπταν όχι μόνο στο κανονικό δίκαιο, αλλά και στο α­στι­κό και στο ποι­νι­κό («in civile et criminale»). Ε­νώ οι προ­κά­το­χοί του, σιω­πηλά εί­χαν παραχωρήσει στην πο­λι­τι­κή ε­ξου­σί­α αυτό το δι­καί­ω­μα να εκδικάζει τις υποθέσεις του ορ­θό­δο­ξου κλή­ρου, ο Γε­ώρ­γιος Περ­πι­νιά­νης κατόρθωσε να αποκτήσει και πάλι αυτό το προνόμιο που α­πό αιώ­νες εί­χαν οι ε­κά­στο­τε ε­πί­σκο­ποι του νησιού. Σ’ αυ­τό το ση­μεί­ο, ό­μως, ή­ταν ε­πα­κό­λου­θο να έρ­θει σε σύ­γκρου­ση με τους ρέ­κτο­ρες και με τη Διοί­κη­ση της Κρή­της. Τε­λι­κά τα αρ­χαί­α έγ­γρα­φα, που πα­ρου­σί­α­σε για να υ­πε­ρα­σπί­σει τη θέ­ση του, του έ­δω­σαν δί­κιο, ως προς την πα­λαιότε­ρη τα­κτι­κή, ε­νώ συμ­φώ­νη­σε να κρί­νο­νται οι ορ­θό­δο­ξοι ιε­ρείς α­πό την πολι­τι­κή ε­ξου­σί­α σε ζη­τή­μα­τα ι­διο­κτη­σί­ας γης (φε­ου­δαρ­χι­κής, μάλ­λον, προ­έ­λευσης). Πρέπει να σημειώσουμε, πως οι εκδικάσεις υποθέσεων του ορθόδοξου κλήρου για παραπτώματα κανονικού δικαίου, γίνονταν με βάση τους κανόνες του ορθόδοξου δικαίου (νομοκανόνες).

 

Στα χρό­νια του ε­πι­σκό­που Περ­πι­νιά­νη, δεν υ­πήρ­χε κα­θο­λικό μο­να­στή­ρι στο νη­σί. Υ­πήρ­χαν ό­μως με­ρι­κές γυ­ναί­κες που ζού­σαν μο­ναστική ζωή στα ί­δια τους τα σπί­τια, με φα­νε­ρό τον κίν­δυ­νο να ε­γκα­τα­λεί­ψουν τις μονα­χι­κές τους α­πο­φά­σεις, ό­πως χαρακτηριστικά ση­μειώ­νει ο ε­πί­σκο­πος στην έκ­θε­ση του 1601. Οι γυ­ναί­κες αυ­τές γνώ­ρι­ζαν κα­λά την κα­τή­χη­ση και κά­θε Κυ­ρια­κή πή­γαι­ναν στα χω­ριά και δί­δα­σκαν τα παι­διά. Άλ­λες, πά­λι, πή­γαι­ναν στο ορ­θό­δο­ξο γυ­ναι­κεί­ο μο­να­στή­ρι του Κε­χρο­βου­νί­ου και ζού­σαν εκεί σύμ­φω­να με το “rito greco”. Ό­πως ση­μειώ­νει στην έκ­θε­ση του 1611, ο ε­πί­σκο­πος ή­ταν α­πο­φα­σι­σμέ­νος να ι­δρύσει έ­να κα­θο­λι­κό γυ­ναι­κεί­ο μο­να­στή­ρι στο νη­σί, για να κα­λύ­ψει το κε­νό που υ­πήρ­χε, ε­πει­δή δια­πί­στω­νε, με χα­ρά, πως τα μι­κρά σχο­λεί­α που ο ί­διος εί­χε ιδρύ­σει στα χω­ριά για τα παι­διά των χω­ρι­κών εί­χαν προ­οδεύσει και έ­φερ­ναν θετι­κά α­πο­τε­λέ­σματα, ι­διαί­τε­ρα σε ό­τι α­φο­ρού­σε τη θρη­σκευ­τι­κή τους μόρ­φω­ση [22] .

Ορ­θό­δο­ξα μο­να­στή­ρια στο νη­σί υ­πήρ­χαν τρί­α: δύ­ο αν­δρι­κά και έ­να γυ­ναι­κεί­ο. Δε μας δί­νει ο ε­πί­σκο­πος τα ο­νό­μα­τα και τις το­πο­θε­σί­ες αυ­τών των μο­να­στη­ριών, αλ­λά μπο­ρού­με να τα ε­ντο­πί­σου­με α­πό άλ­λες πη­γές. Το πρώ­το ανδρικό μο­να­στή­ρι πρέ­πει να εί­ναι το μο­να­στή­ρι της “Πα­να­γί­ας της Βά­νης”, που βρι­σκό­ταν λί­γα μέ­τρα πιο κά­τω α­πό το γυ­ναι­κεί­ο μο­να­στή­ρι, που εί­χε και αυτό την ί­δια ο­νο­μα­σί­α, με 47 μο­να­χούς. Μνεί­α της μο­νής αυ­τής, που πρέ­πει να ή­ταν ι­διόρ­ρυθ­μη, γί­νε­ται στις πη­γές μέ­χρι το 1689 [23] . Στα 1624 ι­δρύ­θη­κε και έ­να άλ­λο αν­δρι­κό μο­να­στή­ρι, του Αγ. Νι­κο­λά­ου της Βά­νης, α­πό τον ιε­ρο­μό­να­χο Νι­κό­δη­μο Μιρ­ντέ ή Μορ­δέ, που πήρε την οριστική του ανακαινισμένη μορφή στα 1661 [24] . Το δεύτερο ανδρικό μο­να­στή­ρι πρέπει να εί­ναι “του Στύ­λου”, κο­ντά στον Φα­λα­τά­δο, που ή­ταν με­τό­χι της Νέ­ας Μο­νής της Χί­ου, με 10 μο­να­χούς [25] . Στα 1614 εφημέριος της μονής, οπότε και ηγούμενος, υπογράφει ο ιερομόναχος Γαβριήλ «Χιώτης».

Το γυ­ναι­κεί­ο μο­να­στή­ρι εί­ναι το μο­να­στή­ρι της “Πα­να­γί­ας της Βά­νης”, στο Κε­χρο­βού­νι, που αργό­τε­ρα α­να­φέ­ρε­ται με την ο­νο­μα­σί­α της “Κυ­ρί­ας των Αγ­γέ­λων”. Στα 1601 αριθ­μού­σε 96 μο­να­χές, αλ­λά ό­χι ό­λες ορ­θό­δο­ξες, ό­πως α­να­φέ­ρα­με και πα­ρα­πά­νω. Στο μο­να­στή­ρι αυ­τό, λέ­ει ο ε­πί­σκο­πος, οι μο­να­χές δε ζουν “κλει­στές”, επει­δή εί­ναι πο­λύ φτω­χές. Α­πό άλ­λα έγ­γρα­φα της ί­διας ε­πο­χής γνω­ρί­ζου­με πως η δι­καιο­δο­σί­α του ε­πι­σκό­που στο μο­να­στή­ρι του Κε­χρο­βου­νί­ου α­φο­ρού­σε την ο­νο­μα­σί­α του ε­φη­με­ρί­ου του μο­να­στη­ριού, της η­γου­μέ­νης και της οι­κο­νόμου [26] . Προ­βλή­μα­τα δη­μιουρ­γή­θη­καν στις σχέ­σεις του ε­πι­σκό­που με την πο­λι­τική ε­ξου­σί­α σχε­τι­κά με τη δι­καιο­δο­σί­α του πά­νω σ’ αυ­τά τα μο­να­στήρια. Πάντως, εκπρόσωπος της μονής ήταν ο εκάστοτε εφημέριος, όπως μαρτυρεί η υπογραφή: «Εγώ παπά Μάρκος Κουμαριανόσ υερομόναχος και εφιμέριος του μοναστύρι τον καλογριάδων και για όνομα των καλογριάδον ολονμών υπόγραψα» [27] .

 

Σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα α­ντι­με­τώ­πι­σε ο ε­πί­σκο­πος στο νησί, ε­ξαι­τί­ας της αλ­λα­γής του η­με­ρο­λο­γί­ου και των γά­μων που εί­χαν συ­να­φθεί με­τα­ξύ συγ­γε­νών. Με­ρι­κά α­κό­μα προ­βλή­μα­τα πα­ρου­σιά­ζο­νταν και απ’ τους λε­γό­με­νους “μι­κτούς γά­μους”. Πράγματι, στην Τήνο εφαρμόστηκε το Γρηγοριανό ημερολόγιο μεταξύ των λατίνων πιστών από την πρώτη στιγμή, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες βενετοκρατούμενες περιοχές. Τα προβλήματα αυτά αναφέρονταν, κυρίως, στις μέρες των νηστειών. Ο επίσκοπος, ύστερα από αίτηση του κλήρου, ζήτησε από την Αγία Έδρα να χορηγήσει την άδεια να επιστρέψουν και οι λατίνοι στην τήρηση του παλαιού ημερολογίου, κάτι που χορηγήθηκε, αλλά που δεν εφαρμόστηκε, λόγω της μετάθεση του επισκόπου από την Τήνο στην επισκοπή Χανίων [28] . 

 

Σχε­τι­κά με την οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση της ε­πι­σκο­πής, ο ε­πί­σκο­πος Περ­πι­νιά­νης ση­μειώ­νει στην R 1611, πως ή­ταν δρα­μα­τι­κή, ε­πει­δή βα­σι­ζό­ταν α­ποκλει­στι­κά και μό­νο στις ε­λε­η­μο­σύ­νες των οι­κο­γε­νειών, υ­πο­νοώντας τη «δε­κά­τη», την οποία δεν εισέπραττε πάντα, αλ­λά και τα λιγοστά γε­ωρ­γι­κά έ­σο­δα α­πό το φέ­ου­δο της ε­πι­σκο­πής και τα χρη­μα­τι­κά πο­σά που κα­τέ­βα­λε ο λα­ός στις πε­ρι­πτώ­σεις γά­μων, κη­δειών, χει­ρο­το­νιών κλπ.

 

Με πο­λύ λί­γα λό­για στις Εκ­θέ­σεις του, ο ε­πί­σκο­πος Περ­πι­νιά­νης ανα­φέ­ρε­ται και στο άλ­λο νη­σί του ο­ποί­ου ή­ταν ε­πί­σκο­πος, έ­στω και τυ­πι­κά, δηλ. τη Μύ­κο­νο. Ε­κεί ζού­σαν 3000 πε­ρί­που, ό­λοι ορ­θό­δο­ξοι ε­κτός α­πό 4 ά­το­μα που ή­ταν κα­θο­λι­κοί. Πριν την τουρ­κι­κή κα­τά­λη­ψη υ­πήρ­χαν πε­ρισ­σό­τε­ροι κα­θο­λι­κοί στο νη­σί αυ­τό, αλ­λά πέ­ρα­σαν στην Τή­νο, ό­πως οι οικογένειες Mudazzo και Στρα­τή­γη. Οι ορ­θό­δο­ξοι του νη­σιού βρί­σκο­νταν κάτω από την πνευματική δι­καιο­δο­σί­α του ορ­θό­δο­ξου αρ­χιε­πι­σκό­που της Πα­ρο­να­ξί­ας. Κα­θο­λι­κός ιε­ρέ­ας δεν υ­πήρ­χε στη Μύ­κο­νο ού­τε και κα­θο­λι­κός ναό, αλ­λά οι ορ­θό­δο­ξοι του νη­σιού διατηρούσαν πο­λύ φι­λι­κές σχέσεις με την Κα­θολι­κή Εκ­κλη­σί­α και έ­τρε­φαν ι­διαί­τερη ε­κτί­μη­ση προς το πρόσωπο του επισκόπου Περ­πι­νιά­νη.  Το μαρ­τυ­ρούν δυο γράμ­μα­τα του πρω­το­πα­πά Γε­ωρ­γί­ου και του ιε­ρέ­α οι­κο­νό­μου Ιω­άν­νη και του “κυ­βερ­νή­τη και κα­πε­τά­νιου” της Μυ­κόνου Τζουάν­νε Κο­ντο­φριού προς τον πά­πα Παύ­λο Ε’ και στον καρ­δι­νά­λιο Aldobrandino, στις 6 Αυ­γού­στου 1610, στο τέ­λος της Α­πο­στο­λι­κής Ε­πί­σκε­ψης που πραγματοποίησε ο ε­πί­σκο­πος εκεί [29] .

 

Αυ­τή ήταν η γενική κα­τά­στα­ση της ε­πι­σκο­πής Τή­νου στην πε­ρί­ο­δο 1594-1619. Είναι μια κα­τά­στα­ση ιδιόμορφη και ιδιόρρυθμη, που μπο­ρεί να γί­νει κα­τα­νο­η­τή μό­νο αν λάβουμε υπόψη μας πως βρισκόμαστε μπροστά στο τελευταίο κατάλοιπο μιας εποχής, που έχει σχεδόν εκλείψει σε όλο το υπόλοιπο Αιγαίο (φραγκοκρατία-βενετοκρατία). Οι βενετικές αρχές, που είχαν τη γενική και αυστηρή επίβλεψη στο νησί, κρατούν όσα προσχήματα είναι δυνατόν, σε μια προσπάθεια να διατηρήσουν τις αναγκαίες ισορροπίες ανάμεσα σε ένα δραστήριο επίσκοπο που εμφορείται από τις αντιμεταρρυθμιστικές αντιλήψεις και σε ένα πληθυσμό, ο οποίος ολοένα και περισσότερο αντιλαμβάνεται, από τις γειτονικές περιοχές, ότι το θρησκευτικό καθεστώς κάτω από το οποίο διατελεί, βρίσκεται προς τη δύση του. Οι διαφορετικές αυτές αντιλήψεις και τα διαφορετικά συμφέροντα που πρέπει να προασπιστούν, οδήγησαν σε πολλές και διαφορετικές συγκρούσεις.

Δε μπο­ρού­με, όμως να παρα­­γνω­ρί­σου­με τις αρετές και τις α­γα­θές προ­θέ­σεις του επισκόπου Γ. Περπινιάνη, έ­στω και αν είναι ευδιάκριτες ορισμένες υ­στε­ρο­βου­λί­ες προ­ση­λυ­τι­σμού, καθ’ ό­λα θε­μι­τού ε­κεί­νη την ε­πο­χή, α­φού τον ε­ξα­σκού­σαν χω­ρίς δυ­σκο­λί­α και χω­ρίς τύ­ψεις και α­πό τις δυο πλευ­ρές. Οι α­γα­θές προ­θέ­σεις του ε­πι­σκό­που για μια δι­καιό­τε­ρη α­ντι­με­τώ­πι­ση των προβλη­μά­των και των κα­τα­στά­σε­ων προ­σέ­κρου­σαν στην ευ­θι­ξί­α μέ­ρους του ποιμνί­ου του (κα­θο­λι­κού και ορ­θό­δο­ξου), στη συ­ντη­ρη­τι­κό­τη­τα της α­μά­θειας κλήρου και λαού που a priori αρ­νιό­ταν ο­ποια­δή­πο­τε με­ταρ­ρύθ­μι­ση και επέμβαση στα λει­τουρ­γι­κά και, γε­νι­κό­τε­ρα, στα θρη­σκευ­τι­κά θέ­μα­τα και σε μια λανθασμένη αντίληψη για την εκκλησιαστική πα­ρά­δοση, καθώς και στην προσπάθεια διατήρησης των ισορροπιών εκ μέρους των βενετικών αρχών. Ού­τε μπο­ρού­με να α­γνο­ή­σου­με, α­κό­μα, πως η α­ντί­στα­ση που συνάντησε στην εφαρ­μο­γή των προ­γραμ­μά­των του, ο­φειλόταν, κα­τά έ­να μέ­ρος, σε προ­σω­πι­κές και οι­κο­γε­νεια­κές α­ντι­πά­θειες. Α­πό την άλ­λη πλευ­ρά δεν μπο­ρού­με να α­γνο­ή­σου­με τη δί­και­η και θε­μι­τή προσπά­θεια των ορ­θο­δό­ξων του νη­σιού για πλήρη α­νε­ξαρ­τη­το­ποί­η­ση α­πό τον κα­θο­λι­κό ε­πί­σκο­πο (ως εκ­πρό­σω­πο των σχη­μά­των και των νο­ο­τρο­πιών που α­ντι­προ­σώ­πευε) και την πλήρη επανασύνδεσή τους με το Οικουμενικό πατριαρχείο. Θα μπορούσαμε να διακρίνουμε, ακόμα, και κάποια στοιχεία μιας φυσικής αντίδρασης σε μια πολιτική κυριαρχία τόσων αιώνων (παρά τους όρκους πίστεως!), που δεν είχε όμως εξέλιξη, αφού ο Κρητικός πόλεμος που επρόκειτο να ξεσπάσει λίγο αργότερα, θα οδηγούσε νομοτελειακά στην οριστική απομάκρυνση της Βενετίας από το Αιγαίο. 

 

Θεώρησα χρήσιμο να κα­τα­γρά­ψω αυ­τή τη γε­νι­κή εικόνα και ε­κτί­μη­ση, πριν πε­ρά­σω στο άμεσο μέλλον στην ε­ξέ­τα­ση των ε­πί μέ­ρους προ­βλη­μά­των που συ­ντά­ρα­ξαν, κυ­ριολε­κτι­κά, την πο­λι­τι­κή, τη θρη­σκευ­τι­κή και την κοι­νω­νι­κή ζω­ή του νη­σιού, α­κρι­βώς πά­νω στο πέ­ρα­σμα α­πό το 16ο στον 17ο αιώ­να, μέ­σα σ’ έ­να κό­σμο που ζού­σε τις φυ­σιο­λο­γι­κές “ω­δί­νες” που προ­ξε­νεί η ανατολή μιας νέ­ας εποχής, στην οποία οι ιστορικές συνθήκες επεφύλαξαν στην Τήνο να είναι η τελευταία που επρόκειτο να εισέλθει.

 
ΙΙ. Ο ΑΡΧΕΙΑΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ «ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΕΡΠΙΝΙΑΝΗΣ»

 

Συντομογραφίες

 

AC  ASVa, Acta Camerarii

ΑΚΤ  Αρχείο Καθολικής Επισκοπής Τήνου

APF  Archivio della S.C. di Propaganda Fide

ASVa  Archivio Segreto Vaticano

ASVe  Archivio di Stato, Venezia

BAV  Biblioteca Apostolica Vaticana

DC   ASVe, Duca di Candia

EEKM  Επετηρίς Εταιρείας Κυκλαδικών Μελετών

ΤΑ  Τηνιακά Ανάλεκτα

 

1. Ο “Φάκελος επισκόπου Γεωργίου Περπινιάνη”

 Κάτω απ’ αυτόν τον γενικό τί­τλο -Φά­κε­λος ε­πι­σκό­που Γε­ωρ­γί­ου Περ­πι­νιά­νη- συ­γκεντρώθηκαν ό­λα ε­κεί­να τα έγ­γρα­φα και οι εκθέ­σεις που α­φο­ρούν το πρό­σω­πο και το έρ­γο του ε­πι­σκό­που Τή­νου Γεωργίου Περ­πι­νιάνη και που μπόρεσα να συνάξω από διαφορα αρχεία και βιβλιοθήκες. Πρό­κει­ται για έγ­γρα­φα τα ο­ποί­α συ­γκε­ντρώ­θη­καν σε ο­ρι­σμέ­να τεύ­χη ή φα­κέ­λους για έ­να συ­γκε­κρι­μέ­νο σκο­πό: τη με­λέ­τη των πε­πραγ­μέ­νων του ως μέλους μιας οι­κο­γέ­νειας, ως ε­πι­σκό­που και ως «Α­πο­στο­λι­κού Ε­πι­σκέ­πτη» στην Α­να­το­λή. Οι φά­κε­λοι αυ­τοί και τα τεύ­χη με τα έγ­γρα­φα βρί­σκο­νται σε δια­φο­ρε­τι­κά Αρ­χεί­α, κυ­ρί­ως στο Α­ΚΤ, στο ASVe και στην BAV. Έγ­γρα­φα που α­φο­ρούν τον ε­πί­σκο­πο Περ­πι­νιά­νη ενδεχομένως να βρί­σκο­νται και σε άλ­λες συλ­λο­γές των ίδιων, αλ­λά και άλ­λων αρ­χεί­ων. Θε­ώ­ρη­σα ό­τι ή­ταν κα­λό και χρή­σι­μο να δώ­σω μια μι­κρή ει­κό­να των συλ­λο­γών αυ­τών με το Regestum που α­κο­λου­θεί, πα­ρα­θέ­το­ντας την πε­ρί­λη­ψη, κα­τά χρο­νο­λο­γι­κή σει­ρά, των 260 συνολικά εγγράφων εγ­γρά­φων που ε­ντό­πι­σα και με­λέ­τησα. Εύ­χο­μαι να ε­ντο­πι­στούν σύ­ντο­μα και άλ­λα έγ­γρα­φα που θα ο­λο­κλη­ρώ­σουν, κα­τά το δυ­να­τό, τον “Φά­κε­λο του επισκόπου Γεωργίου Περ­πι­νιά­νη”.

 

α) Α­ΚΤ, κώ­δι­κας 1

 Ο κώ­δι­κας αυ­τός εί­ναι μια συλ­λο­γή α­ντι­γρά­φων δια­φό­ρων εγ­γρά­φων που ξε­κι­νούν α­πό το 1390 και φτά­νουν μέ­χρι το 1618. Πολ­λά απ’ τα πρω­τό­τυ­πα έγ­γρα­φα βρί­σκο­νταν πα­λαιά στο ί­διο το Α­ΚΤ, απ’ ό­που και α­ντι­γρά­φτη­καν, αλλά σή­με­ρα δε σώ­ζε­ται κα­νέ­να απ’ αυ­τά, πράγ­μα που κά­νει τον κώδ.1 ι­διαί­τερα πο­λύ­τι­μο για τη με­λέ­τη της πο­λι­τι­κής και της εκ­κλη­σια­στι­κής ι­στο­ρί­ας ό­χι μόνο της Τή­νου, αλ­λά και πολ­λών νη­σιών του Αρ­χι­πε­λά­γους. Η α­ντι­γραφή των εγ­γρά­φων έ­γι­νε α­πό τον γραμ­μα­τέ­α της ε­πι­σκο­πής Τή­νου Crescentio Σκορ­διαλ­ό στα 1724, κα­τά το με­γα­λύ­τε­ρο μέ­ρος (φφ. 5-240). Κά­ποιος άλ­λος α­ντέ­γρα­ψε τα έγ­γρα­φα που πε­ριέ­χο­νται στα φφ.1-4. Η α­ντι­γρα­φή έ­γι­νε για λο­γα­ρια­σμό του ιε­ρέ­α Θω­μά Περ­πι­νιά­νη, δευ­τε­ρο­α­νι­ψιού (bisnepote) του ε­πι­σκό­που. Εκτός α­πό την πι­στο­ποί­η­ση του ί­διου του α­ντι­γρα­φέ­α (φ.239), υ­πάρ­χει η πι­στο­ποί­η­ση και του ε­πι­σκό­που Τή­νου Νι­κο­λά­ου Σι­γά­λα (22 Α­πρι­λί­ου 1724) για το έ­μπι­στο του α­ντι­γρα­φέ­α, η πι­στο­ποί­ηση του νο­τα­ρί­ου της Βε­νε­τί­ας Melchia Porta (το ό­νο­μά του και η χρο­νο­λο­γί­α έ­χουν κα­ταστρα­φεί) και η πι­στο­ποί­η­ση, πά­νω σε περ­γα­μη­νή, με μο­λυ­βέ­νια σφρα­γί­δα, του δό­γη Pietro Grimani (8 Ο­κτω­βρί­ου 1748, στο φ.241). Η α­ντι­γρα­φή των εγ­γρά­φων δεν έ­χει γί­νει με κάποιο συ­γκε­κρι­μέ­νο κρι­τή­ριο ού­τε και χρο­νο­λο­γι­κά. Συ­νο­λι­κά πε­ριέ­χο­νται 149 α­ντί­γρα­φα εγ­γρά­φων.

 Ο κώ­δι­κας (20 Χ 14,5 cm), έ­χει δερ­μά­τι­νη στά­χω­ση, αποτελείται από 241 φύλ­λα και βρί­σκε­ται σε σχε­τι­κά κα­λή κα­τά­στα­ση, Στα δυο ε­ξώ­φυλ­λα έ­χει τυ­πω­θεί το χρυ­σό ε­πισκο­πι­κό στέμ­μα του Γ. Περ­πι­νιά­νη. Στο Α­ΚΤ υ­πάρ­χει α­ντί­γρα­φο του κώδ.1, αντιγραμμένο α­πό τον ε­πί­σκο­πο Τή­νου Ιω­άν­νη Μα­ρα­γκό, με πι­στο­ποί­η­ση του ί­διου (18 Φε­βρουα­ρί­ου 1869), που εί­ναι χρήσιμο για την κα­τα­νό­η­ση της δύ­σκο­λης γρα­φής του α­ντι­γρα­φέ­α Σκορ­διαλ­λού.

 Η ύ­παρ­ξη του κώ­δι­κα ή­ταν γνω­στή και στον Δρ. Δρόσο απ’ ό­που με­τάφρα­σε 6 έγ­γρα­φα και στον π. Giorgio Hofmann ο ο­ποί­ος το χρη­σι­μο­ποί­η­σε στις μο­νο­γρα­φί­ες του για τις κα­θο­λι­κές ε­πι­σκο­πές της Ελ­λά­δας (Χί­ο, Τή­νο, Σύ­ρο και Νά­ξο) και το ονο­μά­ζει “Libro copiale del vescovo Perpignan”.

 

β) Α­ΚΤ, φάκ.1, ε­σωτ.3, τεύ­χος

Πρό­κει­ται για έ­να τεύ­χος 32 φφ. (τα φφ. 28-32: λευ­κά) που πε­ριέ­χουν αντί­γρα­φα δια­τα­γών της βε­νε­τι­κής Διοί­κη­σης Κρή­της προς το ρέ­κτο­ρα του νησιού. Ά­γνω­στη η προ­έ­λευ­σή του. Πά­ντως, υ­πάρ­χει ση­μεί­ω­ση που α­να­φέ­ρει ό­τι τα έγ­γρα­φα που πε­ριέ­χο­νται στο τεύ­χος αυ­τό, χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν στις διά­φο­ρες διοι­κη­τι­κές και δι­κα­στι­κές έ­ρευ­νες που έ­γι­ναν ε­να­ντί­ον του ε­πι­σκό­που Περ­πι­νιά­νη.

 

γ) Α­ΚΤ, φάκ. 1, ε­σωτ. 3α

Πρό­κει­ται για 4 φφ. δια­στά­σε­ων 31 X 21 cm, και εί­ναι ό,τι α­πέ­μεινε α­πό το βι­βλί­ο της Γραμ­μα­τεί­ας της ε­πι­σκο­πής του Γ. Περ­πι­νιά­νη, ό­που ση­μειώ­νονταν, σε α­ντί­γρα­φο, οι Πρά­ξεις του ε­πι­σκό­που, της Γραμ­μα­τεί­ας του και δη­λώσεις τρί­των προ­σώ­πων. Στο ε­πά­νω μέ­ρος και τα 4 φφ εί­ναι αρ­κε­τά κα­τα­στρεμ­μέ­να. Τα 2 πρώ­τα φφ. πε­ριέ­χουν πρά­ξεις κλπ, της πε­ριό­δου 3 Αυγούστου1596 – 21 Οκτωβρίου1596 και τα φφ. 3-4 της πε­ριό­δου 10-31 Αυγούστου1597.

 

δ) ASVe, Duca di Candia 92, τεύ­χη D και Ε

Ο φά­κε­λος 92 του Duca di Candia [30] α­πο­τε­λεί­ται α­πό μια σει­ρά 6 τευ­χών συρ­ραμ­μέ­νων εγ­γρά­φων, στο πρω­τό­τυ­πο ή σε α­ντί­γρα­φο, που προ­έρ­χο­νται α­πό το Αρ­χεί­ο της βενε­τι­κής Διοί­κη­σης της Κρή­της και που α­φο­ρούν διά­φο­ρες υ­πο­θέ­σεις της βενετικής διοίκη­σης της Τή­νου. Τα πε­ρισ­σό­τε­ρα α­πό αυ­τά τα έγ­γρα­φα συ­ντά­χθη­καν στην Τήνο και με­τα­φέρ­θη­καν α­πό τους υ­πεύ­θυ­νους προ­βλε­πτές στην Κρή­τη προς φύ­λαξη. Κά­ποια απ’ αυ­τά α­φο­ρούν πρω­τό­δι­κες εκ­δι­κά­σεις υ­πο­θέ­σε­ων ή και ε­φέ­σεις, για οι­κο­νο­μι­κές δια­φο­ρές, αλ­λά και για ποι­νι­κά α­δι­κή­μα­τα. Η πε­ρί­ο­δος που καλύπτουν ό­λα τα τεύ­χη (Α, Β, C, D, E, F) εί­ναι έξι δεκαετίες: 1597-1660. Ε­πει­δή στην Κρή­τη βρι­σκό­ταν ό­χι μό­νο η Διοί­κη­ση στην ο­ποί­α υ­πα­γόταν η Τή­νος, αλ­λά και το ε­φε­τεί­ο ε­να­ντί­ον των ό­ποιων διοι­κη­τι­κών α­πο­φά­σεων του ρέ­κτο­ρα ή άλ­λων α­ξιω­μα­τού­χων (ό­πως στην πε­ρί­πτω­σή μας ο ε­πί­σκο­πος), ε­κεί συ­νέ­τρεχαν οι ρέ­κτο­ρες, ο ε­πί­σκο­πος και οι κα­τή­γο­ροί του, επι­ζη­τώ­ντας τη δικαίωση των πράξεων και των ενεργειών τους. Έ­τσι, στα δυο τεύ­χη D και Ε του φα­κέ­λου, συ­μπε­ρι­λή­φθη­καν τα πε­ρισ­σό­τε­ρα έγ­γρα­φα που έ­φτα­σαν στην Κρή­τη ως α­πο­δει­κτι­κό υ­λι­κό των δι­κών που έ­γι­ναν εις βάρος του ε­πι­σκό­που Περ­πι­νιά­νη.

 Το πρώ­το τεύ­χος (D) φέ­ρει τις εν­δει­κτι­κές χρο­νο­λο­γί­ες “1597-1598” με τί­τλο “Vescovo-scritture”. Οι εν­δει­κτι­κές χρο­νο­λο­γί­ες δεν α­ντα­πο­κρί­νο­νται στο πε­ριε­χό­με­νο, που πε­ριέ­χει την αλ­λη­λο­γρα­φί­α της βε­νε­τι­κής Διοί­κη­σης Κρήτης με τον ρέ­κτο­ρα και τον ε­πί­σκο­πο της Τή­νου τη πε­ριόδου 1596-1604, με α­ντί­γρα­φα πα­λαιό­τε­ρων εγ­γρά­φων, αναφορικά με δι­κα­στι­κές α­πο­φάσεις και με ε­κλο­γές πρω­το­πα­πά­δων της Τή­νου (α­ριθ­μός φφ. 19).

 Το δεύ­τε­ρο τεύ­χος (Ε) φέρ­νει τις χα­ρα­κτη­ρι­στι­κές εν­δεί­ξεις “Tine. Supplica degli abitanti al Consiglio dei X. 1615”, αλ­λά πε­ριέ­χει, ό­πως και το προ­η­γού­με­νο τεύ­χος, μέ­ρος της αλ­λη­λο­γρα­φί­ας με­τα­ξύ της Διοί­κη­σης Κρή­της με τον ε­πί­σκο­πο και το ρέ­κτο­ρα της Τή­νου, των ε­τών 1613-1615. Έ­χουν ε­πι­συ­να­φθεί και ο­ρι­σμέ­να έγ­γρα­φα σχε­τικά με την υ­πό­θε­ση της ε­κλο­γής του πρω­το­πα­πά και την υ­πό­θε­ση του η­με­ρο­λο­γίου (υ­πο­γρα­φές του κλή­ρου, αλ­λη­λο­γρα­φί­α πρω­το­πα­πά Πέτρου Δε­σύ­πρη με τον Α­ντώνιο Σπανό­που­λο κλπ). Στο πε­ριε­χό­με­νο αυ­τού του φα­κέ­λου θα ε­πι­στρέ­ψω σύ­ντο­μα με τη δη­μο­σί­ευ­ση και άλ­λων εγ­γρά­φων.

 

ε) BΑV, Ludovisi -Buoncompagni, E24

Η συλ­λο­γή αυ­τή πε­ριέ­χει τα έγ­γρα­φα της α­πο­στο­λής του ε­πι­σκόπου Περ­πι­νιά­νη στην Πό­λη και στα νη­σιά του Αι­γαί­ου για την “Α­πο­στο­λι­κή Ε­πί­σκε­ψη” των ε­τών 1609-1610. Τα πε­ρισ­σό­τε­ρα α­πό τα έγ­γρα­φα αυ­τά εί­ναι επιστολές και αι­τή­σεις κα­θο­λι­κών και ορ­θο­δό­ξων των νη­σιών που ε­πι­σκέ­φτη­κε ο ε­πίσκο­πος, προς τον πά­πα και διά­φο­ρους καρ­δι­να­λί­ους. Δε μπόρεσα να συναντήσω πρακτικά και Έκθεση για το σύνολο της Απ. Επίσκεψης, η οποία, προφανώς, λανθάνει σε κάποιο από τα ρωμαϊκά αρχεία. Τα φφ. της συλ­λο­γής αυ­τής εί­ναι 184 και πε­ριέ­χουν, ε­κτός α­πό τα αυ­θε­ντι­κά, τις πε­ρι­λή­ψεις των ε­πι­στο­λών που έ­γι­ναν α­πό υ­παλ­λή­λους των γρα­φεί­ων της Αγ. Έ­δρας. Αντίγραφα ορισμένων επιστολών ενυπάρχουν στον κώδ. 1 του Α­ΚΤ.

 

2. Regestum των εγγράφων του φακέλου Γεωργίου Περπινιάνη

 

α) Χρονολογημένα

 

1 1390 Α­πρι­λί­ου 20, Χαλ­κί­δα

 Α­πά­ντη­ση του βάϊ­λου της Χαλ­κί­δας Guglielmo Quirini στο λα­ό της Τή­νου, με την ο­ποί­α γί­νε­ται α­πο­δε­κτή η αί­τη­ση των α­πε­σταλ­μέ­νων του νησιού, σχε­τι­κά με την εν­σω­μά­τω­ση της Τή­νου στη Βε­νε­τι­κή Δη­μο­κρα­τί­α. Α­πο­στέλ­λε­ται ως πρώ­τος ρέ­κτο­ρας της Τήνου-Μυκόνου ο Νι­κό­λα­ος Vincivera.

 Α­ΚΤ, κώδ. 1, φφ. 138v-139v. [Εκδόθηκε από τον Δρ. Δρόσο, Ι­στο­ρί­α, 247-250, με λάθη αντιγραφής και μετάφρασης. π. Μάρ­κος Φώσκολος, Η Τή­νος απ’ τη γκι­ζο­κρα­τί­α στη βε­νε­το­κρα­τί­α (1390-1411), ΤΑ 4 (2000) σ. 154-155 και την Αναστασία Παπαδία-Λάλα, Πα­ρα­γω­γή και ε­μπο­ρί­α του με­ταξιού στην Τή­νο κα­τά την πε­ρί­ο­δο της βε­νε­το­κρα­τί­ας, Ε­ΕΚ­Μ 14 (1991-93), σ. 377-378].

 

2 1404 Α­πρι­λί­ου 16, Χαλ­κί­δα

 Δια­τα­γή του βα­ΐ­λου του Negroponte Bernardo Foscarini, προς το ρέ­κτο­ρα της Τή­νου Pasquale Venier, για να φρο­ντί­σει να επιστρέψουν στο λα­τι­νι­κό δόγ­μα ό­σοι έ­γι­ναν ορθό­δο­ξοι. Για ό­σους δεν υ­πα­κού­σουν να τους α­φαι­ρε­θούν τα κρα­τι­κά φέ­ου­δα.

Α­ΚΤ, κώδ. 1, φφ. 134-135v.

 

3 1406 Ιου­νί­ου 17, Τή­νος

 Α­να­νέ­ω­ση της παραπάνω δια­τα­γής (αρ. 2), α­πό τον Consigliere του Negroponte Bard. Polani.

Α­ΚΤ, κώδ. 1, φφ. 135v-136.

 

4 1409 Δε­κεμ­βρί­ου 6, Χαλ­κί­δα

 Πι­στό α­ντί­γρα­φο και πι­στο­ποί­η­ση του αρ. 1, α­πό το Βε­νε­τό νοτάριο Manfredo da Ponte.

 Α­ΚΤ, κώδ., φφ. 138v-139v. (Εκδόθηκε από τον Δρ. Δρόσο, Ι­στο­ρί­α, σ. 249-250).

 

5 1456 Ιου­νί­ου 27, Τή­νος

 Ε­κλο­γή του πα­πά Νι­κο­λά­ου de Zea α­πό τον ε­πί­σκο­πο Νι­κό­λα­ο Delenda, ως πρω­το­πα­πά των ορ­θό­δο­ξων του νη­σιού, στη θέ­ση του πρω­το­πα­πά Γε­ωρ­γί­ου Diasorini. 

ASVe, DC 92, D, φ.13.

 

6 1509 Ο­κτω­βρί­ου 21, Τή­νος

 Ε­κλο­γή του πα­πά Νι­κο­λά­ου (;) α­πό τον ε­πί­σκο­πο Ιω­άν­νη Περ­πι­νιά­νη, ως πρω­το­πα­πά των ορ­θό­δο­ξων του νη­σιού, στη θέ­ση του πατέρα του, πρω­το­πα­πά Ιω­άν­νη (;), που υπέβαλε την παραίτησή του υπέρ του γιου του, υποψήφιου στην ιεροσύνη.

 Όπ. π.

 

7 1540 Ια­νουα­ρί­ου 16, Τή­νος

 Πι­στο­ποί­η­ση του Βε­νε­τού προ­βλε­πτή Marco Antonio Zantani, για τη φι­λο­βε­νε­τι­κή στά­ση του Τζώρ­τζη Mudazzo, παπ­πού α­πό τη μη­τέ­ρα του ε­πι­σκό­που Γε­ωρ­γί­ου Περ­πι­νιά­νη, στα 1537-38.

 Α­ΚΤ, κώδ. 1, φφ. 222-225.

 

8 1563 Α­πρι­λί­ου 29, Κρή­τη 

 Ε­ντο­λή της βε­νε­τι­κής Διοί­κη­σης της Κρή­της προς τον ρέ­κτο­ρα της Τή­νου, για να α­πο­δώ­σει στην εκ­κλη­σια­στι­κή δι­καιο­σύ­νη τον ιε­ρο­μό­να­χο Νικό­δη­μο Catavata, που κα­τη­γο­ρεί­ται για “falsità”.  

 ASVe, DC 92, D, f. 15v.

  

9 1563 Ιου­νί­ου 9, Τή­νος

 Α­πά­ντη­ση του ρέ­κτο­ρα Maffeo Baffi στη Διοί­κη­ση Κρή­της, σχε­τι­κά με την περί­πτω­ση 8: η εκ­δί­κα­ση της υ­πό­θε­σης έ­γι­νε με ε­πι­σκο­πι­κή ά­δεια, αλ­λά υ­πήρ­χαν και α­δι­κή­μα­τα που έ­πρε­πε να εκ­δι­κα­στούν απ’ την πο­λι­τι­κή δι­καιο­σύ­νη. 

 ASVe, DC 92, D, φ.16

 

10 1563 Ο­κτω­βρί­ου 8, Βε­νε­τί­α

 Δια­τα­γή του δό­γη Marco Grimani για να δο­θεί η ε­λευ­θε­ρί­α στον ιε­ρο­μό­να­χο Νι­κό­δη­μο Catavata, ε­φό­σον α­να­γνω­ρί­στη­κε η α­θω­ό­τη­τά του α­πό το ε­πι­σκο­πι­κό δι­κα­στή­ριο.  

 Όπ.π.

 

11 1565 Μα­ΐ­ου 22, Κρή­τη

 Μνη­μό­νιο για την υ­πό­θε­ση του ιερομόναχου Νι­κό­δη­μου Catavata.

 Όπ.π., φ. 16v.

 

12 1565 Ιου­λί­ου 30, Τή­νος

 Σύ­στα­ση ε­πι­τρο­πής για την υ­πό­θε­ση του ιερομόναχου Νι­κό­δη­μου Catavata.

 Όπ.π.

 

13 1565 Ιου­λί­ου 3, Κρή­τη

 Δια­τα­γή της βε­νε­τι­κής Διοί­κη­σης Κρή­της, να στα­λεί ο φά­κε­λος της ί­διας υ­πό­θε­σης, για κρί­ση στο εκ­κλη­σια­στι­κό ε­φε­τεί­ο του πα­τριαρ­χι­κού Βι­κα­ρί­ου (Αρ­χιε­πι­σκό­που) της Κρή­της. 

Όπ.π., φφ. 16v-17.

 

14 1565 Ο­κτω­βρί­ου 14, Τή­νος

 Ε­κλο­γή του πα­πά Πέ­τρου Βι­δά­λη α­πό τον ε­πί­σκο­πο Μarco Grimani, ως πρω­το­παπά των ορ­θό­δο­ξων της Τή­νου, στη θέ­ση του πρω­το­πα­πά Μάρκου Tripti. 

Όπ.π., φφ. 13-14.

 

15 1572 Φε­βρουα­ρί­ου 27, Τή­νος

 Πι­στο­ποί­η­ση του ρέ­κτο­ρα Τή­νου Gerolamo Paruta, για την αιχ­μα­λωσία του πατέ­ρα του ε­πι­σκό­που, Βα­πτι­στή Περ­πι­νιά­νη, α­πό τον Φρα­γκί­σκο Coronello, στη Νά­ξο. 

 Α­ΚΤ, κώδ. 1, φ. 225

 

16 1572 Ο­κτω­βρί­ου 1, Τή­νος

 Ε­κλο­γή του Βα­πτι­στή Περ­πι­νιά­νη σε βά­ϊ­λο. Πι­στο­ποί­η­ση πο­λι­τών. 

 Όπ.π., φ. 136-138

 

17 1575 Ια­νουα­ρί­ου 1, Κρή­τη

 Ε­κλο­γή του Βα­πτι­στή Περ­πι­νιά­νη σε “capo di cento” (εκατόνταρχο) του στρα­τιω­τι­κού σώ­μα­τος της Τή­νου.

 Όπ.π., φφ. 225v-226v.

 

18 1585 Ιου­λί­ου 26, Κρή­τη 

 Κα­τα­δι­κα­στι­κές α­πο­φά­σεις της Διοί­κη­σης της Κρή­της ε­να­ντί­ον του ιε­ρέ­α Τζώρ­τζη Βι­δά­λη από την Τή­νο και του ; Κο­ρίν­θιου. 

 ASVe, DC 92, D, φ. 2. 

 

19 1593 Αυ­γού­στου 1, Τή­νος 

 Κα­τα­δι­κα­στι­κές α­πο­φά­σεις του ρέ­κτο­ρα της Τή­νου ε­να­ντί­ον των ορθό­δο­ξων ιε­ρέ­ων Γιάν­νη Apergi, Γιαν­νού­λη Alamano, Γιάννη Falier. 

 Όπ.π., φ.8

 

20 1594 Αυ­γού­στου 24, Sebenico

 Πι­στο­ποί­η­ση του ε­πι­σκό­που του Sebenico Vincenzo Basso, για την αιχ­μα­λωσία του ιερέα Γ. Περ­πι­νιά­νη α­πό τούρ­κους πει­ρα­τές. 

 Α­ΚΤ, κώδ. 1, φ. 196-198

 

21 1594 Σε­πτεμ­βρί­ου 14, Padova

 Πι­στο­ποί­η­ση του Βι­κά­ριου της Padova Giulio Urbani, για το “dottorato” του Γεωργίου Περ­πι­νιά­νη.

 Α­ΚΤ, κώδ. 1, φ.198.

 

22 1594, Βε­νε­τί­α

 Δεύ­τε­ρη πι­στο­ποί­η­ση, από τον Pietro da Molin για την αιχ­μα­λω­σί­α του Γεωργίου Περ­πι­νιά­νη, κα­τά τη διάρ­κεια του τα­ξι­διού του προς τη Ρώ­μη. 

 Α­ΚΤ, κώδ.1 φφ. 198-199.

 

23 1594 Νο­έμ­βριος, Ρώ­μη 

 Ε­κλο­γή του Γε­ωρ­γί­ου Περ­πι­νιά­νη σε ε­πί­σκο­πο Τή­νου-Μυ­κό­νου, α­πό τον καρ­δι­νά­λιο Giulio Antonio Santoro.

 ASVa, AC, Miscellanea, τομ. 51, φ. 472r

 

24 1595 Μαρ­τί­ου 8, Βε­νε­τί­α

 Αγ­γε­λί­α του δό­γη Pasqual Ciconia προς το ρέ­κτο­ρα της Τή­νου Αntonio Marin για την ε­κλο­γή του Γε­ωρ­γί­ου Περ­πι­νιά­νη στον ε­πι­σκο­πι­κό θρό­νο της Τή­νου, ό­που δί­νει ε­ντο­λή να του α­να­γνω­ρι­στούν ό­λα τα προ­νό­μια και δι­καιώ­μα­τα που εί­χαν οι προ­κά­το­χοί του.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.1

 

25 1596 Ια­νουα­ρί­ου 26, Ρώ­μη

 Διά­ταγ­μα του πά­πα Κλή­μη Η’, σχε­τι­κά με μια δια­μά­χη με­τα­ξύ του αρχιε­πι­σκό­που Κρή­της και του ιε­ρέ­α Άγ­γε­λου Serigo, για πε­ριου­σια­κά στοι­χεί­α της αρ­χιε­πι­σκο­πής Κρή­της, στην ο­ποί­α ο ε­πί­σκο­πος Τή­νου, φαίνε­ται, πως έ­παι­ξε ρό­λο διαι­τη­τή. Αρ­χ. Exponi nobis.

 ASVe, DC 92, D, φφ. 4-5v.

 

26 1596 Μαρ­τί­ου 5, Τή­νος

 Ε­πι­στο­λή του ρέ­κτο­ρα της Τή­νου Antonio Marin  προς το δό­γη, για να τον κα­θησυ­χά­σει σχε­τι­κά με τις δια­μά­χες που πα­ρου­σιά­στη­καν στο νη­σί, ε­ξαι­τί­ας της πρώ­της ποι­μα­ντι­κής ε­πί­σκε­ψης του ε­πι­σκό­που στα ορ­θό­δο­ξα χω­ριά. 

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ. 2-3v.

 

27 1596 Μαρ­τί­ου 19, Τή­νος 

 Επιστολή του ρέκτορα Τήνου προς τον δόγη αναφορικά με έγγραφη διαμαρτυρία ανώνυμων ορθόδοξων κατοίκων της Τήνου προς τον βενετό βάϊλο στην Κωνσταντινούπολη και προς τον οικουμενικό πατριάρχη, όπου κατηγορούν τον επίσκοπο Γ. Περπινιάνη. Ο ρέκτορας διαβεβαιώνει πως οι κατηγορίες είναι ψευδείς και πως θα αρχίσει ανακρίσεις για να εντοπίσει τους αποστολείς.

Όπ.π., φφ. 3v-4.

 

28 1596 Μα­ΐ­ου 11, Βε­νε­τί­α 

 Ο δό­γης ζη­τά ε­ξη­γή­σεις α­κό­μα, α­πό το ρέ­κτο­ρα της Τή­νου, σχε­τι­κά με τις τα­ρα­χές της ποι­μα­ντι­κής ε­πί­σκε­ψης. 

 Α­ΚΤ, φάκ.1, ε­σωτ.3, τεύ­χος, φφ. 2-3

 

29 1596 Ιου­λί­ου 3, Τή­νος

 Ε­πι­σκο­πι­κή δια­τα­γή σε ο­ρι­σμέ­νους χω­ρι­κούς, για να μην α­να­μει­χθούν στη δια­χεί­ρι­ση της πε­ριου­σί­ας της εκ­κλη­σί­ας της Πα­να­γί­ας του Κα­κα­βού, στο χω­ριό Σμαρ­δά­κι­το. Προ­βλε­πό­με­νη ποι­νή: ο α­φο­ρι­σμός. 

 Α­ΚΤ, φάκ. 1, ε­σωτ.3α, φ.1.

 

30 1596 Ιου­λί­ου 5, Τή­νος

 Ε­πι­σκο­πι­κή α­πό­φα­ση σχε­τι­κά με δια­μά­χη με­τα­ξύ δια­φό­ρων κα­θο­λικών ιε­ρέ­ων του νη­σιού. 

 Όπ.π., φ. 1v.

 

31 1596 Ιου­λί­ου 5, Τή­νος

 Α­πό­φα­ση του ε­πι­σκό­που σχε­τι­κά με τα ει­σο­δή­μα­τα ε­νός Κα­νο­νι­κάτου της ε­πι­σκο­πής Αρ­κα­δί­ας στην Κρή­τη, που εκ­με­ταλ­λευό­ταν έ­νας τη­νια­κός ιε­ρέ­ας.

 Όπ.π., φ.2.

 

32 1596 Αυ­γού­στου 29, Κρή­τη

 Ο γε­νι­κός προ­βλε­πτής Κρή­της Νicolo Donado στον ρέ­κτο­ρα της Τή­νου, με την εντο­λή να δια­φυ­λα­χθούν ό­λα τα προ­νό­μια και τα δι­καιώ­μα­τα του κα­θο­λι­κού επι­σκό­που Τή­νου, αλ­λά και τα δι­καιώ­μα­τα των ορ­θο­δό­ξων του νη­σιού.

ASVe, DC 92, D, φ.17 (α­ντί­γρα­φο: Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.9-10).

 

33 1596 Σε­πτεμ­βρί­ου 16, Τή­νος

 Έκ­θε­ση του ρέ­κτο­ρα της Τή­νου προς τον δό­γη, σχε­τι­κά με τις τα­ρα­χές της ποι­μα­ντο­ρι­κής ε­πί­σκε­ψης του ε­πι­σκό­που.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.4-5v.

 

34 1596 Σε­πτεμ­βρί­ου 26, Κρή­τη

 Ε­πι­στο­λή του γε­νι­κού προ­βλε­πτή Κρή­της Νicolo Donado στο ρέ­κτο­ρα της Τήνου, σχε­τι­κά με τη βο­ή­θεια που έ­δω­σε ο Τζουάν Περ­πι­νιά­νης, με με­σο­λά­βη­ση του ε­πι­σκό­που, για προ­μή­θεια σι­τη­ρών στην Κρή­τη α­πό τους σι­το­βο­λώ­νες της Θεσ­σα­λί­ας. 

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φ.10.

 

35 1596 Ο­κτω­βρί­ου 12-21, Τή­νος

 Ε­πι­σκο­πι­κές α­πο­φά­σεις για ι­διω­τι­κή υ­πό­θε­ση του Βα­πτι­στή Ρουγ­γέ­ρη.

 Α­ΚΤ, φάκ.1, ε­σωτ.3α, φ.2v. 

 

36 1596 Ο­κτω­βρί­ου 21, Κρή­τη

 Ε­πι­στο­λή του γε­νι­κού προ­βλε­πτή Κρή­της στον ε­πί­σκο­πο για την υπόθεση του αρ. 34.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φ. 11.

 

37 1596 Ο­κτω­βρί­ου 21, Κρή­τη

 Ε­πι­στο­λή του γε­νι­κού προ­βλε­πτή Κρή­της στον ε­πί­σκο­πο για την περί­πτω­ση των αρ. 34 και 36.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φ. 11.

 

38 1596 Δε­κεμ­βρί­ου 18, Τή­νος

 Πι­στο­ποι­η­τι­κό του ρέ­κτο­ρα Τή­νου Antonio Marin  για την ό­λη ε­πι­σκο­πι­κή πολι­τεί­α του Γε­ωρ­γί­ου Περ­πι­νιά­νη, ι­διαί­τε­ρα, για την ποι­μα­ντι­κή ε­πί­σκε­ψη στα χω­ριά του νη­σιού.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ. 5v-8v

 

39 1597 Φε­βρουα­ρί­ου 20, Τή­νος

 Πι­στο­ποί­η­ση του ρέ­κτο­ρα Αnt. Marin, σχε­τι­κά με την υ­πό­θε­ση του αρ. 34.

Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.8v-9.

 

40                1597 Ιου­νί­ου 30, Τή­νος

 Ει­σα­γω­γι­κό ση­μεί­ω­μα του ε­πι­σκό­που Γ. Περ­πι­νιά­νη στο πα­πι­κό διάταγ­μα της 26 Ιανουαρίου 1596 (αρ. 25).

 ASVe, DC 92, D, φφ.3-4v.

 

41 1597 Αυ­γού­στου 6, Τή­νος 

 Ε­πι­σκο­πι­κή ε­ντο­λή προς τον ιε­ρέ­α Τζουάν­νε Βι­δά­λη να ε­πι­στρέ­ψει στον κα­θε­δρι­κό να­ό τα άμ­φια του νε­κρού ιε­ρέ­α Τζουάν­νε Βι­δά­λη, ό­πως εί­ναι συ­νή­θεια στην Τή­νο.

 Α­ΚΤ, φάκ.1, ε­σωτ. 3α, φ.3.

 

42 1597 Αυ­γού­στου 18, Τή­νος

 Ε­πι­σκο­πι­κή ά­δεια στον Αlvise Vlico να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει έ­να τά­φο μέ­σα στον κα­θε­δρι­κό να­ό, για μια μό­νο φο­ρά, για την τα­φή ε­νός παι­διού του, σύμ­φω­να με παλαιό­τε­ρο προ­νό­μιο που εί­χε ο εν­δια­φε­ρό­με­νος. 

 Όπ.π.

 

43 1597 Αυ­γού­στου 21, Τή­νος

 Δή­λω­ση του πα­πά Γιαν­νού­λη Ψάλ­τη, ε­φη­μέ­ριου του χω­ριού Με­γά­λος Πο­τα­μός, για τη βά­φτι­ση του παι­διού του Μα­θιού Φι­λιπ­πού­ζο, που ο­νο­μά­στη­κε Μάρ­κος. Α­νά­δο­χοι ο Φρα­γκί­σκος Σάσ­σος και η Μαρ­γα­ρί­τα Λε­βα­ντή.

 Α­ΚΤ, όπ.π., φ.3v.

 

44 1597 Αυ­γού­στου 22, Τή­νος

 Αί­τη­ση του κα­λό­γε­ρου Κα­λού­με­νου, να πά­ει στο μο­να­στή­ρι των κα­λογραιών και να ε­πι­σκε­φτεί τη μη­τέ­ρα και την α­δελ­φή του που εί­ναι ε­κεί κα­λο­γριές. Χορηγείται η ά­δεια, αλ­λά ό­χι να μπει μέ­σα στο μο­να­στήρι και η συ­νά­ντη­ση να γί­νει πα­ρου­σί­α της η­γου­μέ­νης.

 Όπ.π., φ.3v.

 

45 1597 Αυ­γού­στου 22, Τή­νος

 Δή­λω­ση του κα­λό­γε­ρου Κα­λού­με­νου πως γνω­στο­ποί­η­σε στους Μάρ­κο Morde και στον Γιαν­νού­λη de Caristo που εί­χαν ντυ­θεί μο­να­χοί και ε­γκα­τα­στά­θη­καν στο μο­να­στή­ρι της Βά­νης χω­ρίς την ε­πισκο­πι­κή ά­δεια, να το ε­γκα­τα­λεί­ψουν και πως δεν απολαμβάνουν κα­νέ­να εκ­κλη­σια­στικό προ­νό­μιο.

 Όπ.π.

 

46 1597 Αυ­γού­στου 19, Τή­νος (με το Ιου­λια­νό η­με­ρο­λό­γιο)

 Συμ­φω­νί­α του πα­πά Κω­στα­ντή Λε­βα­ντίν και του γα­μπρού του Νι­κο­λάου Σάσ­σου για έ­να χω­ρά­φι στη θέ­ση “Α­κρω­τη­ρά­κι”, που ο πρώ­τος δί­νει στο δεύ­τε­ρο ως προί­κα της κό­ρης του. Ε­πει­δή το χω­ρά­φι έ­χει λε­γά­το, ο Σάσ­σος υπο­χρε­ώ­νε­ται να δί­νει (κά­θε χρό­νο;) έ­να δο­χεί­ο λά­δι στο μο­να­στή­ρι των κα­λογραιών.

 Όπ.π., φφ. 3v-4.

 

47 1597 Αυ­γού­στου 24, Τή­νος

 Κλή­τευ­ση προς ό­σους έ­κλε­ψαν ή γνω­ρί­ζουν κά­τι σχε­τι­κό με τις 9,5 λίρες (μον. βά­ρους) με­τα­ξιού του Νι­κό­λα Σκλά­βου α­πό την Πε­ρά­στρα, που χά­θη­καν, να ε­πι­στρέ­ψουν ό,τι πή­ραν ή να δη­λώ­σουν ό,τι γνω­ρί­ζουν σχε­τι­κά. Προ­βλε­πόμε­νη ποι­νή: α­φο­ρι­σμός.

 Όπ.π., φ.4.

 

48 1597 Αυ­γού­στου 26, Τή­νος

 Δή­λω­ση του Τζουάν­νε Ρι­μό­ντο πως έ­χει προ­νό­μιο α­πό τον ε­πί­σκο­πο Μ. Grimani να χρη­σι­μο­ποιεί έ­να τά­φο μέ­σα στον Κα­θε­δρι­κό να­ό, δί­πλα στον τά­φο της Aδελ­φό­τη­τας της Ευ­χα­ρι­στί­ας. Το προ­νό­μιο α­νέρ­χε­ται στις 4 Μαρ­τί­ου 1571. 

 Όπ.π.

 

49 1597 Αυ­γού­στου 26, Τή­νος

 Αί­τη­ση συγ­γνώ­μης των Μάρκου Morde και του Γιαν­νού­λη de Caristo, επει­δή ντύ­θη­καν κα­λό­γε­ροι και ε­γκα­τα­στά­θη­καν στο μο­να­στή­ρι χω­ρίς την ε­πισκο­πι­κή ά­δεια. Ζη­τούν την ά­δεια να κα­ρούν μο­να­χοί. Χο­ρη­γού­νται και τα δύ­ο (βλ.αρ.45).

 Όπ.π., φ.4.

  

50 1597 Αυ­γού­στου 27, Τή­νος  

 Αί­τη­ση του πα­πά Νι­κη­φό­ρου Σα­ντο­ρι­ναί­ου του πο­τέ πα­πά Γιάν­νη στον ε­πί­σκο­πο για να α­πα­γο­ρευ­τεί στον Κα­λό­γε­ρο Με­νάρ­δο του πο­τέ Γιώρ­γη Καγιά, να χρη­σι­μο­ποιεί την κλη­ρο­νο­μιά που του ά­φη­σε η Μα­ρί­α, κό­ρη του Κα­λό­γερου. Προ­βλε­πό­με­νη ποι­νή σε πε­ρί­πτω­ση α­νυ­πα­κο­ής: 10 τζε­κί­νια.

 Όπ.π., φ.4v.

 

51 1597 Αυ­γού­στου 30, Τή­νος

 Δή­λω­ση του Τζουάν­νε Φώ­σκο­λου πως έ­χει προ­νό­μιο για να χρη­σι­μο­ποιεί έ­να τά­φο, κά­τω α­πό τη γη, μέ­σα στον Κα­θε­δρι­κό να­ό, μπρο­στά στην κε­ντρική πόρ­τα και δί­πλα στον τά­φο του πο­τέ ... Μο­σχό­που­λου. Το προ­νό­μιο χο­ρη­γή­θηκε α­πό τον ε­πί­σκο­πο Μ. Grimani στις 15 Mαρ­τί­ου 1594. To έγ­γρα­φο που πα­ρου­σί­α­σε δεν έ­φε­ρε την υ­πο­γρα­φή του ε­πι­σκό­που.

 Όπ.π.

 

52 1597 Αυ­γού­στου 30, Τή­νος

 Ά­δεια του ε­πι­σκό­που για να τελεστεί ο μι­κτός γά­μος του Πιέ­ρου Α­πέρ­γη και της Μα­ρί­νας Μαρ­κου­ΐ­ζου α­πό τον Τρι­πό­τα­μο.

 Όπ.π. (Εκδόθηκε από τον Μάρκο Φώσκολο, Κα­θο­λι­κοί και Ορ­θό­δο­ξοι, ΤΑ 4 (2000) σ. 234).

 

53 1597 Αυ­γού­στου 31, Τή­νος

 Αί­τη­ση του Φα­ντίν Κου­λά­τη (capo της εκ­κλη­σιάς της Αγ. Μα­ρί­νας) να δοθεί ε­ντο­λή στον Γιάν­νη Δε­σύ­πρη α­πό τον Τρια­ντά­ρο, να μην α­να­μει­χθεί στο μέλλον στα α­κί­νη­τα του πε­θε­ρού του, Νι­κό­λα Φέρ­πη, που α­νή­κουν τώ­ρα στην πα­ραπά­νω εκ­κλη­σιά και που βρί­σκο­νται στα Δυο Χω­ριά. Η αί­τη­ση γί­νε­ται στο ό­νομα του Κου­λά­τη και των συ­ντρό­φων του. Προ­βλε­πό­με­νη ποι­νή: α­φο­ρι­σμός. 

 Όπ.π.

 

54 1597 Σε­πτεμ­βρί­ου, Τή­νος 

 Κατ’ αί­τη­ση του δι­κη­γό­ρου (Avogador) του Κα­λό­γε­ρου Με­νάρ­δου, Γιάν­νη Μα­ρα­γκού του πο­τέ Πιέ­ρου, ο ε­πι­σκο­πι­κός βι­κά­ριος α­κυ­ρώ­νει την ι­σχύ της δια­τα­γής της 27ης Αυ­γού­στου 1597 (αρ. 50). 

 Όπ.π. στο πε­ρι­θώ­ριο, δί­πλα στην πρά­ξη αρ.50. 

 

55 1598 Ια­νουα­ρί­ου 17, Τή­νος

 Προ­σφυ­γή του κα­λό­γε­ρου Νά­ζου, α­πό το μο­να­στή­ρι της Πα­να­γί­ας της Βά­νης, στο εκ­κλη­σια­στι­κό δι­κα­στή­ριο, ε­πει­δή σχη­μα­τί­στη­κε ε­να­ντί­ον του δι­κο­γρα­φί­α α­πό το πο­λι­τι­κό δι­κα­στή­ριο για ιδιοποίηση μιας βάρ­κας. Τη βάρ­κα τη βρή­κε ε­γκα­τα­λειμ­μέ­νη στη θά­λασ­σα, ε­νώ πή­γαι­νε να προ­μη­θευ­τεί ξύλα στην Ο­ξω­με­ριά.

 ΑSVe, DC 92, D, φ.15v.

 

56 1598 Φε­βρουα­ρί­ου 24, Κρή­τη

 Ε­ντο­λή του ναυάρ­χου και δού­κα Gian Giacomo Zane στο ρέ­κτο­ρα της Τή­νου να ε­ρευ­νή­σει σχε­τι­κά με τις κα­ταγ­γε­λί­ες του μο­να­χού Σα­ντο­ρι­ναί­ου ε­να­ντί­ον της ε­πι­σκο­πι­κής α­νά­μι­ξης στα ε­σω­τε­ρι­κά του ορ­θό­δο­ξου δόγ­μα­τος στο νη­σί.

 Όπ.π., φ.14.

 

57 1598 Μα­ΐ­ου 20, Τή­νος

 Α­πο­λο­γί­α του ε­πι­σκό­που στο Βε­νε­τό δού­κα της Κρή­της Zane, σχε­τι­κά με τις κα­τη­γο­ρί­ες του μο­να­χού Σα­ντο­ρι­ναί­ου.

 Όπ.π., φ.14.

  

58 1598 Ιου­νί­ου 16, Κρή­τη

 Έγ­γρα­φο της βε­νε­τι­κής Διοί­κη­σης Κρή­της στο ρέ­κτο­ρα, για να φροντί­σει να τη­ρού­νται στην Τή­νο ό­λες οι πα­λαιές συ­νή­θειες σχε­τι­κά με την επι­σκο­πι­κή δι­καιο­δο­σί­α στους ορ­θό­δο­ξους πι­στούς.

 Όπ.π. φφ. 15v.

 

59 1599 Αυ­γού­στου 9, Βε­νε­τί­α

 Έγ­γρα­φο της Γε­ρου­σί­ας προς την Κοι­νό­τη­τα Κέρ­κυ­ρας, σχε­τι­κά με τους μι­κτούς γά­μους.

 Α­ΚΤ, κώδ. 1, φφ. 134-135. (Εκδόθηκε από τον Σπ. Παπαγεωργίου, Ι­στο­ρί­α της Εκ­κλη­σί­ας της Κέρ­κυ­ρας, Κέρ­κυ­ρα 1920, σ. 57).

 

60 1600 Α­πρι­λί­ου 29, Τή­νος 

 Πα­ρου­σί­α­ση του ε­πι­σκό­που στο δό­γη της Βε­νε­τί­ας, α­πό το ρέ­κτο­ρα της Τή­νου, ως α­ντι­προ­σώ­που της Κοι­νό­τη­τας του νη­σιού.

 Όπ.π., φ. 14ν-15.

 

61 (1601) 4 Κα­λεν­δών Ια­νουα­ρί­ου, Ρώ­μη 

 Motu proprio διά­ταγ­μα του πά­πα Κλή­μη Η΄ για την κα­τάρ­γη­ση της ε­πι­σκο­πής Αρ­κα­δί­ας στην Κρή­τη. Αρ­χ. Cum sicut accepimus. 

 Όπ.π., φφ. 148-153v.

 

62 1601 Ια­νουα­ρί­ου 21, Κρή­τη

 Ο γε­νι­κός ναύ­αρ­χος Loredano γρά­φει στον ε­πί­σκο­πο, για να τον ευ­χα­ρι­στήσει που συ­νέ­βα­λε στη συμ­φι­λί­ω­ση με­τα­ξύ δυο ρε­κτό­ρων. 

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φ.14.

 

63 1601 Ια­νουα­ρί­ου 21, Κρή­της

 Ο γε­νι­κός προ­βλε­πτής της Κρή­της Benetto Moro στον ε­πί­σκο­πο για τον ί­διο σκο­πό.

 Όπ.π., φφ. 12v-13.

 

64 1601 Ια­νουα­ρί­ου 22, Κρή­τη

 Ο Δού­κας Κρή­της Giacomo dà ca dà Pesaro στον ε­πί­σκο­πο, για τον ί­διο σκο­πό. 

Όπ.π., φφ. 13v-14

 

65 1601 Α­πρι­λί­ου 9, Κρή­τη 

 Ο γε­νι­κός Προ­βλε­πτής Κρή­της Benetto Moro στο ρέ­κτο­ρα της Τή­νου, ζη­τώ­ντας πλη­ρο­φο­ρί­ες σχε­τι­κά με κα­τη­γο­ρί­ες που οι ορ­θό­δο­ξοι ιε­ρείς του νη­σιού διατυ­πώ­νουν ε­να­ντί­ον της πο­λι­τεί­ας του ε­πι­σκό­που.

 Α­ΚΤ, φάκ.1, ε­σωτ. 3, τεύ­χος, φφ. 3-6v.

 

66 1601 Α­πρι­λί­ου 29, Τή­νος

 Κα­τα­δι­κα­στι­κή α­πό­φα­ση του ρέ­κτο­ρα της Τή­νου Μarin Gradenigo ε­να­ντί­ον του πα­πά Νι­κη­φό­ρου Σα­ντο­ρι­ναί­ου και του κα­λό­γη­ρου Ι­γνα­τί­ου Σα­ντο­ρι­ναί­ου.

 ASVe, DC 92, D, φ. 8v.

 

67 1601 Ιού­νιος, Ρώ­μη

 Έκ­θε­ση του ε­πι­σκό­που προς τη Sacra Congregazione del Concilio (Ρώ­μη), για την κα­τά­στα­ση της ε­πι­σκο­πής Τή­νου-Μυ­κό­νου. 

 ASVa, S.C. Concilii, Relationes, τόμ.801, χ. αρ. (Εκδίδεται παρακάτω).

  

68 1602 Ια­νουα­ρί­ου 22, Ρώ­μη

 Δί­πλω­μα του πά­πα Κλή­μη Η΄, με το ο­ποί­ο ο­νο­μά­ζε­ται “ιπ­πό­της της πα­πι­κής φρου­ράς” ο α­δελ­φός του επι­σκό­που Θω­μάς Περ­πι­νιά­νης. Αρ­χ. “Ex Romani Pontificis”.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ. 200ν-201v.

 

69 1602 Mά­ϊ­ος, Ρώ­μη 

 Πα­πι­κό διά­ταγ­μα του Κλή­μη Η΄ με το ο­ποί­ο χο­ρη­γού­νται στην ε­πι­σκο­πή Τή­νου τα έ­σο­δα των “Κα­νο­νι­κά­των” της πρώ­ην ε­πι­σκο­πής Αρκα­δί­ας Κρήτης. Αρ­χ. “Nuper certis causis”.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.153v-158.

 

70 1602 Ιου­νί­ου 16, Ρώ­μη

 Τι­μη­τι­κό δί­πλω­μα του γε­νι­κού η­γού­με­νου των Ι­η­σου­ι­τών Claudio Acquaviva για τον ε­πί­σκο­πο Γε­ώρ­γιο Περ­πι­νιά­νη.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φ.237.

 

71 1602 Δεκεμβρίου 7, Βενετία

 Επιστολή του επισκόπου Γ. Περπινιάνη προς τον καρδινάλιο di S.Giorgio, στην οποία εκθέτει τη ικανοποίησή του για την πρόοδο που λαβαίνουν οι υποθέσεις της επισκοπής Τήνου.

 ASVa, Segretaria di Stato, Venezia, vol.33, φ. 342r.

 

72 1603 Αυ­γού­στου 24, Βε­νε­τί­α

 Ο δό­γης Marino Grimani προς το ρέ­κτο­ρα της Τή­νου Marino Gradenigo: να α­πο­δο­θεί στον ε­πίσκο­πο η κα­τοι­κί­α που χρη­σι­μο­ποί­η­σαν οι προ­κά­το­χοί του μέ­σα στην πό­λη του Κά­στρου.

 Όπ.π., φφ. 11ν-12ν

 

73 1603 Σε­πτέμ­βρη 17, Κρή­τη

 Α­πά­ντη­ση της Διοί­κη­σης Κρή­της προς το ρέ­κτο­ρα Τή­νου, με την ο­ποία ε­πι­βε­βαιώ­νε­ται η δι­κα­στι­κή δι­καιο­δο­σί­α των ρε­κτό­ρων πά­νω στον ορ­θό­δοξο κλή­ρο, σ’ ο­λό­κλη­ρη τη Βε­νε­τι­κή Δη­μο­κρα­τί­α. 

 Α­ΚΤ, φάκ.1, ε­σωτ. 3 τεύ­χος, φφ. 6ν-7v

 

74 1604 Α­πρι­λί­ου 30, Τή­νος 

 Ο ρέ­κτο­ρας Τή­νου Piero Marcello ει­δο­ποιεί τη Διοί­κη­ση Κρή­της, πώς ο ε­πί­σκοπος δια­μαρ­τυ­ρή­θη­κε για την κα­τα­δί­κη κλη­ρι­κών ορ­θό­δο­ξων α­πό το ρέ­κτο­ρα και ζη­τά τη δι­κα­στι­κή δι­καιο­δο­σί­α που εί­χαν οι προ­κά­το­χοί του. 

 ASVe, DC 92, D, φ.10.

 

75 1604 Ιου­νί­ου 15, Τή­νος

 Ο ρέ­κτο­ρας Τή­νου προς τη Διοί­κη­ση Κρή­της: ε­ρεύ­νη­σε σχε­τι­κά με την ε­πι­σκο­πι­κή δι­καιο­δο­σί­α στην Τή­νο και α­πό τα αρ­χεί­α του νη­σιού δια­πι­στώνε­ται πως ο ε­πί­σκο­πος εί­χε δι­καιο­δο­σί­α πά­νω στον ορ­θό­δο­ξο κλή­ρο, αλ­λά όχι ν’ α­πο­φα­σί­ζει σχε­τι­κά με υ­πο­θέ­σεις α­κι­νή­των ι­διο­κτη­σί­ας του κρά­τους. 

 Όπ.π., φ.7.

 

76 1604 Ιου­νί­ου 24, Τή­νος

 Ε­πι­στο­λή του ε­πι­σκό­που στη Διοί­κη­ση Κρή­της, στην ο­ποί­α υ­πε­ρα­σπί­ζει τα δι­καιώ­μα­τα δι­καιο­δο­σί­ας στον ορ­θό­δο­ξο κλή­ρο της Τή­νου.

 Όπ.π., φ.6.

 

77 1604 Δε­κεμ­βρί­ου 21, Κρή­τη

 Η Διοί­κη­ση Κρή­της ζη­τά α­πό το ρέ­κτο­ρα Τή­νου πλη­ρο­φο­ρί­ες σχε­τικά με τις υ­πο­θέ­σεις των πε­ριου­σιών των ι­διω­τι­κών εκ­κλη­σιών, τις ο­ποί­ες θέλει να κρί­νει ο ε­πί­σκο­πος.

 Α­ΚΤ, φάκ.1, ε­σωτ.3 τεύ­χος, φφ. 7ν-9ν.

 

78 1605 Μα­ΐ­ου 3, Ρώ­μη

 Συ­στα­τι­κή ε­πι­στο­λή του Φρα­γκί­σκου Contarini προς τον Βε­νε­τό Βά­ϊ­λο στην Πό­λη Simon Contarini, για τον ε­πί­σκο­πο που θα πραγ­μα­το­ποι­ή­σει την “Α­πο­στο­λι­κή Επί­σκε­ψη”.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φ.222v. Βλ και αρ. 85

 

79 1605 Αυ­γού­στου 18, Κρή­τη

 Η Διοί­κη­ση Κρή­της προς το ρέ­κτο­ρα της Τή­νου, να μην ε­πι­τρέ­ψει την α­νά­μει­ξη του ε­πι­σκό­που στα πε­ριου­σια­κά στοι­χεί­α των α­δελ­φο­τή­των του νη­σιού και α­πα­γο­ρεύ­ει κά­θε δι­καιο­δο­σί­α του στον ορ­θό­δο­ξο κλή­ρο.

 Α­ΚΤ, φάκ.1, ε­σωτ.3 τεύ­χος, φφ.10-13.

 

80 1607 ; 13, Ρώ­μη

 Συμ­φω­νί­α με­τα­ξύ του Αρ­χιε­πι­σκό­που Κρή­της και του ε­πι­σκό­που Τήνου σχε­τι­κά με τη μοι­ρα­σιά των “Κα­νο­νι­κά­των” της πρώ­ην ε­πι­σκο­πής Αρκα­δί­ας.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.189v-196v. 

 

81 1607 Σε­πτεμ­βρί­ου 2 Κα­λεν­δών, Ρώ­μη 

 Πα­πι­κό διά­ταγ­μα του Παύ­λου Ε΄, με το ο­ποί­ο ε­πι­κυ­ρώ­νε­ται η συμ­φωνί­α του αρ­χιε­πι­σκό­που Κρή­της και ε­πι­σκό­που Τή­νου. Αρ­χ. “Ex debito pastoralis offitio”.

 Όπ.π., φφ.158-169v.

 

82 1608 Μάρ­τη 20, Πέ­ρα Κων­στα­ντι­νού­πο­λης 

 Ο ε­ρη­μί­της μο­να­χός Giovanni Gaspari γρά­φει στον πά­πα Παύ­λο Ε΄ σχε­τι­κά με τις πνευ­μα­τι­κές και υ­λι­κές α­νά­γκες των κα­θο­λι­κών της Ο­θω­μα­νι­κής Αυ­το­κρα­τορί­ας.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.47-53.

 

82 1608 Α­πρι­λί­ου 8, Ρώ­μη

 Βούλ­λα του πά­πα Παύ­λου Ε΄ με την ο­ποί­α ο­νο­μά­ζε­ται ο ε­πί­σκο­πος Τή­νου “Α­πο­στο­λι­κός Ε­πι­σκέ­πτης” στην Πό­λη και στα νη­σιά του Αι­γαί­ου. Αρχ. «In Apostolicae Sedis specula».

 Όπ.π. φφ.15-26v.

 

83 1608 Α­πρι­λί­ου 8, Ρώ­μη 

 Βούλ­λα του πά­πα Παύ­λου Ε΄ με την ο­ποί­α χο­ρη­γού­νται διά­φο­ρα προ­νό­μια στον ε­πί­σκο­πο Τή­νου για την κα­λύ­τε­ρη ε­κτέ­λε­ση της α­πο­στο­λής του στην Α­νατο­λή. Αρ­χ. «Cum te in Constantinopolim».

 Όπ.π. φφ. 26ν-32.

 

84 1608 Μα­ΐ­ου 3 Κα­λεν­δών, Ρώ­μη

 Διά­ταγ­μα του πά­πα Παύ­λου Ε΄ με το ο­ποί­ο χο­ρη­γού­νται στην ε­πι­σκοπή Τή­νου τα έ­σο­δα του να­ού του αγ. Μαρ­τί­νου της πό­λης Treviso. Αρ­χ. «Personam tuam nobis».

Όπ.π., φφ. 175-180v.

 

85 1608 Μα­ΐ­ου 3, Βε­νε­τί­α 

 Συ­στα­τι­κή ε­πι­στο­λή του Βε­νε­τού πρε­σβευ­τή στη Ρώ­μη Francesco Contarini στον Simon Contarini, Βε­νε­τό Βά­ϊ­λο στην Πό­λη, για τον ε­πί­σκο­πο. Βλ. και αρ. 77.

Όπ.π., φ. 33.

 

86 1608 Μα­ΐ­ου, Βε­νε­τί­α

 Συ­στα­τι­κή ε­πι­στο­λή του δό­γη Leonardo Donato προς τη Διοί­κη­ση Κρή­της υ­πέρ του ε­πι­σκό­που, ως «Α­πο­στο­λι­κού Ε­πι­σκέ­πτη» στην Πό­λη. 

 Όπ.π. φ. 33v-34.

 

87 1608 Ιου­λί­ου 4, Ρώ­μη

 Συ­στα­τι­κή ε­πι­στο­λή του πά­πα Παύ­λου Ε΄ προς τον πρε­σβευ­τή της Δημο­κρα­τί­ας της Ragusa στην Πό­λη, υ­πέρ του ε­πι­σκό­που Τή­νου. Αρ­χ. «Venit Constantinopolim».

 Όπ.π. φφ. 32-33

 

88 1608 Ιου­λί­ου 10, Ρώ­μη

 Δεύ­τε­ρη έκ­θε­ση του ε­πι­σκό­που Γ. Περ­πι­νιά­νη για την κα­τά­στα­ση της ε­πι­σκο­πής Τή­νου-Μυ­κό­νου, που υ­πό­βαλ­λε στην S.C. del Concilio.

 ASVa, S.C. Concilii, Relationes, τόμ. 801.

 

89 1608 Αυ­γού­στου 2, Βε­νε­τί­α

 Συ­στα­τι­κή ε­πι­στο­λή του δό­γη Leonardo Donato προς το Βε­νε­τό Βά­ϊ­λο στην Πό­λη Ottaviano Bono, υ­πέρ του ε­πι­σκό­που Τή­νου.

 Α­ΚΤ, κώδ. 1, φφ.34-35.

 

90 1608 Αυ­γού­στου 9 Κα­λεν­δών, Ρώ­μη

 Η S. Congregazione dell’ Inquisizione χο­ρη­γεί προ­νό­μια στον ε­πί­σκο­πο Τήνου για την κα­λή ε­πι­τυ­χί­α της Aπο­στο­λι­κής Eπί­σκε­ψης στην Α­να­το­λή.

 Όπ.π., φφ. 227ν-231ν.

 

91 1608 Σε­πτεμ­βρί­ου 6, Ρώ­μη

 Πι­στο­ποί­η­ση του αβ­βά Αntonio Persico, πρώ­ην κα­θη­γη­τή στο Πα­νε­πι­στή­μιο της Πά­δο­βας, σχε­τι­κά με το dottorato του ε­πι­σκό­που Γ. Περ­πι­νιά­νη.

 Όπ.π., φφ. 200.

 

92 1608 Νο­εμ­βρί­ου 15, (Ρώ­μη)

 Σχε­τι­κά με τη χο­ρή­γη­ση των ε­σό­δων του να­ού του Αγ. Μαρ­τί­νου του Treviso. Συμ­φω­νη­τι­κό.

 Όπ.π., φφ. 180ν-181ν. 

 

93 1609 Μα­ΐ­ου 30, Πέ­ρα

 Ευ­χα­ρι­στή­ριο γράμ­μα των Ε­πι­τρό­πων (Procuratori) της κα­θο­λι­κής Κοι­νό­τητας του Πέ­ρα, στον πά­πα Παύ­λο Ε’, για την α­πο­στο­λή του ε­πι­σκό­που Τή­νου.

 BAV, Buoncompagni- Ludovisi, E 24, φ.5.

 

94 1609 Ιου­νί­ου 15, Πέ­ρα

 Ο Γάλ­λος πρε­σβευ­τής στην Πό­λη Salagnac α­πευ­θύ­νε­ται στον πά­πα, ση­μειώνο­ντας την κα­λο­σύ­νη του ε­πι­σκό­που και τις α­νά­γκες της Εκ­κλη­σί­ας στην Πό­λη, για τις ο­ποί­ες προ­τεί­νει ο­ρι­σμέ­νες λύ­σεις.

 Όπ.π., φ.24.

 

95 1609 Ιου­νί­ου 24, Πό­λη

 Οι χρι­στια­νοί σκλά­βοι του βε­ζί­ρη (Gran Turco) γρά­φουν στον γραμ­μα­τέ­α του πά­πα, καρ­δι­νά­λιο Borghese, ό­που κα­τη­γο­ρούν το γάλ­λο πρέ­σβη για την α­δια­φο­ρί­α του α­πέ­να­ντί τους και ι­διαί­τε­ρα για τον φυ­λα­κι­σμέ­νο ε­πί­σκο­πο της Μή­λου (προ­φα­νώς τον Φρα­γκί­σκο Ottumazzi), του ο­ποί­ου πε­ρι­γρά­φουν τα βα­σα­νι­στή­ρια.

 Όπ.π., φ.42.

 

96 1609 Ιου­λί­ου 2, Πέ­ρα

 Πι­στο­ποί­η­ση του Βε­νε­τού βα­ΐ­λου Simon Contarini, για την κα­λή πο­λι­τεί­α του επι­σκό­που στην Πό­λη, κα­τά τη διάρ­κεια της Α­πο­στο­λι­κής Ε­πί­σκε­ψης. 

 Α­ΚΤ, κώδ.1 φ.35.

 

97 1609 Ιου­λί­ου 6, Πέ­ρα

 Πα­ρό­μοια πι­στο­ποί­η­ση και του Γάλ­λου πρέ­σβη Salignac.

 Όπ.π.

 

98 1609 Ιου­λί­ου 10, Πέ­ρα

 Ο πρέ­σβης Salignac, στον καρ­δι­νά­λιο Borghese: δί­νει πλη­ρο­φο­ρί­ες για την αιχ­μα­λω­σί­α του ε­πι­σκό­που Μή­λου και προ­τεί­νει τον προ­σω­πι­κό του ε­φη­μέ­ριο, Νικό­λα­ο Lesdos, ως διά­δο­χο στη Μή­λο, με σύμ­φω­νη γνώ­μη του ε­πι­σκό­που Τή­νου.

Όπ.π., φ.30.

 

99 1609 Ιου­λί­ου 10, Πέ­ρα

 Ο πρέ­σβης Salignac στον πά­πα Παύ­λο Ε, ό­που του α­ναγ­γέλ­λει το θά­νατο του ε­πι­σκό­που Μή­λου, τις μέ­ρες που εί­χε κα­τορ­θώ­σει να πά­ρει σουλ­τα­νικό φιρ­μά­νι για την α­πε­λευ­θέ­ρω­σή του. Προ­τεί­νει στη θέ­ση του τον ε­φη­μέ­ριό του Νι­κό­λα­ο Lesdos.

 BAV, Buoncompagni- Ludovisi, E 24, φ.27.

 

100 1609 Ιου­λί­ου 11, Πέ­ρα

 Ο ε­πί­σκο­πος Τή­νου στον καρ­δι­νά­λιο Borghese: α­να­φέ­ρει τις δυ­σκο­λί­ες που συ­να­ντά στην εκ­πλή­ρω­ση της α­πο­στο­λής του, το θά­να­το του ε­πι­σκό­που Μή­λου και προ­τεί­νει ως διά­δο­χο τον Νι­κό­λα­ο Lesdos. Προ­τεί­νει α­κό­μα να μην ο­νο­μά­ζονται στις ε­πι­σκο­πές της Α­να­το­λής πα­ρά μό­νο Βε­νε­τοί ή Γάλ­λοι υ­πή­κο­οι, για να έ­χουν τη συ­μπα­ρά­στα­ση των α­ντί­στοι­χων δι­πλω­μα­τών.

 Όπ.π., φ. 45.

 

101 1609 Ιου­λί­ου 16, Πέ­ρα

 Ο Βε­νε­τός βά­ϊ­λος Simon Contarini ευ­χα­ρι­στεί τον πά­πα Παύ­λο Ε΄ για μια τι­μή που του έ­γι­νε.

 Όπ.π. φ. 22.

 

102 1609 Αυ­γού­στου 1, Πέ­ρα 

 Η κα­θο­λι­κή Κοι­νό­τη­τα του Πέ­ρα στον καρ­δ. Βοrghese: ευ­χα­ρι­στούν για την Α­πο­στο­λι­κή Ε­πί­σκε­ψη του ε­πι­σκό­που Τή­νου, για τον ο­ποί­ο εκ­φρά­ζο­νται με τα κα­λύ­τε­ρα λό­για και ζη­τούν τη μό­νι­μη ε­γκα­τά­στα­σή του στην Πό­λη. Ζη­τούν τη συν­δρο­μή της Ρώ­μης για την ε­πι­τυ­χή ε­φαρ­μο­γή των ε­πι­σκο­πι­κών α­πο­φά­σεων.

 Όπ.π.,φ. 10.

 

103 1609 Αυ­γού­στου 1, Πέ­ρα 

 Πα­ρό­μοια ε­πι­στο­λή στον πά­πα Παύ­λο Ε΄.  

 Όπ.π. φ. 8. 

 

104 1609 Αυ­γού­στου 1, Πέ­ρα 

 Η Κοι­νό­τη­τα του Πέ­ρα προς τον ε­πί­σκο­πο Τή­νου: ζη­τούν την ε­γκα­τά­στασή του στην Πό­λη.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ. 35v-37v.

 

105 1609 Αυ­γού­στου 7, Πέ­ρα 

 Πι­στο­ποί­η­ση των η­γου­μέ­νων και διευ­θυ­ντών των εκ­κλη­σιών του Πέρα, ό­τι κα­τά την πα­ρα­μο­νή του ε­πι­σκό­που στην Πό­λη δεν του χο­ρή­γη­σαν εκ­κλησια­στι­κά ει­σο­δή­μα­τα για τη δια­τρο­φή του.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.37-38.

 

106 1609 Αύ­γου­στος, Πέ­ρα

 Πι­στο­ποί­η­ση των Ε­πι­τρό­πων της Κοι­νό­τη­τας του Πέ­ρα για την ί­δια υ­πό­θε­ση.

 Όπ.π., φφ. 38-39.

 

107 1609 Αυ­γού­στου 8, Πέ­ρα 

 Πι­στο­ποί­η­ση των πα­ρα­πά­νω για το έρ­γο του ε­πι­σκό­που στην Πό­λη. 

 Όπ.π., φφ.39-40.

 

108 1609 Αυ­γού­στου 8, Πέ­ρα 

 Ο ε­πί­σκο­πος Γ. Περ­πι­νιά­νης στον καρ­δ. Borghese: ε­πα­να­λαμ­βά­νει ό­τι και στον αρ. 100. Δί­νει πλη­ρο­φο­ρί­ες για μια πυρ­κα­γιά στην Πό­λη και για την αιχ­μα­λωσί­α και βί­αι­η α­πο­στα­σί­α του γιου του α­ντι­βα­σι­λέ­α της Σι­κε­λί­ας α­πό τους Τούρ­κους.

 BAV, Buoncomragni-Ludovisi, Ε 24, φ.47.

 

109 1609 Αυ­γού­στου 22, Πέ­ρα 

 Ε­πι­στο­λή του ε­πι­σκό­που Τή­νου στον καρ­δ. Borghese: θα ε­πι­σκε­φτεί τον Palormo, ό­που οι κα­θο­λι­κοί έ­γι­ναν ορ­θό­δο­ξοι α­πό έλ­λει­ψη ιε­ρέ­α. Ελ­πί­ζει στο σύ­ντομο ερ­χο­μό των Ι­η­σου­ι­τών στην Πό­λη, αλ­λά δεν έ­χει συμ­φω­νή­σει με τον Salagnac για το χώ­ρο ε­γκα­τά­στα­σής τους.

 Όπ.π., φ. 49.

 

110 1609 Σε­πτεμ­βρί­ου 16, Πέ­ρα

 Αί­τη­ση των Ε­πι­τρό­πων της Κοι­νό­τη­τας για την ε­γκα­τά­στα­ση των Ι­ησου­ι­τών στην εκ­κλη­σί­α του αγ. Σε­βα­στια­νού.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.40v-42.

 

111 1609 Σε­πτεμ­βρί­ου 16, Πέ­ρα

 Αί­τη­ση των ι­δί­ων στον ε­πί­σκο­πο για το ί­διο θέ­μα, για ί­δρυ­ση νο­σοκο­μεί­ου, α­δελ­φο­τή­των κλπ.

 BAV, Βuoncompagni-Ludovisi, E 24, φ.21 (α­ντί­γρα­φα στα φφ.90, 144 και Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ. 42-43v).

 

112 1609 Σε­πτεμ­βρί­ου 19, Πέ­ρα

 Ε­πι­στο­λή του η­γού­με­νου των Iη­σου­ϊ­τών της Πό­λης στον ε­πί­σκο­πο Περπι­νιά­νη με την ο­ποί­α α­ναγ­γέλ­λει την ά­φι­ξή τους στο Πέ­ρα. 

 BAV, Buoncompagni- Ludovisi E 24, φ. 98. (Εκδόθηκε από τον Μάρ­κο Φώσκολο, Οι πρώ­τες ε­γκα­τα­στά­σεις Ι­η­σου­ι­τών στον ελ­λη­νικό χώ­ρο. Προ­βλη­μα­τι­σμοί και ε­μπό­δια,  Σύγ­χρο­να Βή­μα­τα, αρ.τ.77-78, 1991, σ. 56).

 

113 1609 Σε­πτεμ­βρί­ου 19, Πέ­ρα

 Οι Ε­πί­τρο­ποι της Κοι­νό­τη­τας α­πευ­θύ­νο­νται στον πά­πα, α­να­φέ­ρο­ντας την ι­κα­νο­ποί­η­σή τους για την ε­πί­σκε­ψη του ε­πι­σκό­που και το έρ­γο του στην Πό­λη. Πα­ρου­σιά­στη­καν οι πρώ­τες συ­γκρού­σεις α­νά­με­σα στον ε­πί­σκο­πο και τον Salagnac, α­να­φο­ρι­κά με την ί­δρυ­ση του νο­σο­κο­μεί­ου. Έ­φτα­σαν οι Ι­η­σου­ί­τες.

 Όπ.π., φ.12 (α­ντί­γρα­φο : Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ. 43ν -46).

 

114 1609 Σε­πτέμ­βρη 19, Πέ­ρα 

 Ο ε­πί­σκο­πος στον καρ­δ. Borghese: κα­τα­φέ­ρε­ται ε­να­ντί­ον του Δο­μινι­κα­νού μο­να­χού Tomaso Barlamachi, που δεν έ­χει την πρέ­που­σα συ­μπε­ρι­φο­ρά α­πέ­να­ντι στους πιστούς.

 Όπ.π., φ.52.

 

115 1609 Ο­κτω­βρί­ου 3, Πέ­ρα 

 Ο ε­πί­σκο­πος στον πά­πα Παύ­λο Ε΄: προ­τά­σεις για την κα­λή λει­τουρ­γία των εκ­κλη­σιών και των μο­να­στη­ριών του Πέ­ρα. Διά­φο­ροι πρού­χο­ντες της Κοι­νό­τη­τας ζη­τούν για ι­διο­κτη­σί­α τους εκ­κλη­σιές και μο­να­στή­ρια και για τού­το ε­κλι­πα­ρεί κά­ποια πα­πι­κή δια­τα­γή, στην ο­ποί­α ό­λοι θα υ­πα­κού­σουν, που να κα­το­χυ­ρώ­νει τα δι­καιώ­μα­τα των ταγ­μά­των πά­νω στις εκ­κλη­σί­ες και τα μο­να­στή­ρια που κα­τέ­χουν. Ζη­τά την α­να­χώ­ρη­ση ό­λων των μο­να­χών και την απο­στο­λή νέ­ων α­πό τα ί­δια τάγ­μα­τα. Ζη­τά α­κό­μα τη με­σο­λά­βη­ση του πά­πα προς τον βά­ϊ­λο και τον Γάλ­λο πρέ­σβη, για να υ­πο­στη­ρί­ξουν τα έρ­γα της Εκ­κλη­σί­ας στην Πό­λη ώστε να μην διαλυθούν με­τά την α­να­χώ­ρη­ση του ε­πι­σκό­που α­πό ε­κεί.

 Όπ. π., φφ.55-56.

 

116 1609 Ο­κτω­βρί­ου 3, Πέ­ρα 

 Ο ε­πί­σκο­πος στον καρ­δ. Ιου­στι­νιά­νη: δυ­σφο­ρί­α των άλ­λων μο­να­χών εξαι­τί­ας της ά­φι­ξης των Ιησουιτών. Να γί­νει η αλ­λα­γή ό­λων των μο­να­χών με νε­ό­τε­ρους. Να δια­τα­χθεί η ε­πι­στρο­φή του στην έ­δρα του, ε­πει­δή απεβίωσε ο ε­πί­σκο­πος Άν­δρου. Σχέ­σεις κα­θο­λι­κών και ορ­θό­δο­ξων στην Πό­λη. Να στα­λεί ευ­χα­ριστή­ριο στον βά­ϊ­λο για τις α­νε­κτί­μη­τες προ­σφο­ρές του προς την Κα­θο­λι­κή Εκκλη­σί­α του Πέ­ρα. Πλη­ρο­φο­ρί­ες πο­λι­τι­κής φύ­σης και ει­δή­σεις για το νο­σο­κομεί­ο που ί­δρυ­σε.

 Όπ.π., φφ. 58-60ν

 

117 1609 Ο­κτω­βρί­ου 3, Πέ­ρα 

 Ό­μοια ε­πι­στο­λή με την πα­ρα­πά­νω προς τον καρ­δ. Aldobrandino.

 Όπ.π., φφ.62-64v.

 

118 1609 Ο­κτω­βρί­ου 3, Πέ­ρα 

 Ο ε­πί­σκο­πος στον καρ­δ. Borghese: ζη­τά τη με­σο­λά­βη­σή του για να η­συ­χά­σουν τα άλ­λα τάγ­μα­τα της Πό­λης που έ­χουν α­να­στα­τω­θεί με την άφιξη των Ι­η­σου­ι­τών.

Όπ.π., φ.69.

 

119 1609 Ο­κτω­βρί­ου 14, Πέ­ρα

 Συ­στα­τι­κή ε­πι­στο­λή του επισκόπου προς τον καρ­δ. Βorghese για τον μο­να­χό Gaspari.

Όπ.π., φ.72.

 

120 1609 Ο­κτω­βρί­ου 17, Πέ­ρα

 Ο ε­πί­σκο­πος στον καρ­δ. Borghese: τα­κτο­ποι­ή­θη­κε η υ­πό­θε­ση των λα­ϊ­κών που ζη­τού­σαν ως ι­διο­κτη­σί­α τους διά­φο­ρα εκ­κλη­σια­στι­κά ι­δρύ­μα­τα. Ο ί­διος αρρώ­στη­σε α­πό υ­περ­κό­πω­ση. 

Όπ.π., φ.75. 

  

121 1609 Νο­εμ­βρί­ου 1, Πέ­ρα 

 Ο πρέ­σβης Salagnac στον καρ­δ. Borghese: ζη­τά την εκ­κλη­σί­α και το μο­να­στή­ρι του α­γί­ου Βε­νε­δί­κτου για λο­γα­ρια­σμό του. Κα­τα­δι­κά­ζει την ε­πι­σκο­πι­κή α­πό­φαση που τα με­τά­τρε­ψε σε νο­σο­κο­μεί­ο. 

Όπ.π., φ.33.

 

122 1609 Νο­εμ­βρί­ου 2, Πέ­ρα 

 Ο πρέ­σβης Salagnac στον καρ­δ. Borghese: Πλη­ρο­φο­ρί­ες για τον πρώ­ην ε­πί­σκο­πο Μήλου και για την ε­πι­σκο­πή Μή­λου στα τε­λευ­ταί­α χρό­νια. 

Όπ.π., φ. 36.

 

123 1609 Νο­εμ­βρί­ου 14, Πέ­ρα

 Οι ε­πί­τρο­ποι της Κοι­νό­τη­τας στον καρ­δ. Borghese: πε­ρι­μέ­νουν α­πά­ντη­ση στο γράμ­μα τους της 1.8.1609 (βλ. αρ. 102) και εί­ναι ι­κα­νο­ποι­η­μέ­νοι α­πό τον ε­πί­σκο­πο Τή­νου.

Όπ.π., φ.14 (α­ντί­γρα­φο στο Α­ΚΤ, κώδ. 1, φ.46-47).

 

124 1609 Νο­εμ­βρί­ου 20, Πό­λη

 Δια­βα­τή­ριο στον ε­πί­σκο­πο α­πό το σουλ­τά­νο Αχ­μέτ για να μπο­ρέ­σει να ε­πι­σκε­φτεί τις κα­θο­λι­κές κοι­νό­τη­τες της Ο­θω­μα­νι­κής αυ­το­κρα­το­ρί­ας,. 

Όπ.π., φ. 87 (α­ντί­γρα­φο στο φ. 171 και στο Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.75v-77). 

 

125 1609 Νο­έμ­βριος, Πό­λη

 Ο πρώ­τος βε­ζί­ρης προς τον μπέ­η της Χί­ου, για να χο­ρη­γη­θούν ό­λες οι νό­μι­μες διευ­κο­λύν­σεις στον ε­πί­σκο­πο Τή­νου, για την ε­πί­σκε­ψή του.

Όπ.π., φ.132 (α­ντί­γρα­φο στο Α­ΚΤ, κώδ.1, φ.77).

 

126 1609 Νο­έμ­βριος, Πό­λη

 Ο κα­πε­τάν πα­σάς προς τους κα­δή­δες της Χί­ου, για να χο­ρη­γή­σουν κάθε νό­μι­μη διευ­κό­λυν­ση στον ε­πί­σκο­πο Τή­νου, ό­ταν θα ε­πι­σκε­φτεί το νη­σί. 

Όπ. π. (α­ντί­γρα­φο στο Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ. 77v-78).

 

127 1609 Δε­κεμ­βρί­ου 12, Πέ­ρα

 Ο πρέ­σβης Salagnac στον καρ­δ. Borghese: κα­τη­γο­ρί­ες ε­να­ντί­ον του ε­πι­σκό­που, σχε­τι­κά με την ε­γκα­τά­στα­ση των Ι­η­σου­ι­τών στην Πό­λη. Τον κα­τη­γο­ρεί ως υ­πο­χείριο των Βε­νε­τών. Ο καρ­δι­νά­λιος δέ­χτη­κε να ο­νο­μα­στεί ε­πί­σκο­πος Μή­λου ο Νικό­λα­ος Lesdos.

Όπ.π., φ.39.

 

128 1609 Δε­κεμ­βρί­ου 12, Πέ­ρα

 Οι ε­πί­τρο­ποι της Κοι­νό­τη­τας του Πέ­ρα α­πευ­θύ­νο­νται στον πά­πα και κα­τη­γο­ρούν τον ε­πί­σκο­πο πως ε­πέ­τρε­ψε έ­να α­θέ­μι­το γά­μο του πρώ­του διερ­μη­νέ­α της βε­νε­τι­κής α­πο­στο­λής στην Πό­λη, για να εί­ναι α­ρε­στός στους Βε­νετούς. 

Όπ.π., φ.19.

 

129 1609 Δε­κεμ­βρί­ου 12, Πέ­ρα

 Στέλ­νει τα πρα­κτι­κά της δί­κης που ο ί­διος εκ­δί­κα­σε ε­να­ντί­ον κάποιων Δο­μι­νι­κα­νών. Έ­νας απ’ αυ­τούς πή­γε στην Ίμ­βρο ό­που αλ­λα­ξο­πί­στη­σε και ο Tomaso Barlamachi έ­φυ­γε για την Πο­λω­νί­α. Έ­γι­νε λη­στεί­α στην εκ­κλη­σί­α του Αγ. Γε­ωρ­γίου.

Όπ.π., φφ. 82-83.

 

130 1609 Δε­κεμ­βρί­ου 24, Πέ­ρα  

 Ο Δομ. Fornetti, ε­πί­τρο­πος της Κοι­νό­τη­τας, γρά­φει στον καρ­δ. Borghese κα­τη­γο­ρώντας κά­ποιον Αν­δρέ­α Rinaldi α­πό την Αncona, για συ­νερ­γα­σί­α με τους Tούρ­κους. 

Όπ.π., φ.16.

 

131 1609 Δε­κεμ­βρί­ου 28, Πέ­ρα

 Ο ε­πί­σκο­πος Τή­νου στον πά­πα: πε­ρι­γρά­φει τις δυ­σκο­λί­ες που του δημιουρ­γούν Tούρ­κοι και χρι­στια­νοί στην εκ­πλή­ρω­ση του έρ­γου του. 

Όπ. π., φ.85.

 

132 1609 Δε­κεμ­βρί­ου 28, Πέ­ρα

 Ο ε­πί­σκο­πος Τή­νου στον καρ­δ. Borghese: ε­να­ντί­ον του Δο­μι­νι­κα­νού Tomaso Barlamachi που έ­φυ­γε στην Πο­λω­νί­α. Α­γα­θές οι σχέ­σεις του ε­πι­σκό­που με το Οι­κου­με­νι­κό Πα­τριαρ­χεί­ο .

Όπ.π., φ.89.

 

133 1610 Ια­νουα­ρί­ου 3, Πό­λη 

 Πι­στο­ποί­η­ση των Ε­λασ­σό­νων μο­να­χών της Πό­λης, για την κα­λή πο­λιτεί­α του ε­πι­σκό­που Τή­νου, κα­τά την πα­ρα­μο­νή του στο Πέ­ρα.

Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.237ν-238ν. 

 

134 1610 Ια­νουα­ρί­ου 6, Πέ­ρα 

 Κα­τη­γο­ρί­ες του Δο­μι­νι­κα­νού μο­να­χού Giovanni Gervasio ε­να­ντί­ον των Ι­η­σου­ιτών, ε­πει­δή έ­γι­ναν αι­τί­α διαί­ρε­σης της Κοι­νό­τη­τας του Πέρα. 

BAV, Buoncompagni- Ludovisi Ε 24, φ.110. 

 

135 1610 Ια­νουα­ρί­ου 8, Πέ­ρα 

 Ο η­γού­με­νος των Ι­η­σου­ιτών της Πό­λης Φρα­γκί­σκου De Caniglac στον καρ­δ. Borghese: ση­μειώ­νει τις δυ­σκο­λί­ες που συ­να­ντά το τάγ­μα του για τη μό­νι­μη ε­γκα­τά­στα­σή του ε­κεί. 

Όπ.π. , φ.116. (Εκδόθηκε από τον Μάρκο Φώσκολο, Οι πρώ­τες ε­γκα­τα­στά­σεις Ι­η­σου­ι­τών, σ. 56-57).

 

136 1610 Ια­νουα­ρί­ου 21, Πέ­ρα

 Οι Ι­η­σου­ί­τες της Πό­λης δί­νουν κα­λή μαρ­τυ­ρί­α για την πο­λι­τεί­α του ε­πι­σκό­που Τή­νου, κα­τά τη διάρ­κεια της Aπο­στο­λι­κής Eπί­σκε­ψης στην Πό­λη. 

Όπ.π., φ.145 (α­ντί­γρα­φο στο Α­ΚΤ, κώδ. 1, φ.54: εκδόθηκε από τον Μάρκο Φώσκολο, Οι πρώ­τες ε­γκα­τα­στά­σεις Ι­η­σου­ι­τών, σ. 57-58).

 

137 1610 Ια­νουα­ρί­ου 23, Πέ­ρα

 Ο ε­πί­σκο­πος Τή­νου στον καρ­δ. Borghese: κα­τά­στα­ση του μο­να­στη­ριού των Δο­μι­νι­κα­νών, το εν­δια­φέ­ρον του για τους Ι­η­σουί­τες και οι α­κο­λου­θί­ες που τε­λεί στην εκ­κλη­σί­α τους. Ο Δο­μι­νι­κα­νός που εί­χε φύ­γει στην Ίμ­βρο δεν αλ­λαξο­πί­στη­σε.

Όπ.π., φ.119.

 

138 1610 Ια­νουα­ρί­ου 23, Πέ­ρα

 Ο Giovanni Battista de Bonis στέλ­νει πι­στο­ποί­η­ση στον καρ­δ. Borghese, υ­πέρ του ε­πι­σκό­που Τή­νου και του έρ­γου του.

Όπ. π., φ. 147.

 

139 1610 Ια­νουα­ρί­ου 23, Πέ­ρα

 Ο μο­να­χός Vincenzo Bonsignore γρά­φει στον καρ­δ. Borghese για να δώ­σει θε­τι­κή μαρ­τυ­ρί­α για το έρ­γο του ε­πι­σκό­που Τή­νου στην Πό­λη. 

Όπ.π., φ153. 

 

140 1610 Ια­νουα­ρί­ου 23 Πέ­ρα 

 Ο μο­να­χός Gervasio στον καρ­δι­νά­λιο Borghese.

Όπ.π., φ. 113.

 

141 1610 Ια­νουα­ρί­ου 27, Πέ­ρα

 Μαρ­τυ­ρί­α του Giovanni Marini, ε­πι­τρό­που της εκ­κλη­σί­ας των Iη­σου­ι­τών για τη στά­ση του ε­πι­σκό­που Τή­νου α­πέ­να­ντί τους. 

Α­ΚΤ, κώδ.1, φ.54.

 

142 1610 Φε­βρουα­ρί­ου 6, Πέ­ρα

 Ο μο­να­χός Giovanni Antiquirio di Lesina στον καρ­δ. Borghese. 

BAV, Buoncompagni-Ludovisi E 24, φ. 161. 

 

143 1610 Φε­βρουα­ρί­ου 6, Πέ­ρα

 Μαρ­τυ­ρί­α των Δο­μι­νι­κα­νών της Πό­λης στον καρ­δ. Borghese υ­πέρ του ε­πι­σκόπου Τή­νου, για τη θε­τι­κή του στά­ση στην αντιμετώπιση των προ­βλη­μά­των τους.

Όπ.π., φ.156.

 

144 1610 Φε­βρουα­ρί­ου 10 (;), Πέ­ρα 

 Οι Δο­μι­νι­κα­νοί της Πό­λης στον καρ­δ. Borghese, σχε­τι­κά με την υ­πό­θε­ση του συ­να­δέλ­φου τους Barlamachi. 

Όπ.π., φ. 159-160ν.

 

145 1610 Φε­βρουα­ρί­ου 15, Πέ­ρα

 Μαρ­τυ­ρί­α του Φρα­γκι­σκα­νού Giovanni Belevirich da Spalato, των Eλασ­σό­νων, η­γου­μέ­νου του μο­να­στη­ριού της Πό­λης και προ­ξέ­νου ό­λων των χρι­στια­νι­κών κρα­τών στην Καλ­λί­πο­λη, για τη θε­τι­κή στά­ση του ε­πι­σκό­που Τή­νου α­πέ­να­ντι στο τάγ­μα του.

Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ. 54ν-55ν.

 

146 1610 Φε­βρουα­ρί­ου 20, Πέ­ρα

 Μαρ­τυ­ρί­α των Bε­νε­τών του Πέ­ρα υ­πέρ του ε­πι­σκό­που.

Όπ.π., φ.55ν-56.

 

147. 1610 Φε­βρουα­ρί­ου 20, Πέ­ρα

Ο ε­πί­σκο­πος Τή­νου ει­δο­ποιεί τον καρ­δ. Borghese πως ε­τοι­μά­ζε­ται ν’ α­ναχω­ρή­σει α­πό την Πό­λη για να ε­πι­σκε­φτεί τις κα­θο­λι­κές κοι­νό­τη­τες του Αι­γαί­ου.

BAV, Buoncompagni- Ludovisi E 24, φ.125. 

 

148 1610 Μαρ­τί­ου 6, Πέ­ρα

 Ο ε­πί­σκο­πος Τή­νου α­πα­ντά στις ε­πι­στο­λές του καρ­δ. Borghese, σχε­τι­κά με την ε­γκα­τά­στα­ση των Ι­η­σουι­τών στην εκ­κλη­σί­α του Αγ. Βε­νε­δί­κτου και δί­νει μια μι­κρή έκ­θε­ση για κά­θε εκ­κλη­σί­α της Πό­λης. 

Όπ.π., φ.128.

 

149 1610 Μαρ­τί­ου 6, Πέ­ρα

 Ο πρέ­σβης Salagnac στον καρ­δ. Borghese: ο ε­πί­σκο­πος έ­δω­σε τον Αγ. Βε­νέ­δι­κτο στους Ι­η­σου­ί­τες και ο Νικόλαος Lesdos έ­γι­νε ε­πί­σκο­πος Μή­λου. 

Όπ.π., φ.119. 

 

150 1610 Μαρ­τί­ου 16, Πέ­ρα 

 Κα­λή μαρ­τυ­ρί­α του βά­ϊ­λου Simon Contarini για το έρ­γο του ε­πι­σκό­που Τή­νου στην Πό­λη.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φ.56.

 

151 1610 Μαρ­τί­ου 17, Πέ­ρα

 Ο ε­πί­σκο­πος α­ναγ­γέλ­λει στον καρ­δ. Bellarmino πως την ί­δια μέ­ρα α­να­χω­ρεί για τη Χί­ο.

 BAV, Buoncompagni- Ludovisi E 24, φ.130. 

 

152 1610 Μαρ­τί­ου 19, Πέ­ρα

 Ε­ντο­λή του βά­ϊ­λου S. Contarini στον Ξέ­νο Tabani α­πό τα Χα­νιά, κυ­βερ­νή­τη του πλοί­ου με το ο­ποί­ο θα τα­ξί­δευε ο ε­πί­σκο­πος Τή­νου, να του πα­ρέ­χει κά­θε διευ­κό­λυν­ση και προ­στα­σί­α.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φ.57.

  

153 1610 Μαρ­τί­ου 19, Πέ­ρα

 Ε­ντο­λή του βά­ϊ­λου στον πρό­ξε­νο της Βε­νε­τί­ας στη Χί­ο Domenico Giustiniani, να πα­ρέ­χει στον ε­πί­σκο­πο Τή­νου κά­θε διευ­κό­λυν­ση και προ­στα­σί­α.

 Όπ.π., φ.57ν-58.

  

154 1610 Μαρ­τί­ου 20, Πέ­ρα

 Οι μο­να­χοί της Πό­λης α­πευ­θύ­νο­νται στον πά­πα. Γε­νι­κό­τη­τες.

 Όπ.π., φ.58-61.

 

155 1610 Α­πρι­λί­ου 3, Πό­λη

 Στρα­τιω­τι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες

 BAV, Buoncompagni- Ludovisi E 24, φ.181. 

 

156 1610 Α­πρι­λί­ου 3, Σίφ­νος

 Οι κα­θο­λι­κοί και οι προ­ε­στοί της Σίφ­νου γρά­φουν στον πά­πα, πε­ριγρά­φο­ντάς του την πο­λιορ­κί­α της πό­λης τους α­πό τους Τούρ­κους και τη νί­κη των χρι­στια­νών, στις 27 Α­πρι­λί­ου 1609.

 Όπ.π., φ.170. (Εκδόθηκε από τον Μάρκο Φώσκολο, Πειρατική επίθεση εναντίον της Σίφνου (1609), Πρακτικά Α’ διεθνούς Σιφναϊκού Συμποσίου, τομ. Β’, Αθήνα 2001, σ. 89-100).

  

157 1610 Α­πρι­λί­ου 21, Χί­ος

 Ο ε­πί­σκο­πος α­ναγ­γέλ­λει στον καρ­δ. Borghese ό­τι βρί­σκε­ται στη Χί­ο, ό­που άρχι­σε την πρώ­τη Α­πο­στο­λι­κή Ε­πί­σκε­ψη που έ­χει γί­νει στο νησί. Κα­λές σχέ­σεις με τους ορ­θό­δο­ξους του νη­σιού. Ε­πί­σκε­ψη στη Νέ­α Μο­νή.

 Όπ.π., φ. 135.

 

158 1610 Α­πρι­λί­ου 22, Χί­ος

 Οι κα­θο­λι­κοί της Χί­ου εκ­φρά­ζουν την ευ­γνω­μο­σύ­νη τους, στον καρ­δ. Bellarmino, για την Α­πο­στο­λι­κή Ε­πί­σκε­ψη του ε­πι­σκό­που Τή­νου.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φ.63. (Εκδόθηκε από τον Hofmann G., Vescovadi Cattolici della Grecia, I. Chios, Roma 1934, σ. 37-38).

 

159 1610 Α­πρι­λί­ου 22, Χί­ος

 Γράμ­μα των κα­θο­λι­κών της Χί­ου προς τον καρ­δ. Borghese με το ο­ποί­ο τον ευχα­ρι­στούν για την Α­πο­στο­λι­κή Ε­πί­σκε­ψη του ε­πι­σκό­που Τή­νου.

 Όπ.π. φ.62. (Εκδόθηκε από τον Hofmann G., Chios, σ. 38).

 

160 1610 Α­πρι­λί­ου 22, Χί­ος

 Πα­ρό­μοιο ευ­χα­ρι­στή­ριο προς τον πά­πα Παύ­λο Ε΄.

 Όπ.π., φ61. (Εκδόθηκε από τον Hofmann G., Chios, σ. 38).

 

161 1610 Α­πρι­λί­ου 28, Χί­ος

 Συ­στα­τι­κή ε­πι­στο­λή του ε­πι­σκό­που Τή­νου προς τον καρ­δ. Borghese, για τον Δο­μι­νι­κα­νό μο­να­χό Giovanni Salvo που πά­ει στη Ρώ­μη και φέρ­νει την έκ­θε­ση για τα μονα­στή­ρια του νη­σιού.

 BAV, Buoncompagni- Ludovisi E 24, φ.138. 

 

162 1610 Μα­ΐ­ου 8, Βε­νε­τί­α

 Στρα­τιω­τι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες α­πό τη Βε­νε­τί­α.

 Όπ.π., φ. 182.

 

163 1610 Μαρ­τί­ου 12, Χί­ος

 Ο ε­πί­σκο­πος Τή­νου στον καρ­δ. Borghese. Γε­νι­κό­τη­τες. Σκέ­πτε­ται να ε­πι­στρέ­ψει για έ­να χρο­νι­κό διά­στη­μα στην Τή­νο και να συ­νε­χί­σει την ε­πί­σκε­ψη στη Χί­ο αρ­γό­τε­ρα.

 Όπ.π., φ.141.

  

164 1610 Ιου­νί­ου 1, Νά­ξος

 Ο ορ­θό­δο­ξος αρ­χιε­πί­σκο­πος Νά­ξου Ιω­σήφ εκ­φρά­ζει στον πά­πα Παύ­λο Ε΄ την ευ­γνω­μο­σύ­νη κα­θο­λι­κών και ορ­θό­δο­ξων του νη­σιού για την Α­πο­στο­λική Ε­πί­σκε­ψη του ε­πι­σκό­που Τή­νου. 

 Α­ΚΤ, κώδ. 1, φ. 74.

 

165 1610 Ιου­νί­ου 15, Νά­ξος

 Οι Κα­θο­λι­κοί προ­ε­στοί της Νά­ξου εκ­φρά­ζουν την ευ­χα­ρί­στη­σή τους στον ε­πί­σκο­πο Τή­νου για την Α­πο­στο­λι­κή Ε­πί­σκε­ψη στο νη­σί τους.

 Όπ.π., φφ. 65ν-66ν. 

 

166 1610 Ιου­νί­ου 16, Βε­νε­τί­α

 Ο δό­γης προς τον ρέ­κτο­ρα της Τή­νου: α­πα­γο­ρεύ­ε­ται η α­νά­κρι­ση λα­ϊκών α­πό το εκ­κλη­σια­στι­κό δι­κα­στή­ριο.

 Α­ΚΤ, φάκ.1, ε­σωτ. 3 τεύ­χος, φφ. 13ν-14.

  

167 1610 Ιου­λί­ου 10, Πέ­ρα 

  Ο μο­να­χός Χε­ρου­βίμ Cherubini da Macerata, των Ε­λασ­σό­νων Φρα­γκι­σκα­νών και πα­τριαρ­χι­κός Βι­κά­ριος στην Πό­λη, γρά­φει στον καρ­δ. Borghese σχε­τι­κά με θέ­μα­τα του τάγμα­τός τους που ε­ξε­τά­στη­καν κα­τά την Α­πο­στο­λι­κή Ε­πί­σκε­ψη. 

 BAV, Buoncompagni- Ludovisi E 24, φ.167.   

  

168 1610 Ιου­λί­ου 10, Νά­ξος 

 Ε­πι­στο­λή του κλή­ρου και των ορ­θό­δο­ξων και κα­θο­λι­κών προ­ε­στών της Νά­ξου, προς τον πά­πα Παύ­λο Ε΄, ό­που εκ­φρά­ζουν τις ευ­χα­ρι­στί­ες τους για την α­πο­στο­λή του ε­πι­σκό­που Τή­νου στη Νά­ξο.

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ. 63ν-65ν. (Εκδόθηκε από τον Hofmann G., Vescovadi Cattolici della Grecia. IV. Naxos, Roma 1938, σ. 69-70).

  

169 1610 Ιου­λί­ου 10, Πέ­ρα

 Ο Ευ­στά­θιος (Fontana), που υ­πο­γρά­φε­ται «ε­πί­σκο­πος Άνδρου», ση­μειώ­νει προς τον καρ­δ. Borghese διά­φο­ρες στρα­τιω­τι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες. 

 BAV, Buoncompagni- Ludovisi E 24, φ.177.   

  

170 1610 Ιου­λί­ου 17, Νά­ξος 

 Ε­πι­στο­λή των κατοίκων της Νάξου, πα­ρό­μοια μ’ ε­κεί­νη του αρ. 168, προς τον καρδινάλιο Aldobrandino. 

 AKT, κώδ. 1, φφ. 66ν-68ν.  

  

171 1610 Ιου­λί­ου 20, Νά­ξος 

 Ε­πι­στο­λή του κα­θο­λι­κού αρ­χιε­πι­σκό­που Νά­ξου Διο­νυ­σί­ου Ρέ­ντη προς τον πά­πα Παύ­λο Ε΄, με την ο­ποί­α ευ­χα­ρι­στεί για την α­πο­στο­λή του ε­πι­σκόπου Τή­νου. 

 Όπ.π., φφ. 68ν-69.  

  

172 1610 Αυ­γού­στου 2, Πά­ρος 

 Οι κα­θο­λι­κοί της Πά­ρου γρά­φουν στον καρ­δ. Aldobrandino για να του εκ­φρά­σουν τις ευ­χα­ρι­στί­ες τους για την α­πο­στο­λι­κή ε­πί­σκε­ψη του ε­πι­σκό­που Τή­νου, που φρό­ντι­σε να ε­γκα­τα­στα­θεί στο νη­σί τους κα­θο­λι­κός ιε­ρέ­ας. Δεν υ­πήρ­χε στο πα­ρελ­θόν και αυ­τό στά­θη­κε αι­τί­α πολ­λοί κα­θο­λι­κοί να γί­νουν ορ­θό­δο­ξοι. 

 Όπ.π., φ.69. 

  

173 1610 Αυ­γού­στου 2, Πά­ρος 

 Οι προ­ε­στοί της Πά­ρου ευ­χα­ρι­στούν τον πά­πα για την Α­πο­στο­λι­κή Επί­σκε­ψη.

 Όπ. π., φ.70. 

  

174 1610 Αυ­γού­στου 4, Νά­ξος 

 Πι­στο­ποί­η­ση των Κα­νο­νι­κών του Κα­θε­δρι­κού Να­ού της Νά­ξου, για την Α­πο­στο­λι­κή Ε­πί­σκε­ψη του ε­πι­σκό­που Τή­νου. 

 Όπ. π., φ.71. 

  

175 1610 Αυ­γού­στου 6, Μύ­κο­νος  

 Γράμ­μα του πρω­το­πα­πά Μυ­κό­νου Γε­ωρ­γί­ου και του Οι­κο­νό­μου ιε­ρέ­α Ιω­άν­νη και του προ­ε­στού του νη­σιού Τζουάν Κο­ντο­φριού στον πά­πα Παύ­λο Ε΄ με ο­μο­λο­γί­α κα­θο­λι­κής πί­στε­ως και α­να­φο­ρά στην εκ­κλη­σια­στι­κή κα­τά­σταση του νη­σιού, με­τά την Α­πο­στο­λι­κή Ε­πί­σκε­ψη του ε­πι­σκό­που Τή­νου.

 Όπ.π., φφ. 72-73.  

  

176 1610 Αυ­γού­στου 6, Μύ­κο­νος  

 Α­νά­λο­γη ε­πι­στο­λή των ι­δί­ων προς τον καρ­δ. Aldobrandino. 

 Όπ.π., φφ.73. 

  

177 1610 Αυ­γού­στου 12, Πέ­ρα  

 Ο η­γού­με­νος των Ι­η­σου­ι­τών του Πέ­ρα πε­ρι­γρά­φει την κα­τά­στα­σή τους στον ε­πί­σκο­πο Τή­νου, ό­πως αυ­τή δια­μορ­φώ­θη­κε με­τά την α­να­χώ­ρη­σή του απ’ ε­κεί. 

 Όπ.π., φφ. 81-82. (Εκδόθηκε από τον Μ. Φώσκολο, Οι πρώ­τες ε­γκα­τα­στά­σεις Ι­η­σου­ι­τών, σ. 58).

 

178 1610 Σε­πτεμ­βρί­ου 10, Χί­ος  

 Οι κα­θο­λι­κοί της Χί­ου εκ­φρά­ζουν την ι­κα­νο­ποί­η­σή τους προς τον καρ­δ. Borghese για την ε­πι­τυ­χί­α που εί­χε η Α­πο­στο­λι­κή Ε­πί­σκε­ψη στο νη­σί τους. 

 Όπ.π., φφ.74-75.

  

179 1610 Σε­πτεμ­βρί­ου 29, Ζά­κυν­θος  

 Μαρ­τυ­ρί­α του φρα­γκι­σκα­νού Πέ­τρου da Monte Abbate, για την στά­ση που κρά­τησε ο ε­πί­σκο­πος σχε­τι­κά με την ε­γκα­τά­στα­ση των Ι­η­σου­ιτών στο Πέ­ρα. 

 Όπ.π., φφ.75. 

  

180 1610 Νο­εμ­βρί­ου 26, Πέ­ρα 

 Ο μο­να­χός Giovanni de Bonis γρά­φει στον καρ­δ. Borghese σχε­τι­κά με τον κίν­δυ­νο που δια­τρέ­χουν οι κα­θο­λι­κές εκ­κλη­σί­ες της Πό­λης, τις ο­ποί­ες προ­σπα­θεί να τις σφε­τε­ρι­στεί κά­ποιος μο­να­χός Vincenzo Marini, που έ­γι­νε καλ­βι­νι­στής. 

 BAV, Buoncompagni- Ludovisi E 24, φ.150. 

  

181 1610 Νο­εμ­βρί­ου 30, Πέ­ρα 

 Στρα­τιω­τι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες του Ιε­ρώ­νυ­μου Meoli προς τον καρ­δ. Borghese. Όπ. π., φ.179. 

  

182 1611 Ια­νουα­ρί­ου 14, Βε­νε­τί­α  

 Μαρ­τυ­ρί­α του μο­να­χού Gregorio Breti, για την Aπο­στο­λι­κή Eπί­σκε­ψη του ε­πι­σκόπου στο Πέ­ρα και ι­διαί­τε­ρα σχε­τι­κά με την υ­πό­θε­ση του μο­να­χού Tomaso Barlamachi και την ε­γκα­τά­στα­ση των Ι­η­σου­ι­τών. 

 Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.82-83. 

  

183 1611 Ια­νουα­ρί­ου 22, Πέ­ρα 

 Ευ­χα­ρι­στή­ρια ε­πι­στο­λή του η­γου­μέ­νου των Iη­σου­ι­τών του Πέ­ρα προς τον ε­πί­σκο­πο Τή­νου, ό­που α­να­φέ­ρε­ται και για το πως δια­μορ­φώ­θη­κε η εκ­κλησια­στι­κή κα­τά­στα­ση στην Πό­λη με­τά την α­να­χώ­ρη­ση του ε­πι­σκό­που. 

 Όπ.π., φφ.83ν-85. (Εκδόθηκε από τον Μ. Φώσκολο, Οι πρώ­τες ε­γκα­τα­στά­σεις Ι­η­σου­ι­τών, σ. 59-60). 

  

184 1611 Ια­νουα­ρί­ου 29, Ρώ­μη 

 Πι­στο­ποί­η­ση του Domenico Donini, ιε­ρέ­α α­πό το Longano (Rimini), για την Aπο­στο­λι­κή Eπί­σκε­ψη του ε­πι­σκό­που στο Πέ­ρα. 

 Όπ.π., φ.85. 

  

185 1611 Φε­βρουα­ρί­ου 4, Πέ­ρα

 Πα­ρό­μοια μαρ­τυ­ρί­α του Φρα­γκι­σκα­νού Giulio da Monte Rubiano. 

 Όπ.π., φ. 85ν-86.  

  

186 1611 Φε­βρουα­ρί­ου 4, Πέ­ρα  

 Πα­ρό­μοια μαρ­τυ­ρί­α των Δο­μι­νι­κα­νών του Πέ­ρα.

 Όπ.π., φφ. 86. 

  

187 1611 Μαρ­τί­ου 16, Πέ­ρα  

 Πα­ρό­μοια μαρ­τυ­ρί­α του Αυ­γου­στια­νού μο­να­χού Donado da Campiglia. 

 Όπ.π., 86v-87v.  

  

188 1611 Μα­ΐ­ου 13, Ρώ­μη 

 Βούλ­λα του πά­πα Παύ­λου Ε΄ με την ο­ποί­α ο­νο­μά­ζε­ται ο ε­πί­σκο­πος Τήνου δια­χει­ρι­στής της χη­ρεύ­ου­σας ε­πι­σκο­πής Άν­δρου. Αρ­χ. “Volentes ne Ecclesia”. 

 Όπ.π., φφ.215ν-217.  

 

189 1611 Μα­ΐ­ου 20, Ρώ­μη 

 Τρί­τη έκ­θε­ση του ε­πι­σκό­που Περ­πι­νιά­νη για την εκ­κλη­σια­στι­κή κα­τά­στα­ση της ε­πι­σκο­πής Τή­νου, που υ­πο­βλή­θη­κε στην S.C. del Concilio. 

 ASVa, S.C. Consilii, Relationes, τόμ. 801.

 

190 1611 Νο­εμ­βρί­ου 1, Πό­λη 

 Φιρ­μά­νι του με­γά­λου Βε­ζί­ρη με το ο­ποί­ο α­να­γνω­ρί­ζε­ται ο ε­πί­σκοπος Περ­πι­νιά­νης δια­χει­ρι­στής της κα­θο­λι­κής ε­πι­σκο­πής Άν­δρου. 

 Α­ΚΤ, κώδ. 1, φφ.78-79ν. 

  

191 1611 Νο­εμ­βρί­ου 1, Πό­λη 

 Φιρ­μά­νι του κα­πε­τάν πα­σά προς τους κα­δή­δες της Άν­δρου για να α­να­γνωρί­σουν τον ε­πί­σκο­πο Περ­πι­νιά­νη ως δια­χει­ρι­στή της κα­θο­λι­κής ε­πι­σκο­πής Άνδρου και να του πα­ρά­σχουν κά­θε διευ­κό­λυν­ση. 

 Όπ.π., 79v-81. 

  

192 1612 Σε­πτεμ­βρί­ου 1, Τή­νος  

 Πι­στο­ποί­η­ση του ρέ­κτο­ρα Τή­νου Dardi Bembo για τις διευ­κο­λύν­σεις που χορή­γη­σε ο ε­πί­σκο­πος και ο αδελφός του Θωμάς στους βε­νετούς διοικητές της Τή­νου.

Όπ.π., φφ. 87v-88.  

  

193 1613 Ιου­νί­ου 29, Τή­νος 

 Ο γε­νι­κός προ­βλε­πτής Giovanni Pasqualigo α­πα­γο­ρεύ­ει στο ρέ­κτο­ρα της Τή­νου να ε­πι­τρέ­πει ο­ποια­δή­πο­τε δι­καιο­δο­σί­α του ε­πι­σκό­που πά­νω στους ορ­θό­δο­ξους του νη­σιού. Δια­τά­ζε­ι ε­κλο­γή νέ­ου πρω­το­πα­πά α­πό το ρέ­κτο­ρα. 

ASVe, DC 92, E, φφ.26-27 (α­ντί­γρα­φο: Α­ΚΤ, φάκ.1, ε­σωτ.3 τεύ­χος, φφ.21-27v).

 

194 1613 Ιου­λί­ου 7, Τή­νος 

 Ορ­θό­δο­ξοι ιε­ρείς της Τή­νου προ­τεί­νουν για νέ­ο πρω­το­πα­πά, τον παπά Πέ­τρο Δε­σύ­πρη, σύμ­φω­να με τις δια­τα­γές του Pasqualigo. 

Όπ.π., φ.23.

  

195 1613 Ιου­λί­ου 16, Τή­νος 

 Ε­κλο­γή του πα­πά Πέ­τρου Δε­σύ­πρη ως νέ­ου πρω­το­πα­πά των ορ­θό­δο­ξων του νη­σιού, α­πό το ρέ­κτο­ρα, στη θέ­ση του πρω­το­πα­πά Πέ­τρου Βι­δά­λη. 

Όπ.π., φ.24.

  

196 1613 Αυ­γού­στου 1, Τή­νος 

 Ο ε­πί­σκο­πος Γ. Περ­πι­νιά­νης γρά­φει στο δό­γη, για να υ­πε­ρα­σπι­στεί τη δι­καιο­δο­σί­α του κα­θο­λι­κού ε­πι­σκό­που στον ορ­θό­δο­ξο κλή­ρο.

Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.88-89v.

 

197 1613 Σε­πτεμ­βρί­ου 26, Τή­νος  

 Ο ε­πί­σκο­πος α­πο­λο­γεί­ται στο ρέ­κτο­ρα της Τή­νου για τις ε­νέρ­γειές του και ζη­τά την ε­ξέ­τα­ση μαρ­τύ­ρων σχε­τι­κά με 7 προ­τά­σεις που α­να­φέ­ρο­νται στην δι­καιο­δο­σί­α του ε­κά­στο­τε κα­θο­λι­κού ε­πι­σκό­που στον ορ­θό­δο­ξο κλήρο.

Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.88-89v.

 

198 1613 Σε­πτεμ­βρί­ου 30, Τή­νος  

 Ο ε­πί­σκο­πος πα­ρου­σιά­ζει στο ρέ­κτο­ρα 57 προ­τά­σεις πά­νω στις ο­ποί­ες ζη­τά να ε­ξε­τα­στούν μάρ­τυ­ρες, α­να­φο­ρι­κά με την ό­λη του πο­λι­τεί­α και τη δικαιο­δο­σί­α των ε­κά­στο­τε κα­θο­λι­κών ε­πι­σκό­πων του νη­σιού. 

Όπ.π., φφ.93v-100v.

 

199 1613 Ο­κτω­βρί­ου 7, Τή­νος 

 Πι­στο­ποί­η­ση του ε­πι­σκό­που Σύ­ρας Αν­δρέ­α Κάρ­γα, σχε­τι­κά με την πα­ρου­σί­α­ση των 57 προ­τά­σε­ων α­πό τον ε­πί­σκο­πο στο ρέ­κτο­ρα και την αρ­νη­τική α­πά­ντη­ση του τε­λευ­ταί­ου.

Όπ.π., φ.93. 

  

200 1613 Ο­κτω­βρί­ου 11, Τή­νος  

 Έκ­κλη­ση του κα­θο­λι­κού κλή­ρου της Τή­νου προς το δό­γη, για υ­πε­ρά­σπι­ση του ε­πι­σκό­που Περ­πι­νιά­νη.

Όπ.π, φφ. 100v-102.  

  

201 1613 Ο­κτω­βρί­ου 15, Τή­νος  

 Μαρ­τυ­ρί­α του κα­θο­λι­κού κλή­ρου της Τή­νου υ­πέρ του ε­πι­σκό­που. 

Όπ.π., φφ. 102-103v.  

  

202 1613 Ο­κτω­βρί­ου 16, Τή­νος  

 Μαρ­τυ­ρί­α του ε­πι­σκό­που Σύ­ρας Αν­δρέ­α Κάρ­γα υ­πέρ του ε­πι­σκό­που.

Όπ.π., φφ. 103v-104.

 

203 1613 Ο­κτω­βρί­ου 30, Τή­νος  

 Μαρ­τυ­ρί­α του πρω­το­πα­πά Πέ­τρου Βι­δά­λη υ­πέρ του ε­πι­σκό­που.

Όπ.π, φφ.105v-106.  

  

204 (1613 Ο­κτώ­βριος), Τή­νος 

 Μαρ­τυ­ρί­α του ιε­ρέ­α δό­κτο­ρα Μάρ­κου Σά­βα­ρη υ­πέρ του ε­πι­σκό­που. 

Όπ.π., φφ. 104-105v.  

  

205 1613 Δε­κεμ­βρί­ου 15, Τή­νος  

 Μαρ­τυ­ρί­α του Τζ. Κο­ντο­φριού α­πό τη Μύ­κο­νο, για το ναυά­γιο του πλοί­ου που με­τέ­φε­ρε το με­τά­ξι του ε­πι­σκό­που. Βλ. και τον αρ. 214.

Όπ.π., φφ.217.

  

206 (1614 Α­πρί­λιος), Τή­νος 

 Ο ε­πί­σκο­πος Περ­πι­νιά­νης γρά­φει στο δό­γη για να δι­καιο­λο­γή­σει την α­να­βο­λή του τα­ξι­διού του στη Βε­νε­τί­α. 

Όπ.π., φφ.106v-107.

 

207 1614 Α­πρι­λί­ου 6, Τή­νος 

 Ο κα­θο­λι­κός κλή­ρος της Τή­νου ο­νο­μά­ζει πλη­ρε­ξού­σιο ε­πί­τρο­πό του στην Βε­νε­τί­α το μο­να­χό Donado Cordeli de Campiglia του μο­να­στη­ριού του Αγ. Στε­φά­νου και τον λα­ϊ­κό Pietro Matheazi και στη Ρώ­μη το λα­ϊ­κό Φρα­γκί­σκο Penna. 

Όπ.π., φφ. 107-108v.

 

208 1614 Ιούνιος, Τήνος

 Σειρά 35 προτάσεων (capitoli) του επισκόπου Γεωργίου Περπινιάνη προς τον ρέκτορα της Τήνου, για έρευνα και τεκμηρίωση των δικαιωμάτων του και των πράξεών του (βλ. αρ. 213).

Όπ. π., φ. 113-118

 

209 1614 Ιου­νί­ου 21 Τή­νος 

 Μαρ­τυ­ρί­α των νο­τα­ρίων της Τή­νου υ­πέρ της ε­πι­σκο­πι­κής δι­καιο­δοσί­ας πά­νω στον ορ­θό­δο­ξο κλή­ρο του νη­σιού, με βά­ση τα αρ­χεί­α της Τή­νου. 

Όπ.π., φφ. 219v-220v.

  

210 1614 Ιου­νί­ου 28, Τή­νος 

 Άρ­νη­ση του ρέ­κτο­ρα να κρί­νει σε μια δια­μά­χη με­τα­ξύ ορ­θό­δο­ξων ιερέ­ων σχε­τι­κά με την ε­φη­με­ρί­α μιας εκ­κλη­σί­ας. 

ASVe, DC 92, E, φ.29.

 

211 1614 Ιου­λί­ου 1, Τή­νος 

 Α­πο­πο­μπή του πρω­το­πα­πά Π. Δε­σύ­πρη α­πό το ρέ­κτο­ρα, ε­πει­δή δεν είχε στα­λεί κα­μιά έ­γκρι­ση α­πό τη Διοί­κη­ση Κρή­της στην α­πό­φα­ση αρ. 195. 

Όπ.π., φ.24 στο πε­ρι­θώ­ριο. 

  

212 1614 Ιου­λί­ου 14, Τή­νος 

 Μαρ­τυ­ρί­α των πο­λι­τών της Τή­νου υ­πέρ του ε­πι­σκό­που. 

Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.108v-113. (Εκδόθηκε σε με­τά­φρα­ση από τον Δρ. Δρόσο, Ι­στο­ρί­α, σ. 254-260).

 

213 1614 Ιου­λί­ου 15, Κρή­τη 

 Άρ­νη­ση του στρα­τη­γού Zane να κρί­νει τις 35 προ­τά­σεις που του έ­στει­λε ο ε­πί­σκο­πος, ε­πει­δή δεν κρί­νει τον ε­αυ­τό του αρ­μό­διο. Στην αρ­νη­τι­κή α­πά­ντη­ση ε­πι­συ­νά­πτο­νται και οι α­χρο­νο­λό­γη­τες προ­τά­σεις.

Όπ.π., φφ.113-118v. (Οι προτάσεις, εκδόθηκαν μερικώς σε με­τά­φρα­ση από τον Δρόσο Δρ., Ι­στο­ρί­α, σ. 267-270).

 

214 1614 Ιου­λί­ου 19 - Ο­κτω­βρί­ου 16, Τή­νος  

 Α­νά­κρι­ση και μαρ­τυ­ρί­ες για το ναυά­γιο του πλοί­ου που με­τέ­φε­ρε το με­τά­ξι του ε­πι­σκό­που α­πό την Τή­νο στη Βε­νε­τί­α. Βλ. και τον αρ. 205. 

Όπ.π., φφ. 217v-219v. 

  

215 1614 Αυ­γού­στου 9, Τή­νος 

 Γράμ­μα του πρω­το­πα­πά Πέ­τρου Δε­σύ­πρη στον Α­ντώ­νιο Σπα­νό­που­λο, στην Κρή­τη, ό­που πε­ρι­γρά­φει την αρ­νη­τι­κή στά­ση ε­πι­σκό­που και ρέ­κτο­ρα α­πένα­ντι στους ορ­θό­δο­ξους και ζη­τά τη με­σο­λά­βη­σή του.

ΑSVe, DC 92, E, φ.8.  

  

216 1614 Ο­κτω­βρί­ου 15, Τή­νος  

 Ο κα­θο­λι­κός κλή­ρος της Τή­νου γρά­φει στον πά­πα Παύ­λο Ε΄, για να υπε­ρα­σπί­σει τη δρα­στη­ριό­τη­τα του ε­πι­σκό­που Περ­πι­νιά­νη στην Τή­νο. 

Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.118v-120.  

  

217 1614 Ο­κτω­βρί­ου 21, Τή­νος  

 Ο κα­θο­λι­κός κλή­ρος της Τή­νου α­πευ­θύ­νε­ται στον ε­πί­σκο­πο και ζητά τη με­σο­λά­βη­σή του στον πά­πα, για να ε­πι­τρέψει τη χρή­ση του Iου­λια­νού η­μερο­λο­γί­ου σε κα­θο­λι­κούς και ορ­θό­δο­ξους της Τή­νου.

ASVe, DC 92, E, φφ. 16-17 (Α­ντί­γρα­φο: Α­ΚΤ, κώδ. 1, φφ. 120-122. Εκδόθηκε από τον G. Hofmann, Tinos, σ. 63-65). 

  

218 1614 Ο­κτω­βρί­ου 21, Τή­νος  

 Ο ορ­θό­δο­ξος κλή­ρος α­πευ­θύ­νε­ται στο ρέ­κτο­ρα και ζη­τά να συ­νε­χιστεί η ί­δια πα­ρά­δο­ση και συ­νή­θεια στο νη­σί, σχε­τι­κά με την ε­πι­σκο­πι­κή δι­καιο­δο­σί­α. Ζη­τούν τη με­σο­λά­βη­σή του για την ε­φαρ­μο­γή του Iου­λια­νού η­με­ρο­λογί­ου και α­νά­με­σα στους κα­θο­λι­κούς. 

Όπ.π, φφ.10-15ν (Α­ντί­γρα­φο: Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.122-124v. Εκδόθηκε από τον G.Hofmann, Tinos, σ. 58-63 (με την ι­τα­λι­κή με­τά­φρα­ση). Ελ­λη­νι­κή με­τά­φρα­ση, α­πό την ι­ταλι­κή, δη­μο­σί­ευσε ο Δρ. Δρόσος, Ι­στο­ρί­α, σ. 250-254, α­πό το α­ντί­γρα­φο του Α­ΚΤ).

  

219 1614 Ο­κτω­βρί­ου 27, Τή­νος  

 Κά­ποιος Θε­ο­δω­ρά­κης γρά­φει στον πα­πά Γιώρ­γη (Δε­σύ­πρη;) στην Κρή­τη, σχε­τι­κά με την αρ­νη­τι­κή στά­ση ε­πι­σκό­που και ρέ­κτο­ρα.

Όπ.π., φ.6ν και 30.

 

220 1614 Νο­εμ­βρί­ου 7, Τή­νος 

 Επιστολή του πα­πά Πέ­τρου (Δε­σύ­πρη;) στον Α­ντ. Σπα­νό­που­λο (;) σχε­τι­κά με την ί­δια υ­πό­θε­ση. 

Όπ.π, φ.4. 

  

221 1614 Νο­εμ­βρί­ου 9, Τή­νος 

 Αί­τη­ση των ε­πι­τρό­πων της Κοι­νό­τη­τας Τή­νου στον ρέ­κτο­ρα, για να τα­κτο­ποι­η­θεί το ζή­τη­μα του η­με­ρο­λο­γί­ου. 

Όπ.π., φ. 21. (α­ντί­γρα­φο: Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.125-126).  

  

222 1615 Ια­νουα­ρί­ου 24, Τή­νος 

 Πι­στο­ποί­η­ση του νο­τά­ρου Τή­νου Cancian Petrodusio, υ­πέρ της ε­πι­σκο­πι­κής δι­καιο­δο­σί­ας στον ορ­θό­δο­ξο κλή­ρο.

Όπ.π., φ.28. 

  

223 1615 Φε­βρουα­ρί­ου 20, Ρώ­μη

 Έ­γκρι­ση, α­πό τον πά­πα της α­πο­νο­μής στον Βα­πτι­στή Politiano του Κα­νο­νι­κά­του της ε­πι­σκο­πής Χερ­ρο­νή­σου στην Κρή­τη. 

AKT, κώδ.1, φ.213-214. 

  

224 1615 Α­πρι­λί­ου 9, Ρώ­μη

 Ο καρ­δ. Bellarmino με­σο­λα­βεί και χο­ρη­γεί­ται η τα­κτο­ποί­η­ση των α­θέ­μι­των και α­ντι­κα­νο­νι­κών γά­μων που τε­λέ­στη­καν στην Τή­νο.

Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.214. 

  

225 1615 Ιου­νί­ου 12 Κα­λεν­δών, Ρώ­μη

 Αί­τη­ση στον πά­πα, για να ε­γκρι­θεί η α­πο­νο­μή στην ε­πι­σκο­πή Τή­νου ε­νός Κα­νο­νι­κά­του της ε­πι­σκο­πής Ιε­ρά­πε­τρας στην Κρή­τη.

Όπ.π, φφ.172-174v.

 

226 1615 Μά­η 31, Χα­νιά Κρή­της 

 Ο μο­να­χός Vig. Quirini γρά­φει στον καρ­δ. Sauli που εί­ναι προ­στά­της των Αυ­γουστι­νια­νών μο­να­χών, για να υ­πε­ρα­σπι­στεί, ό­που χρειά­ζε­ται, τον ε­πί­σκο­πο Περπι­νιά­νη, ο οποίος ερ­γά­στη­κε πο­λύ για την Εκ­κλη­σί­α, στα μέρη της Α­να­το­λής.

Όπ.π., φφ.126-127.  

  

227 1615 Ο­κτω­βρί­ου 12, Τή­νος

 Μαρ­τυ­ρί­α του νο­τά­ρου Cancian Petrodusio για τη δι­καιο­δο­σί­α που εί­χε ο ε­κά­στο­τε ε­πί­σκο­πος να ε­κλέ­γει τον ορ­θό­δο­ξο πρω­το­πα­πά. 

Όπ.π, φ.220v.

  

228 1615 Νο­εμ­βρί­ου 8, ;

 Μαρ­τυ­ρί­α του ε­πι­σκό­που Μή­λου Νι­κο­λά­ου Lesdos για μια τε­λε­τή της Α­γίας Δω­ρε­άς στην Τή­νο.

Όπ.π. φ.127. 

  

229 1615 Νο­εμ­βρί­ου 9, Ρώ­μη

 Χο­ρη­γεί­ται α­πό την S. C. dell’ Inquisizione στον ε­πί­σκο­πο Τή­νου το προ­νό­μιο να δέ­χε­ται στην Κα­θο­λι­κή Εκ­κλη­σί­α ό­σους ε­πι­στρέ­φουν α­πό την α­πο­στα­σί­α, σχίσμα και αί­ρε­ση, ε­πει­δή στην Τή­νο κα­τα­φτά­νουν χρι­στια­νοί σκλά­βοι των Tούρκων που εί­χαν αλ­λα­ξο­πι­στή­σει με τη βί­α.

Όπ.π., φφ.172-174v.  

  

230 1615 Νο­εμ­βρί­ου 20, Κρή­τη

 Ο Α­ντώ­νιος Σπα­νό­που­λος κα­τα­θέ­τει δια­μαρ­τυ­ρί­α στη Διοί­κη­ση Κρήτης για τις αυ­θαι­ρε­σί­ες του ε­πι­σκό­που Τή­νου σε βά­ρος των ορ­θό­δο­ξων του νη­σιού. 

ASVe, DC 92, E, φ.2.

  

231 1616 Ια­νουα­ρί­ου 2, Ρώ­μη

 Ο καρ­δι­νά­λιος Bellarmino με­σο­λα­βεί και χο­ρη­γεί­ται η τα­κτο­ποί­η­ση α­θέ­μιτων και α­ντι­κα­νο­νι­κών γά­μων που τε­λέ­στη­καν στην Τή­νο. 

Α­ΚΤ, κώδ.1, φ.214v.

 

232 1616 Ια­νουα­ρί­ου 25, Τή­νος

 Ο ρέ­κτο­ρας της Τή­νου πα­ρου­σιά­ζει την κα­τά­στα­ση του νη­σιού στην βε­νε­τι­κή Διοί­κη­ση Κρή­της, ύ­στε­ρα α­πό την κα­τά­θε­ση του Α­ντ. Σπα­νό­που­λου. Συ­νη­γο­ρεί υ­πέρ του ε­πι­σκό­που και της δι­κής του πο­λι­τεί­ας, κα­τη­γο­ρώ­ντας τους α­ντι­πά­λους του για α­στά­θεια γνώ­μης.

ASVe, DC 92, E, φφ.19-20v.

 

233 1616 Μαρ­τί­ου Κα­λέν­δες, Ρώ­μη

 Ο πά­πας Παύ­λος Ε΄ χο­ρη­γεί στην ε­πι­σκο­πή Τή­νου το “Δε­κα­νά­το” της ε­πι­σκο­πής Μυ­λο­πο­τά­μου στην Κρή­τη, με­τά το θά­να­το του ε­πι­σκό­που Δομί­νι­κου (Mudazzo). Αρ­χ. “Personam tuam nobis”.

Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.203v-207.  

  

234 1616 Μαρ­τί­ου 9-21, Βε­νε­τί­α

 Προ­τά­σεις του ε­πι­σκό­που Τή­νου προς τους Δι­κα­στές και Ε­ξε­τα­στές της Βε­νε­τί­ας, για να α­να­κρί­νουν μάρ­τυ­ρες, που, τε­λι­κά, έ­δω­σαν θε­τι­κή μαρ­τυ­ρί­α υ­πέρ του ε­πι­σκό­που. 

Όπ.π., φφ.127v-130.

 

235 1616 Α­πρι­λί­ου 16, Βε­νε­τί­α  

 Ο ε­πί­σκο­πος Τή­νου προς τον καρ­δι­νά­λιο Borghese (;): τον ε­νη­με­ρώ­νει για τις ε­πα­φές που εί­χε στη Βε­νε­τί­α για να διαφυλαχτούν τα δι­καιώ­μα­τα που είχε η Εκ­κλησί­α στην ε­παρ­χί­α του. 

BAV, κώδ. Barb. lat. 7813, φ.119.  

  

236 1616 Μαΐου 1, Ρώ­μη

 Η οι­κο­γέ­νεια του Giulio Politiano γί­νε­ται δε­κτή στην οι­κο­γέ­νεια του τάγ­ματος των Ε­λασ­σό­νων μο­να­χών Φρα­γκι­σκα­νών. 

Α­ΚΤ, κώδ.1, φφ.238v-239v.

  

237 (1616 Ιου­νί­ου 15, Βε­νε­τί­α)

 Οι α­πο­λο­γί­ες που κα­τά­θε­σε συγ­χρό­νως ο ε­πί­σκο­πος στο δό­γη και στο Συμ­βού­λιο των Δέ­κα, για τις κα­τη­γο­ρί­ες που του έ­χουν ε­πι­συ­νά­ψει σχε­τικά με τις κα­τα­πιέ­σεις ε­να­ντί­ον των ορ­θό­δο­ξων της Τή­νου.

Όπ.π., φφ.140-143v (βλ. πα­ρα­κά­τω, Έγ­γρα­φο 6) και φφ. 145-148 (με­τά­φρα­ση του εγ­γρά­φου στον Δρόσο Δρ., Ι­στο­ρί­α, σ. 260-264).

 

238 1616 Ιου­νί­ου 29, Βε­νε­τί­α

 Α­πά­ντη­ση του Συμ­βου­λί­ου των Δέ­κα στον ε­πί­σκο­πο, ό­που α­να­γνω­ρίζο­νται τα δι­καιώ­μα­τα και τα προ­νό­μια των προ­κα­τό­χων του. 

Όπ.π., φφ.187ν-189v (με­τά­φρα­ση του εγ­γρά­φου στον Δρόσο Δρ., Ι­στο­ρί­α, σ. 265-267).

 

239 1616 Ιου­νί­ου 29, Βε­νε­τί­α

 Ο δό­γης Giovanni Bembo α­ναγ­γέλ­λει στο ρέ­κτο­ρα της Τή­νου τη δι­καί­ω­ση του ε­πι­σκό­που Περ­πι­νιά­νη και δί­νει ε­ντο­λή να δια­φυ­λα­χτούν τα προ­νό­μια και τα δι­καιώ­μα­τά του, ως και των δια­δό­χων του, σύμ­φω­να με τις α­πο­φά­σεις της Γε­ρου­σ ί­ας. Όπ.π., φφ.186v-187v (με­τά­φρα­ση του εγ­γρά­φου στο Δρόσο Δρ., Ι­στο­ρί­α, σ. 264-265).

  

240 1616 Ιου­λί­ου 15, Βε­νε­τί­α

 Ο ε­πί­σκο­πος Τή­νου πα­ρου­σιά­ζει στο δό­γη και στο Συμ­βού­λιο των Δέκα συ­μπλη­ρω­μα­τι­κές εκ­θέ­σεις, σχε­τι­κά με τη θέ­ση του ε­πι­σκό­που Τή­νου μέ­σα στη Βε­νε­τι­κή Δη­μο­κρα­τί­α, τα προ­νό­μια και τα δι­καιώ­μα­τα που κα­τεί­χαν α­πό αιώ­νες. 

Όπ.π., φφ.143v-148.

 

241 1616 Αυ­γού­στου 30, Βε­νε­τί­α 

 Ε­πι­στο­λή του δόκτορα Servilio Treo προς τον Giulio Politiano, όπου αναφέρεται πως ο ε­πί­σκο­πος α­φού τε­λεί­ω­σε ό­λες τις υποθέσεις του στη Βε­νε­τί­α και στη γύ­ρω πε­ριο­χή, δι­καιω­μέ­νος α­να­χω­ρεί για τη Ρώ­μη, ό­που θα προ­σπα­θή­σει να τα­κτο­ποι­ή­σει και την υ­πό­θε­ση του η­με­ρο­λο­γί­ου.

Όπ.π., φφ. 130-133.

 

242 1616 Ο­κτω­βρί­ου 15, Ρώ­μη

 Δί­πλω­μα του ε­πι­σκό­που με το ο­ποί­ο χο­ρη­γεί­ται στον ιε­ρέ­α Βα­πτι­στή Politiano (ανιψιό του) ένα Κα­νο­νι­κά­το της πρώ­ην ε­πι­σκο­πής Αρ­κα­δί­ας στην Κρή­τη.

Όπ.π., φφ.170-172.

  

243 1616 Ο­κτω­βρί­ου 18, Ρώ­μη

 Χο­ρη­γεί­ται α­πό τον πά­πα Παύ­λο Ε΄, για μια μό­νο φο­ρά, έ­να Κα­νο­νι­κά­το στην Τή­νο, που κα­τεί­χε στο πα­ρελ­θόν έ­νας κλη­ρι­κός του Κα­θε­δρι­κού Να­ού Κρή­της.

Όπ.π., φφ.169v -170.

 

244 1616 Ο­κτω­βρί­ου 28, Ρώ­μη

 Διά­ταγ­μα του πάπα Παύλου Ε’ με το ο­ποί­ο ο­νο­μά­ζε­ται ο Γε­ώρ­γιος Περ­πι­νιά­νης (προφανώς εξάδελφος του επισκόπου) Ιπ­πό­της της πα­πι­κής φρου­ράς. Αρ­χ. “Ex Romani Pontificis”. 

Όπ.π., φφ. 201v-202v.

 

245 1616 Ο­κτω­βρί­ου 28, Ρώ­μη

 Διά­ταγ­μα του πάπα Παύλου Ε’ με το ο­ποί­ο ο­νο­μά­ζε­ται ο Βα­πτι­στής Περ­πι­νιά­νης Ιπ­πό­της της πα­πι­κής φρου­ράς. Αρ­χ. “Ex Romani Pontificis”.

 Όπ.π., φφ. 202v-203v. 

  

246 1616 Νο­εμ­βρί­ου 14, Ρώ­μη 

 Με τη με­σο­λά­βη­ση του καρ­διναλίου Roberto Bellarmino τα­κτο­ποιού­νται οι α­ντι­κα­νο­νι­κοί και α­θέμι­τοι γά­μων που τε­λέ­στη­καν στην Τή­νο.

 Όπ.π., φ. 181v-182v.  

  

247 1616 Δε­κέμ­βριος, Ρώ­μη 

 Αί­τη­ση του ε­πι­σκό­που Τή­νου προς τον πά­πα, για την ε­πι­στρο­φή των κα­θο­λικών της Τή­νου στο Ιου­λια­νό η­με­ρο­λό­γιο. Ε­ξη­γού­νται οι λό­γοι.

Όπ.π., φφ.182v-185v. 

  

248 1616 Δε­κέμ­βριος, Ρώ­μη 

 Αί­τη­ση του ε­πι­σκό­που Τή­νου προς την S.C. dell’ Inquisizione για το ί­διο θέ­μα.

 Όπ.π., φφ.185-186v.  

 

249 1617 Φε­βρουα­ρί­ου 20, Ρώ­μη  

 Ο ε­πί­σκο­πος ζη­τά και α­πο­κτά την ά­δεια για την τέ­λε­ση ε­νός γά­μου με­τα­ξύ μα­κρι­νών συγ­γε­νών.

 Όπ.π., φ.215.

 

250 1617 Α­πρι­λί­ου 12, Ρώ­μη 

 Συ­στα­τι­κή ε­πι­στο­λή του γε­νι­κού η­γού­με­νου των Κα­που­κί­νων Clemente da Noto για τον επί­σκο­πο Περ­πι­νιά­νη προς ό­λα τα μο­να­στή­ρια του τάγ­μα­τός του. 

 Όπ.π., φφ.221v-222.  

  

251 1617 Α­πρι­λί­ου 23, Ρώ­μη 

 Συ­στα­τι­κή ε­πι­στο­λή του γε­νι­κού Βι­κα­ρί­ου των Ε­λασ­σό­νων Φρα­γκι­σκα­νών για τον ε­πί­σκο­πο προς ό­λα τα μο­να­στή­ρια τους τάγ­μα­τός του. 

 Όπ.π., φ.222. 

  

252 1617 Ιου­νί­ου Κα­λέν­δες, Ρώ­μη  

 Πα­πι­κό διά­ταγ­μα με το ο­ποί­ο χο­ρη­γεί­ται στον ε­πί­σκο­πο Τή­νου έ­να Κα­νο­νικά­το της ε­πι­σκο­πής Χερ­ρο­νή­σου στην Κρή­τη, για τον κα­θε­δρι­κό να­ό του νη­σιού. Αρ­χ. “Personam tuam nobis”.

 Όπ.π., φφ.207-210v.  

  

253 1617 Αυ­γού­στου 9, Βε­νε­τί­α  

 Πι­στο­ποί­η­ση του πρώ­ην ρέ­κτο­ρα της Τή­νου Nicola Baldi, για τα προ­νό­μια και δι­καιώμα­τα του ε­κά­στο­τε ε­πι­σκό­που Τή­νου. 

 Όπ.π., φφ.221.  

  

254 1618 Α­πρι­λί­ου 21, Ρώ­μη 

 Χο­ρη­γού­νται ά­δειες για ε­μπό­δια α­ντι­κα­νο­νι­κών γά­μων που θα τε­λε­στούν στην Τή­νο. Α­πα­γο­ρεύ­ε­ται η χο­ρή­γη­ση πε­ρισ­σό­τε­ρων του ε­νός Κα­νο­νι­κά­των στο ί­διο πρό­σω­πο και πρό­τα­ση να δο­θεί η δια­χεί­ρι­ση της ε­πι­σκο­πής Σύ­ρας στον ε­πί­σκο­πο Τή­νου. 

 Όπ.π., φφ.199-200. 

  

255 1618 Ιου­νί­ου 22, Βε­νε­τί­α  

 Γνωμάτευση του πρώ­ην ρέ­κτο­ρα της Τήνου Antonio Michiel με την οποία συ­ναι­νεί στο να χο­ρη­γη­θεί προ­νό­μιο στο Βα­πτι­στή Περ­πι­νιά­νη (να δια­θέ­τει ά­λο­γο στην Τή­νο), ως έν­δει­ξη ευ­γνω­μο­σύ­νης προς ο­λό­κλη­ρη την οι­κο­γέ­νεια Περ­πι­νιά­νη, της ο­ποί­ας πολ­λά μέ­λη έ­δει­ξαν ι­διαί­τε­ρη πί­στη προς τη Δη­μο­κρα­τί­α, και κυ­ρί­ως ο ε­πί­σκο­πος. 

 Όπ.π., φφ.226v-227v.

 

256 1619 Απριλίου 20, Βενετία

 Ο δόγης Antonio Priuli αναγνωρίζει επισήμως τη συμβολή των οικογενειών Περπινιάνη και Mudazzo στην προάσπιση των συμφερόντων της Δημοκρατίας της Βενετίας στην Τήνο και χορηγεί τον τίτλο του ιππότη της Δημοκρατίας στον Γεώργιο Περπινιάνη.

 ΑΚΤ, Φωτογραφίες αυθεντικοποιημένου αντιγράφου του 1808.

 

β) Χω­ρίς χρο­νο­λο­γί­α

257 . . . . . . . . ., Ρώ­μη  

 Ο ε­πί­σκο­πος της Τή­νου ζη­τά α­πό την S. C. del Concilio ε­ξη­γή­σεις, σχε­τι­κά με τον τρόπο α­ντι­με­τώ­πι­σης με­ρι­κών α­ντι­κα­νο­νι­κών γά­μων. Δί­νο­νται οι σχε­τι­κές ερ­μηνεί­ες των Κα­νό­νων της Συ­νό­δου.

 ΑΚΤ, κώδ. 1, φφ.210v -211v. 

  

258 . . . . . . . . ., Ρώ­μη  

 Ο καρ­δ. Bellarmino α­ναγ­γέλ­λει στον ε­πί­σκο­πο Τή­νου τις ά­δειες που του χο­ρη­γεί ο πά­πας Παύ­λος Ε΄, α­να­φο­ρι­κά με τους α­ντι­κα­νο­νι­κούς γά­μους και άλ­λες πε­ρι­πτώ­σεις. 

 Όπ.π., φφ.211v-213.

 

259 .. . . . . . . . , Πέ­ραν  

 Δή­λω­ση για την εκ­κλη­σί­α των Δο­μι­νι­κα­νών στην Πό­λη και την οι­κο­γέ­νεια Δρα­πέ­ρη. 

BAV, Buoncompagni - Ludovisi E24, φ.79. 

  

260 . . . . . . . . ., Τή­νος  

 Έκ­θε­ση του ε­πι­σκό­που προς τη βε­νε­τι­κή Γε­ρου­σ ί­α, α­να­φο­ρι­κά με τις κα­τηγο­ρί­ες πως υ­περ­βαί­νει τις ε­ξου­σί­ες που του α­να­γνω­ρί­ζουν οι νό­μοι της Δη­μοκρα­τί­ας. Α­ντε­πι­τί­θε­ται, κα­τη­γο­ρώ­ντας τους α­ντι­πά­λους του, ό­τι προ­σπα­θούν να πα­ρα­βιά­σουν τις πα­λαιές συ­νή­θειες και πα­ρα­δό­σεις με τις ο­ποί­ες έ­γινε δε­κτή η Τή­νος στους κόλ­πους της Γα­λη­νό­τα­της.

ASVe, DC, 92 D, φφ. 18-19v.

 


III. H ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ Γ. ΠΕΡΠΙΝΙΑΝΗ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΟΠΗ ΤΗΝΟΥ-ΜΥΚΟΝΟΥ

(Ιούνιος 1601)

 

Πρωτότυπο    ASVa, Congregazione del Concilio, vol.801, χ. αρ.

 

To κείμενο είναι γραμμένο από επαγγελματία γραφέα, ενώ στο τέλος υπάρχει η ιδιόχειρη υπογραφή του επισκόπου Γεωργίου Περπινιάνη. Πρόκειται για 13 σελίδες που φέρουν αρίθμηση φύλλων 438r-444v που δεν ανταποκρίνονται στα φύλλα του τόμου, αλλά σε παλαιότερο κώδικα στον οποίο πρέπει να ήταν ενσωματωμένη. Στο πρώτο φύλλο υπάρχει ο τίτλος, ενώ σε άλλο φύλλο, στο τέλος, η σημείωση «Tinen et Miconen. Die 4 Julij 1601 fuit presentata per ipsum D. Episcopum Tini et Miconensis, cui a me data facultas ut ab eius confessario possit absolui et dispensari». Τα σημεία όπου ο επίσκοπος ζητά κάτι (άδειες ή χρήματα), ο καρδινάλιος G.A.Santoro τα έχει επισημάνει με δυο πλάγιες γραμμές στο περιθώριο για μελλοντική χορήγησή τους. Αναπτύσσω σιωπηλά τις βραχυγραφίες και σε ορισμένα σημεία διορθώνω τη στίξη.

 

 


Relatione

Dello Stato delle Chiese de Tine et Micone nell’ Arcipelago, unite

Data Da Giorgio Perpignano Vescouo,

del mese di Giugno, MDCI

 

 

(φ. 1r) Beatissimo Padre [31] ,

 

Le Chiese di Tine et Micone Isole nell’ Arcipelago nel mare Egeo, suffraganee dell’ Illustrissimo Patriarca di Constantinopoli [32] , furono per gratia di Dio et della Santita Vostra commesse l’ anno 1594 nel mese di decembre al gouerno di me humilissimo et deuotissimo seruo suo Georgio Perpignano essaminato et consecrato qui in Roma et perchè dalli Predecessori miei mai furono uisitati li limini delli santi Apostoli, pero diro

La Chiesa di Tine titulata santa Maria [33] è grande di longezza passi 14 et di larghezza passi 4. Feci rouinare molte sepolture che ui stauano sopra la terra, et le feci fare sotto terra. Era oscurissima, per il che feci fare quattro finestre di marmo; minacciaua rouina et la riparai in parte al meglio ho potuto. Vi erano sei altari molto disproportionati per esser bassi, stretti, corti et di tauole marcie, et mentre si celebrava qualche solennità per il concorso della gente, ui si poneuano sopra li bambini con poco decoro, et io considerata la strettezza della Chiesa gli ho ridotti in due di marmi alti con scalini bene formati et serrati, nell’ uno de quali è l’ altare priuilegiato per li defunti, concesso dalla felice memoria di Gregorio xiij et nell’ altro, che serue per altare maggiore, ui è il Tabernacolo del Santissimo Sacramento con sei candelieri d’ ottone.

Non u’ era sacrestia, ne choro stando il clero con li secolari meschiato, ho fatto il choro che serue anco per sacrestia. Ho posto il uaso del Battesimo in luogo separato et serrato, che prima era in mezzo alla Chiesa [34] et non sotto chiaue.

Vi sono reliquie di diuersi santi concessemi dalla Santita Vostra, il nome delle quali non si sa, tenute dall’ uno et dall’ altro rito in grandissima deuotione et con li luminari di continuo.

Ogni anno si rinouano li olij santi, si tengono appresso l’ altare maggiore sotto chiaue, delli quali si seruono li Reuerendissimi Arciuescouo di Nissia, Vescouo d’ Andro, Scira, et Scio. / (φ. 1v)

L’ Isola di Micone è discosta da Tine millia sette, sottoposta al Turco dal tempo di Barbarossa. Gli habitanti uiuono (fuori di quattro) secondo il rito Greco, et rendono obedientia all’ Αrciuescouo Greco di Paronissia; ui sono anime circa tre millia, sono desiderosi di ritornare sott’ alla giurisdittione della Chiesa. Se pero io hauessi il modo di fare qualche donatiua al gran Turco spero in cio esser aiutato dalla benignita della Santità Vostra, accio tante anime non periscano uiuendo scismatice.

Dentro nella Città sono oltre la Cathedrale, chiese quattro Latine [35] et una Greca [36] officiata dal Protopapa, cioè Arciprete Greco, il quale uiene eletto dal Vescouo Latino in uita, con giuramento solenne d’ esser obediente alla Santa Chiesa, alla Santità Vostra, et questo priuilegio non hanno li altri Vescoui sottoposti al dominio Veneto, essendo eletti li Protopapi dalli Signori secolari. Le altre quattro sono officiate dalli sacerdoti latini.

Sono per tutta l’ isola parochie cinquanta, delle quali duo sono Greche [37] , cinque mischiate, tra Greci et Latini, et il resto sono Latine [38] ; ma essendo più il numero delli Papi Greci, che de Latini, sono li Greci sparsi sott’ il mio Predecessore per le parochie Latine hauendo in quelle edificate alcune sue Chiese. Per tutta la Isola sono innumerabili Chiese che anticamente ogni uno per deuotione faceua fabricare per le possessioni nelle quali fra l’ anno uiene detta la messa qualche uolta.

Nella Chiesa Cathedrale non si recitaua mai l’ officio diuino, ma si cantaua solamente Vespero nelli giorni solenni, et la messa una uolta il mese. Non u’ era se non uno Cappellano. Hora hauendo io instituito cinque Canonici, li quali sono li quattro Cappellani delle sopradette Chiese, et il quinto il detto Cappellano ordinario, si recita ogni giorno il diuino officio, et si canta la messa ogni festa presenti et sedici chierici, ch’ io ho uestito, et tutti uiuono con l’ oblatione delli fedeli.

E’ gran penuria, rispetto al populo Latino di sacerdoti Latini, quali sono 26 et li Greci 67, ordinati sott’ il mio Predecessore da Vescoui Schismatici. Li feci abiurare et fare la (φ. 2r) professione della fede secondo l’ auttorità ottenuta uiua uocis oraculo dalla Santità Vostra, dall’ Illustrissimo Signore Cardinale nostro Protettore et suisceratissimo Padre dell’ Oriente [39] , et hora uiuono con la gratia del Signore cattolicamente, rendendo obedienza col suo Protopapa alla santa Chiesa Romana quattro uolte l’ anno presentemo il clarissimo Rettore, tutt’ il Clero Latino et gran moltitudine di gente uenendo anco ogni martedi alla Città et ui fanno processioni cantando le litanie, et pregano per la Santità Vostra, et esaltatione della Santa Fede catholica [40] . Per la detta penuria delli Sacerdoti Latini sono congiunte alcune parochie insieme con grandissime discomodità del popolo et quando la Santità Vostra per speciale gratia mi concedesse facoltà di dispensare alcuni sacerdoti di dire due messe nelli giorni di Domenica, sarebbe molto contento a quelli popoli, essendo molte parochie officiate dalli Papa Greci, et questo sin’ a tanto che si rimedia.

Con li ragionamenti cotidiani et longezza del tempo sono al presente liberi delle heresie Orientali, sono tutti ignoranti, et persone uili, lauorano la terra indifferentemente delli secolari; pero supplico la Santità Vostra da parte di tutto quel popolo Greco et Latino, che proueda con mandare alcuno del Collegio Greco, il quale sarebbe buon Prete Marco Sauari oriundo da Tine [41] et sarebbe molto a proposito in questo tempo per Protopapa. Percio che essendo uecchio et impotente il presente, egli con ogni suo potere ricerca di substituire uno Papa scismatico oriundo da Tine, ma habitante sott’ il Turco huomo ricco et contrario al rito Latino [42] , et tutt’ il Clero et popolo Greco lo desidera et con molta instantia me lo ricerco più uolte non sapendo quelle sue astutie. Vengo anco molto trauagliato dalli Clarissimi Rappresentanti d’ accettarlo per esser li suoi fratelli in Tine delli primarij Greci et molto ricchi, si che non accetandolo, come non l’ accettaro mai, nasceranno molti scandali, et pericolo di perdere tutte le fatiche mie et forsi la giurisdittione sopra li Greci. Però in questo proueda per le uiscere di Nostro Signore la Santità Vostra.

Questo Alunno sarà buono et per li Greci et per li Latini non ui essendo alcuno che insegna Grammatica, insegnandola io alli Chierici, come anco li casi di conscientia, sperando anco con l’ aiuto di questo Alunno ridurre più facilmente alla santa obedientia il popolo di Micone.

Il Calendario Gregoriano s’ osserua dalli Latini, ma dalli Greci non, ne si può fare altro per molti rispetti, il che mi trauaglia molto, perciò non essendomi permesso, ne potendo prohibire che li (φ. 2v) Latini non si congiunghino in matrimonio con li Greci, li mariti Greci sforzano le moglie Latine d’ osseruare il calendario antico facendo pasqua et quaresima con loro, osseruando anco le loro feste, confessandosi però et communicandosi alla Latina, et con tutto ciò, che io in questo sia stato molto uigilante, et habbia fatto molte prouisioni, tuttauia non ho potuto affatto leuare tale peccato: però supplico la Santità Vostra concedermi autorità per la continua quiete di quel popolo dispensare che le mogli Latine maritate in Greci seguire il rito Greco delli digiuni, pasqua et alcune festiuità tantum.

Ogni anno uisitando la diocese nel primo hebbe molte difficoltà per ciò non essendo stata fatta mai la uisita sotto alli predecessori miei, et uolendo io redimere alli infiniti abusi, errori et peccati che nell’ uno e nell’ altro rito si trouauano, mi s’ oppose l’ autorità secolare, per il che mi conuenne con espresso pericolo et gran spesa andare due uolte in Candia; del che fù cagione uno Greco primario schismatico [43] , anzi heretico, contra il quale hauendo io formato processo per hauere egli fato ribenedire et contrahere di nuouo matrimonio uno suo figliolo che per esser la moglie Latina haueua primo contratto secondo il rito Latino, suscitò alcuni capi Greci,  dandogli da intender ciò che io non pretendeua. Onde Nostro Signore per sua misericordia permesse che fatti li signori di Candia capaci dell’ animo peruerso di quell’ huomo, et del zelo mio uerso quelle anime, commandarono che egli fosse castigato, et io seguitasse la uisita. Ma libero che egli fu dalla pena per intercessione mia, prouedendo il Signor Iddio il gran danno che egli haueua da portare a quelle anime, tornato che egli fù a Tine, cascò infermo d’ un’ infirmità horrenda et non potendosi muouere, mi domandò perdono, et fatto poco dopo conualescente si fece ponere inanzi alla porta della casa sua, che poco discosto dalla Cathedrale Chiesa era, doue immediate gli uenne un’ accidente, che si butto urtando con la testa nella muraglia d’ essa Chiesa, et subito morse; la qual cosa diede tanto spauento a tutti quelli Greci, che confessando l’autorità della Santa Chiesa accettorono et accettano la uisita, riconosciuti (φ. 3r) delli errori suoi, molti alla giornata per deuotione uengono al rito Latino.

Sono per tutta l’ Isola circa 14 milla anime, delle quali sono incirca due milla anime che uiuono alla Greca.

Non administrandosi il Sacramento del Battesimo per il rito Latino se non nella Cathedrale Chiesa et per il rito Greco in tutte le loro Chgiese, nacque per il passato che molti del rito latino moriuano senza Battesimo, et molti erano battezati alla Greca, continuando uiuere in quello rito, et io per euitare uno tale inconueniente ordinai et posi in alcuni luoghi delle uille il fonte del Battesimo.

Li Greci non tengono fonte, ma battezano in uno cattino, benedicendo in quell’ instante l’ acqua et facendo le altre cerimonie, et io ho introdotto il fonte in alcune Chiese loro.

Non si teneua nota [44] ne per l’ uno ne per l’ altro rito delli figlioli battezati, ne delli Padri spirituali, per il che nel contrahere li matrimonij si commeteuano molti icensti: per il che si supplica la Santità Vostra che dispensatiue possano permanere nel matrimonio contratto non sapendosi quali sono.

Hauendo conosciuto li errori che li sacerdoti dell’ uno e dell’ altro Rito commeteuano nell’ applicatione di questo sacramento l’ insegnai et liberai da tant’ errori in dannatione delle anime.

Per il passato quando il marito o moglie erano Greci li figlioli ueniuano battezati alla Greca, cosi permettendo li predecessori miei, a questo ho rimediato secondo l’ ordine della Santa Chiesa.

Non si permette più gran numero di compadri, come s’ osseruaua per il passato, ma uno o due.

Fu anco insegnata la forma del Battesimo alle Leuatrici, che prima in caso di necessità usauano forme ogniuna a modo suo.

Crismai nella prima uisita quasi tutt’ il popolo, non aricordantosi se non pochissimi d’ esser stati crismati non tenendosi nota alcuna, delle quali furono molti delli Greci, però sub conditione. (φ. 3v)

Per tutta la diocesi non si teneua il Santissimo Sacramento dell’ Eucharistia se non nella Chiesa Cathedrale dentro in uno tabernacolo di marmo fino, sopra il quale era una crocetta d’ argento con la custodia d’ argento senza corporale, padiglione et ombrella, ardendo di continuo inanzi uno luminario, la spesa del quale et delle candele per tutto l’ anno la fa il Vescouo, fuori di zecchini due che annuatim da la Serenissima Signoria di Venetia. Pochissime uolte si rinouaua. Mentre si portaua alli infermi il Sacerdote non portaua ne corporale ne peuiale, ne u’ era ombrella. Hora si rinoua ogni settimana, ui sono il corporale, padiglione, ombrella sopra il tabernacolo, et con un’ altra s’ accompagna alli infermi.

Occoreua spesso di portarlo fuori alle uille piu di millia dieci alli infermi con espresso pericolo come molte uolte occorse, per il che l’ ho io posto in tre parrochie commode anco per l’ altre fuori della Città, con tabernacolo di legno, candelieri, serrato et li luminarij li quali si matengono con la limosina delli fedeli.

Ho consecrato molte pietre portatili per la difformità delle uecchie, nelle quali a mala pena poteua stare l’ ostia et calice.

Non ui era la Confraternità del Santissimo Sacramento, se non nella Città. Hora l’ ho instituita per tutti li luoghi doue si tiene il Santissimo Sacramento, con molta deuozione.

Ho introdotte le 40 hore con molta mirauiglia et edificatione di quel popolo.

Soleuano li Sacerdoti Greci conseruare per gli infermi da un’ anno all’ altro il Sacramento dell’ Eucharistia, consecrato Giobbia Santo, in una scattola di legno dentro in una borsa sordidissima, attacata in un chiodo, senza lume et paramento ecclesiastico. Al presente lo portano con lume, dentro nel calice col suono della campanella, et lo rinouano spesso, liberandoli dall’ errore che si riteneuano che quello fosse di più deuotione.

Erano li corporali dell’ uno e dell’ altro rito uechissimi et sordidissimi et tarmati per la uecchiaia, dalli Latini per negligentia, et dalli Greci per fermo non (φ. 4r) poterli lauare, dicendo che la terra non era degna di riceuere quelle abluzioni. Et fatti capaci della uerità remediai a questo, come anco di lauare li paramenti che (…) [45] uolte gli lauauano.

Non soleua il popolo communicare se non una uolta l’ anno, tenendo li Greci ch’ il digiuno fosse prima necessario, il che credeuano anco li Latini. Hora dall’ uno et dall’ altro rito si frequentano li Sacramenti et specialmente ogni prima Domenica del mese, confessati et communicati, tutti fanno la processione per tutte le parochie, pregando per l’ essaltatione della Santa Chiesa, estirpatione delle heresie, unione delli Principi Christiani, et longa et prospera uita della Santità Vostra.

Nella solennità del santissimo Sacramento [46] concorre tutt’ il popolo dell’ Isola dell’ uno e dell’ altro rito alla Città, doue si fa la processione con tutt’ il clero Greco et Latino, et portando il Vescouo il Santissimo Sacramento li huomini et le donne per tanta deuotione si gettano in terra prostrati alli piedi del Vescouo, et beato chi li puo toccare li uestimenti, cosa che aporta molta mirauiglia a tutti li Illustrissimi Rapresentanti publici et forestieri che ui capitano.

Ho fatto riformare tutti gli altari delle chiese Latine et Greche, che prima erano molto disproporzionati.

Nel giorno di Pasqua era in arbitrio d’ ogniuno andare a communicarsi doue gli piaceua et non nelle Parochie proprie.

Nella Cathedrale Chiesa erano tre paramenti molto uecchi, uno Messale et alquante touaglie uechissime. Ho fatto due para di paramenti, et ho prouisto al meglio di touaglie. Ho fatto anco li Pontificali che prima non erano, et uno calice d’ argento non essendo che due di stagno, et uno turribulo d’ argento, il tutto col mio Patrimonio.

Era solito alli Sacerdoti dell’uno et dell’ altro rito ascoltare le Confessioni delle donne nelle proprie case, imponendole penitentie pecuniarie applicate a se stessi per dire tante Messe. (φ. 4v) S’ ascolta al presente nelli confessionarij ordinati da me in Chiesa con la cotta et stola.

Li Sacerdoti dell’ una parochia indifferentemente confessauano li parochiani dell’ altra senza licentia del proprio sacerdote.

Li Sacerdoti Greci per abuso, tenendosi per santoni non si confessauano se non una uolta l’ anno. Non sapeuano la forma dell’ assolutione, et assolueuano dalli casi riseruati etiam alla Santità Vostra. Imponeuano per penitentia di fare alcune orazioni da sette Pape da loro chiamati Eucologi [47] , con dare tanti danari ad ogni Papa. Sono liberi al presente da questi et simili errori.

Dal foro secolare (cosi permettendo il mio predecessore) era giudicato in criminale et ciuile il clero. Hora con molte difficolta sono giudicati dalla Chiesa, fuori che quando si tratta di fundis terrae, si bene sono rei, et di questo uorria esser aiutato in conscientia, et datomi ordine, cio che ho da osseruare [48] .

Il Sacramento dell’ Estrema Ontione non sidaua se non rare uolte nella Città, ma mai fuori nelle parochie del Contado, essendo stato continuo quest’ errore che li maritati, riceuendo tale sacramento non potessero più usare l’ atto matrimoniale, et li sciolti non potersi maritare. Et di questo sono al presente liberati, ne alcuno con la gratia del Signore more senza hauere riceuuto prima questo sacramento.

Non u’ era sacerdote ne dell’uno ne dell’ altro rito che legitimamente fosse stato consecrato, ma tutti erano irregulari. Gli assolsi et dispensai con l’ autorità della Santità Vostra ottenuta uiua uocis oraculo dall’ Illustrissimo Signore Cardinale di Santa Seuerina. Li Greci non possono esser ordinati dalli suoi Vescoui senza le mie dimissorie, quali non ho concesse sin’ hora.

Non u’ era sacerdote che sapesse le cerimonie della Messa, ma ogniuno la faceua a modo suo.

Era introdotto in Tine l’ errore dei Vescoui Greci di dispensare li matrimonij o per causa d’ adulterio, o d’ Apostasia [49] . Hauendo io trouati molti nella uisita (uiuente (φ. 5r) coniuge) congiunti et illaqueati in tal errore l’ ho separati et sradicato tal peccato.

Alli Greci era permesso dalli miei Predecessori contrahere matrimonio in quarto grado di consaguinità et con tutto cio che io tale abuso non permetta, tuttauia mi sono occorsi due casi, che cladestinamente col suo Papa pretendendo loro di poterli congiungere, contrahere, io li separai con non poco scandalo delli Greci, et molto mio trauaglio, essendo ricorsi al foro secolare, et è cosa degna di rimedio, cioè che si dia autorità di dispensare li passati, et anco li futuri, perché cosi più facilmente si teneranno sotto la giurisditione.

Infiniti matrimonij erano contratti cladestinamente. Hoggi si pubblicano nelle parrocchie et li contrahenti, hauendo in speciale cura di dichiarargli quanto è necessario a tale contratto.

Monasterij de religiosi del rito Latino non sono, ne meno di Monache, se non due del rito Greco. Nell’ uno stano Calogeri 47 et nell’ altro 10, et un altro di donne, doue stanno donne Greche 96, delle quali erano molte di rito Latino che per non hauere Monasterio Latino intrano in quello. Non sono serrate, ne si possono serrare per esser pouere.

Sono al presente molte Zitelle del rito latino che fanno uita asprissima et religiosa, le quali per non esser monasterio stano nelle case loro col pericolo del mondo, et per la pouertà loro et del Vescouato non s’ è potuto procurare altro rimedio, sanno tutte queste la Dottrina Christiana, et la uanno insegnando per tutte le parochie.

Nella prima uisita trouai pochi che sapessero il Pater et l’ Aue, et pochissimi il Credo et questo nella Città, ma fuori nelle parochie nessuno hora per gratia del Signore essendo instituite le scole della Dottrina Christiana, tutti sanno le cose necessarie. (φ. 6r)

Si saluta tre uolte al giorno la Virgine Gloriosa a suono di campana, che prima non era in uso, et parimente la sera si prega per li morti. Si fa l’ essamine di conscientia, l’ oratione mentale et sono introdotte molte altre deuotioni.

Sono leuati infiniti abusi nelle pompe funebri nelle pompe funerali, come il portare da mangiare in Chiesa, il piangere delle donne descapegliate, et delle cantatrici in Chiesa mentre dalli sacerdoti si cantaua la Messa et si recitaua l’ officio, il stare in casa le donne per un’ anno, et molti altri.

Con l’ institutione della Compagnia del nome di Dio [50] , cessarono le horende biasfemie et tremendi giuramenti che già dominauano.

Li Sacerdoti Greci celebrauano nell’ altare priuilegiato per li defunti, et riceuono l’ indulgentie, si tiene anco per tutte le parochie l’ acqua benedetta.

Dopo l’ institutione della Dottrina Christiana tradotta in Greco, il popolo sta in chiesa con molta deuotione in ginocchioni et con le mani congiunte. Et perche il Vescouo è pouerissimo non hauendo casa tenendola ad affitto, et tutta l’ intrata consiste in certa misura di formento che sarebbe  [51] che alcuni danno una uolta l’ anno et essendo poueri ne meno si puo riscuotere, et di quella si soccorre il gran numero delli rinegati et schiaui che ui uengono dalla Turchia, però si supplica la Santità Vostra ordinare che si stampino alquante dottrine tradotte in Greco, le quale seruiranno per tutto il Leuante [52] .

Trouai nella prima uisita alcune radunanze, chiamate Confraternità, d’ huomini et di donne, che molto spesso nelle festiuità faceuano dire la messa, et poi insieme col Sacerdote mangiando et beuendo et ubriacandosi commetteuano infiniti peccati, occorrendo spesso homicidij. In queste Confraternità si trouauano alcuni beni stabili lasciati et messi in commune tra di loro, ma però sotto specie di lasciarli ad alcune chiese, li quali beni essendo stati nel dominio delli secolari li commutauano et uendeuano a (φ. 6v) modo suo. Ho fatto dare in nota tutti essi beni nella Cancellaria spirituale, et ho proueduto che per l’ auuenire non si uendino, ne si commutino; ma per liberargli dal peccato passato, si supplica la Santità Vostra concedermi autorità d’ assouergli et permettere che essi beni alienati per il passato siano ben alienati et uenduti; perche si io in cio uolesse fare altro in contrario, mi conuerebbe strepitare col foro secolare, et la perderei. Per che heuendo io uoluto rimediare che tali radunanze non si facessero, s’ interpose l’ autorità secolare, et non hauendo potuto fare altro ho ottenuto, che doue fra l’ anno si faceua spesso il alcune sacre, si faccia una volta l’ anno, et col ordinare che alcuni giorni inanzi il sacerdote essorti il popolo alla Confessione et Communione. Hora non si commettono tali peccati et homicidij, et pian piano da se uanno lasciando tali radunanze [53] .

Nella seconda uisita si risolsero tutti i Latini dell’ uno et dell’ altro sesso uenire da me a confessarsi et fare confessione generale, et cosi confessati successiuamente Parochia per Parochia gli communicauano, il che fecero anco molti soldati Italiani che ui stanno in custodia, quali erano molti anni che non erano confessati. Il simile fecero molti Greci.

Non soleuano i piei Predecessori celebrare la Messa se non quattro uolte l’ anno, come di Pasca, di Natale, Epifania, et Purificatione della Madonna. Hora che io la dico ogni giorno et la canto spesso ascoltando le confessioni ogni giorno et amministrando il Santissimo Sacramento, legendo li casi di conscientia et predicando ogni festa, quel popolo resta molto consolato.

Et per che il Vescouo è pouerissimo, conuenendo a me per uenire ad limina uendere quel poco di patrimonio che haueuo, et li pericoli sono grandi per la lontananza, essendo io per il uiaggio circa mesi xi, supplico la Santità Vostra dispensarmi et concedermi gratia di non uenire più, et potere sodisfare con una lettera sola, et perché anco è necessaria in quelle parti la presentia del prelato, ne inuadant gregem lupi rapaces [54] . (φ. 7r)

Et per che li Sacerdoti et Canonici che ui stano presenti alle hore canoniche et matutino sono poueri conuenendogli procurarrsi il pane cotidiano, si supplica che senza scrupulo di conscientia possano recitare immediate dopo Vespero le Compiete et il Matutino del giorno seguente.

Et questo è quanto mi occorre per hora di dire alla Santità Vostra circa lo stato delle dette mie Chiese di Tine et Micone, le quali insieme meco raccommando alla paterna benignità et protettione sua.

 

Georgius Perpignanus Episcopus Tinen et Miconen.

 

(φ. 8r) Tinen et Miconen.

 

Die 4 Julij 1601 fuit presentata per ipsum D. Episcopum Tini et Miconensis, cui a me data facultas ut ab eius confessario possit absolui et dispensari [55] .

 

 



[1] Η παρούσα μελέτη είναι απόσπασμα μιας μεγαλύτερης, αφιερωμένης στον λατίνο επίσκοπο Τήνου-Μυκόνου Γεώργιο Περπινιάνη (1594-1619), στην οποία περιγράφω το πολιτικό και θρησκευτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ζούσαν οι κάτοικοι της Τήνου κατά το τέλος του 16ου αιώνα, τις οικογένειες Mudazzo και Περπινιάνη απ’ τις οποίες καταγόταν ο επίσκοπος και όλη η επισκοπική του πολιτεία στο νησί, σε μια προσπάθεια ισορροπίας μεταξύ της πιστότητάς του στη βενετική εξουσία και τις θρησκευτικές αρχές που ενέπνευσε η Σύνοδος της Τριδέντου. Οι πηγές στις οποίες βασίστηκα, συνολικά 260 έγγραφα, σχηματίζουν ένα αρχειακό σύνολο προερχόμενο από διάφορες συλλογές και τα οποία μας δίνουν μια αρκετά ολοκληρωμένη εικόνα της προϊστορίας και της ιστορίας της πολιτείας του επισκόπου Περπινιάνη. Ο κατάλογος και μόνο αυτών των εγγράφων, τον οποίο παραθέτω στο τέλος της παρούσας μελέτης, δίνει μια αρκετά ακριβή εικόνα για το θρησκευτικό έργο της αρχιερατείας του. Κάποια από τα έγγραφα αυτά δημοσιεύτηκαν σε επί μέρους μελέτες που δημοσίευσα στο παρελθόν και άλλες θα δημοσιευτούν σε μελλοντικές που πρόκειται να ακολουθήσουν σύντομα.

[2] Στη Βενετία βρισκόταν στην εξουσία το κόμμα των λεγομένων «Giovani», οι οποίοι απαιτούσαν την πλήρη και απόλυτο υποταγή των εκκλησιαστικών αρχών στις πολιτικές (giurisdizionalismo veneziano). Επιπτώσεις υπήρξαν και στις βενετοκρατούμενες περιοχές του Αιγαίου, όπως έχει επισημάνει και για την Τήνο η Eva Tea, Saggio sulla storia religiosa di Candia dal 1590 al 1630, Atti del Reale Istituto Veneto di scienze, lettere ed arti  72 (1912-1913), parte 2, σ.1359-1433. Περίληψη της μελέτης βλ. στον Ξανθουδίδη Στέφ., Χριστιανική Κρήτη, έτος Β’, τεύχος Γ, σ. 284-285 (όσα αναφέρονται στον επίσκοπο Γ. Περπινιάνη, αλλά με πολλές ανακρίβειες).

[3] ASVa, S.C.Concilii, Relationes, vol.801, χω­ρίς α­ρίθ­μη­ση φύλλων. Η α­ρίθ­μη­ση που υ­πάρ­χει σε ορισμένα φύλλα εί­ναι δια­κε­κομ­μέ­νη και προ­έρ­χε­ται α­πό πα­λαιό­τε­ρη α­ρίθ­μη­ση άλ­λων φα­κέ­λων στους οποίους είχαν συμπεριληφθεί αυτές οι  Εκθέσεις. Στη συ­νέ­χεια πα­ρα­πέ­μπω στις Εκ­θέ­σεις με τη σύ­ντμη­ση R και το έ­τος της σύ­ντα­ξής της (π.χ. R 1601). Η κατάθεση των εκθέσεων αυτών γινόταν, συνήθως, σε συνδυασμό με την Επίσκεψη ad limina.

[4] ASVa, Acta Camerarii, Acta Miscellanea, vol.51, φφ.471r-473v.

[5] Για τις ιστορικές διαστάσεις του φαινομένου του “rito greco” βλ. στον Vittorio Peri, Chiesa romana e «rito» greco, Brescia 1975.

[6] π. Μάρκος Φώσκολος, Εισαγωγή στην ιστορία των καθολικών εκκλησιών της Τήνου, Τηνιακά, 1 (1996), σ. 86.

[7] G. Hofmann, Vescovadi cattolici della Grecia. II. Tinos, Orientalia Christiana Analecta 107, Roma 1936, (στο ε­ξής: Hofmann, Tinos), σ. 58-64.

[8] Hofmann, Tinos, σ. 67.

[9] π. Μάρκος Φώσκολος, Εισαγωγή στην ιστορία, σ. 85 κ. ε.

[10] Ο κατάλογος αυτός αποτελεί σύνθεση των υπογραφών των ιερέων σε έγγραφα του 1613, 1614 και 1615 και αντιγράφω τα ονόματα όπως ακριβώς εμφανίζονται σ’ αυτά.

[11] Ιδιαίτερη μελέτη μου για τον θεσμό του πρωτοπαπά της Τήνου και τις δικαιοδοσίες του, αλλά και για τις σχετικές ταραχές της εποχής του Γ. Περπινιάνη στο νησί αναφορικά με την εκλογή του, με τίτλο «Protopapas Tinarum. Ο θεσμός και η εκλογή του ορθόδοξου πρωτοπαπά της Τήνου κατά τη βενετοκρατία» θα δημοσιευθεί στον υπό έκδοση 2ο τόμο της επετηρίδας της Εταιρείας Τηνιακών Μελετών «Τηνιακά». 

[12] Στα 1616 ορίστηκε καθολικός επίσκοπος Άνδρου και στα 1619 διαδέχτηκε τον Γεώργιο Περπινιάνη στην επισκοπή της Τήνου.

[13] Στα 1614 το όνομά του αναφέρεται ως Giorgio και όχι ως Antonio.

[14] Ο ναός της Αγ. Υπακοής βρίσκεται πάνω από τα Κελιά και πρέπει να ήταν επισκοπικής δικαιοδοσίας. Ύστερα από μερικά χρόνια, μαζί με τους ναούς «Κιουρά Καρδιανή» και «Παναγία Φανερωμένη» (περιοχή Στενής), παραχωρήθηκε από τον επίσκοπο Νικόλαο Ρήγο σε μια ομάδα φραγκισκανών αναχωρητών που ήθελαν να μονάσουν σε ερημικές τοποθεσίες.

[15] Για τον ακριβή προσδιορισμό της Οξωμεριάς στην περίοδο της βενετοκρατίας, βλ. τη μελέτη μου «Η Οξωμεριά της Τήνου: μαρτυρίες για τους οικισμούς της από τη μεσαιωνική ιστορία» στον υπό έκδοση τόμο με τα Πρακτικά του Συνεδρίου που διοργάνωσε η Εταιρεία Τηνιακών Μελετών.

[16] O Μάρκος Σάβαρης υπήρξε μαθητής του Ελληνικού Κολλεγίου του Αγίου Αθανασίου της Ρώμης. Βλ. γι’ αυτόν Ζαχαρία Ν. Τσιρπανλή, Το Ελληνικό Κολλέγιο της Ρώμης και οι μαθητές του (1576-1700), Ανάλεκτα Βλατάδων 32,  Θεσσαλονίκη 1980, σ. 357, αρ. 175. Δυστυχώς δεν έχουμε άλλες πληροφορίες για τη δράση του στην Τήνο, αλλά το γεγονός ότι στα αμέσως επόμενα χρόνια δε γίνεται κανένας απολύτως λόγος γι’ αυτόν, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι, ίσως, να πέθανε νέος. 

[17] To βε­νε­τι­κό “passo” α­ντι­στοι­χούσε σε 1,74 μ. Ο­πό­τε ο να­ός εί­χε εμ­βα­δόν 24,36 Χ 6,96=169,5 μ2. Α­πό τα σω­ζό­με­να ε­ρεί­πια δια­πί­στω­σα από επιτόπια μέτρηση τις πα­ρα­κά­τω δια­στά­σεις 55 Χ 31=1705 μ2, πράγ­μα που φα­νε­ρώ­νει ό­τι σε κα­το­πι­νή ε­πο­χή χρειά­στη­κε να τον επεκτείνουν. Ση­μα­ντι­κές ε­πι­σκευές και, ίσως, προεκτάσεις του να­ού έ­γι­ναν τό­σο α­πό τον ε­πί­σκο­πο Γ. Περπι­νιά­νη, ό­σο και α­πό τον διά­δο­χό του, Νικόλαο Ρή­γο.

[18] Η καθιέρωση των Αγίων Ελαίων και η αποστολή τους σε άλλες επισκοπές, τόσο στην Καθολική Εκκλησία όσο και στην Ορθόδοξη, αποτελεί σημείο κοινωνίας, αλλά και πνευματικής και διοικητικής εξάρτησης. Για την Ορθόδοξη Εκκλησία αποτελεί προνόμιο του Οικουμενικού Θρόνου Κωνσταντινουπόλεως (Παντελεήμονος Καρανικόλα, Κλεις ορθοδόξων κανονικών διατάξεων,  Αθήναι 1979, σ. 245, λήμμα «Μύρον» και Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Larousse-Brittanica, τομ. 44, σ. 241). Πώς, όμως, μπορεί να εξηγηθεί η εξάρτηση μιας αρχιεπισκοπής, όπως της Παροναξίας (που ήταν και μητρόπολη), καθώς και των άλλων λατινικών επισκοπών του Αιγαίου από την μια απλή επισκοπή, όπως αυτή της Τήνου; Ο αρχιεπίσκοπος Νάξου Διονύσιος Ρέντης δήλωνε στα 1601 πως δε μπορούσε να καθαγιάσει τα Άγια Έλαια στη Νάξο, επειδή δεν διέθετε τον προβλεπόμενο από το Τυπικό αριθμό ιερέων και διακόνων (G. Hofmann, Vescovadi cattolici della Grecia. IV. Naxos. OCA 115, Roma 1938, σ.68). Κατά τη διάρκεια του μεσαίωνα, χωρίς να πάψει να υφίσταται η κλασική διαίρεση των τοπικών Εκκλησιών σε επισκοπές, αρχιεπισκοπές και μητροπόλεις, στη Δύση επικράτησε και ο διαχωρισμός τους σε «in partibus christianitatis» και σε «in partibus infidelium» ή «in partibus haereticorum». H Εκκλησία της Τήνου που βρισκόταν κάτω από χριστιανική διακυβέρνηση (της Βενετίας) ήταν σε πλεονεκτικότερη θέση από εκείνη των υπόλοιπων καθολικών επισκοπών του Αιγαίου, που βρίσκονταν όλες κάτω από οθωμανική κυριαρχία. Εξάλλου, ο εκάστοτε επίσκοπος Τήνου-Μυκόνου ισχυριζόταν πως δεν υπαγόταν στον εκάστοτε αρχιεπίσκοπο Νάξου (που ήταν ο μητροπολίτης της περιοχής), αλλά ότι ήταν «immediate subiectus» στην Αποστολική Έδρα της Ρώμης (βλ. G. Hofmann, Naxos, σ.175: διαμαρτυρία του αρχιεπισκόπου Παροναξίας Ιωάννη Βαπτιστή Crispi στα 1775). Ανάλογα διατεινόταν και ο επίσκοπος της Άνδρου. Τα δυο αυτά πλεονεκτήματα παρείχαν το προνόμιο στον επίσκοπο Τήνου να είναι εκείνος που ευλογούσε τα Άγια Έλαια και το Άγιο Μύρο τη Μ. Πέμπτη και τα έστελνε, σε ένδειξη κοινωνίας μέσω εκείνου με την Αγία Έδρα, στους άλλους Λατίνους επισκόπους του Αιγαίου. Όμως,  η πρακτική αυτή δε φαίνεται πως διατηρήθηκε για πολύ καιρό.

[19] Α­ΚΤ, κωδ.1, φφ.148r-196v. Σχε­τι­κά με τον κα­θε­δρι­κό να­ό και τα “κα­νο­νι­κά­τα” της ε­πι­σκο­πής Αρ­κα­δί­ας στην Κρή­τη, βλ. στον Cornelius Flaminius, Creta sacra, Venetiis 1755, σ. 132-137, κα­θώς και στον Μάρκο Φώσκολο, Ο κα­θε­δρι­κός να­ός της Τή­νου στα 1600, Τη­νια­κά Μη­νύ­μα­τα, αρ.73 (Φε­βρουάριος 1980) κ.ε. Δημοσίευση των σχετικών εγγράφων και ανάλυση της υπόθεσης των κανονικάτων της Κρήτης, βλ. π. Μάρκος Φώσκολος, H κατάργηση της λατινικής επισκοπής Αρκαδίας και τα κανονικάτα του καθεδρικού ναού της Τήνου, Κρητολογικά Γράμματα 15/16 (1999-2000), σ. 87-104. 

[20] Το θέμα των ποιμαντορικών επισκέψεων του επισκόπου Περπινιάνη θα αποτελέσει αντικείμενο ιδιαίτερης μελέτης μελλοντικά. Πρέπει να πούμε πως ο Περπινιάνης ήταν ο πρώτος και μοναδικός λατίνος επίσκοπος της Τήνου που πραγματοποίησε τέτοιου είδους επίσκεψη στις ορθόδοξες ενορίες, με σκοπό, βέβαια, τη «μεταρρύθμισή» τους, όπως μαρτυρεί ο ίδιος στην πρώτη του Έκθεση που δημοσιεύουμε στο τέλος.

[21] Η editio princeps στα ελ­λη­νι­κά, της λε­γό­με­νης “Μι­κρής Κα­τή­χη­σης” του Bellarmino, ο­φεί­λε­ται στον ε­πί­σκο­πο Περ­πινιά­νη. Δεν έ­χου­με κα­μιά πλη­ρο­φο­ρί­α πώς κα­τόρ­θω­σε να φτά­σει στην έκ­δο­ση αυτής της κα­τή­χη­σης, αλ­λά εν­δια­φέρ­θη­κε ό­ταν βρι­σκό­ταν στην Ρώ­μη στα 1601-1602 και είχε ζητήσει τη χρηματοδότηση του εγχειρήματος από τον πάπα Κλήμη Ζ’ στην Έκθεση του 1601. Εί­ναι α­κό­μα γνω­στές οι φι­λι­κές του σχέ­σεις με τους καρ­δι­νά­λιους G.A.Santoro, Roberto Bellarmino, που θα τον βο­ή­θη­σαν οι­κο­νο­μι­κά και που θα φρό­ντισαν για να τυ­πω­θεί αυ­τό το μι­κρό βι­βλί­ο απ’ τον εκ­δό­τη Luigi Zannetti, ο ο­ποί­ος εί­χε φρο­ντί­σει και άλ­λες α­νά­λο­γες θρη­σκευ­τι­κές εκ­δό­σεις [21] . Είναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πως τυ­πώ­θη­κε στα ι­τα­λι­κά, στα ελ­λη­νι­κά και στα φρα­γκοχιώ­τι­κα, δηλ. στα ελ­λη­νι­κά γραμ­μέ­να με λα­τι­νι­κούς χα­ρα­κτή­ρες, σε 3 κο­λό­νες. Αυ­τό μας δί­νει και μια ει­κό­να για το α­να­γνω­στι­κό κοι­νό στο ο­ποί­ο στό­χευε αυ­τή η έκ­δο­ση. Πλήρη περιγραφή της έκδοσης βλ. στον Ε. Dalleggio, Bibliographie analytique douvrages religieux en grec imprimès avec des caractères latins, Μικρασιατικά Χρονικά 11 (1964) σ. 402-406 και στον Φίλιππο Ηλιού, Προσθήκες στην ελληνική βιβλιογραφία, Α. Τα βιβλιογραφικά κατάλοιπα του Ε.Legrand και H.Pernot (1515-1799), Αθήνα 1973, σ. 70-73, αρ.26, με αναπαραγωγή σελίδων και αποσπάσματα από το κείμενο.

[22] Για τις μοναχές αυτές και το έργο τους, βλ. π. Αντωνίου Φόνσου, Στοιχεία για μια ιστορία των ιδιόρρυθμων καλογραιών στην Τήνο, ΤΑ 3 (1998), σ. 202 κ. ε., όπου γίνεται λόγος για την προσπάθεια ίδρυσης μονής ύστερα από ένα κληροδότημα του επισκόπου Χερρονήσου της Κρήτης Δομίνικου Mudazzo (1612).

[23] Ben Slot, Τη­νια­κά Σύμ­μει­κτα, Α­θή­να 1989, σ. 20-23. Α­πό τις πλη­ρο­φο­ρί­ες των εγ­γρά­φων αυ­τών φαί­νε­ται πως η μο­νή υπαγόταν άμεσα στη δη­μό­σια βε­νε­τι­κή Διοί­κη­ση, η οποί­α της εί­χε πα­ρα­χω­ρή­σει ως φέ­ου­δο το δι­καί­ω­μα α­λιεί­ας. Ο με­γά­λος α­ριθ­μός των μο­να­χών ί­σως να εί­ναι πλα­στός, απ’ ό­τι μπο­ρού­με να συ­μπε­ρά­νου­με από το έγ­γρα­φο του προ­βλε­πτή Stefano Magno, στις 18 Ιου­λί­ου 1663.

[24] Μάρ­κος Φώσκολος, Μι­κρή ι­στο­ρί­α της ε­νορί­ας Α­γί­ου Α­ντω­νί­ου Σμαρ­δά­κι­του Τή­νου, Τή­νος 1995, σ. 72 και Α­λέκου Φλωράκη, Μαρμάρινα λαϊκά τέμπλα της Τήνου, Αθήνα 1996, σ. 46-47.

[25] Βλ. Α­λέκου Φλωράκη, Το­πω­νύ­μια και ιε­ρός χώ­ρος. Η θέ­ση Στύ­λος στο Φα­λα­τά­δο Τή­νου, Ο­νό­ματα 12 (1988) σ.609-616 και Α­πό­στο­λου Μωραϊτη, Δή­μος Σω­σθε­νί­ου Τή­νου, Α­θή­να 1994, σ. 185-186. Στη δια­θή­κη του (9 Δε­κεμ­βρί­ου 1649) ο ε­πί­σκο­πος της Τή­νου Νι­κό­λα­ος Ρή­γος α­φή­νει στη μο­νή μια δω­ρε­ά 20 ρεαλίων (Α­ΚΤ, 51, φ.10). Στα 1684 κα­τα­δι­κά­στη­κε α­πό το εκ­κλη­σια­στι­κό δι­κα­στή­ριο του ε­πι­σκό­που Άγ­γε­λου Venier ο ιε­ρο­μό­να­χος Παρ­θένιος α­πό τη Χί­ο, “λει­τουρ­γός του μο­να­στη­ριού του Στύ­λου”, για η­θικό πα­ρά­πτω­μα (Α­ΚΤ, φακ.4, φ.45v). Στην ί­δια πε­ριο­χή, ό­μως, υπήρ­χαν και άλ­λοι κα­λό­γε­ροι που μό­να­ζαν ι­διω­τι­κά ή με κάποιον άλλο σύντροφο.

[26] Βασικές μελέτες για την ιστορία της μονής του Κεχροβουνίου, όπου και συναντούμε την προγενέστερη βιβλιογραφία, συντάχθηκαν κατά την Επιστημονική Συνάντηση 4, 5 & 6 Σεπτεμβρίου 1997 που διοργάνωσε η Εταιρεία Τηνιακών Μελετών και εκδόθηκαν με τον τίτλο Τήνος, Εώα και Εσπερία. Πάνω Μέρη Τήνου, Αθήνα 1999. Οι μελέτες αυτές οφείλονται στον Δημήτριο Σοφιανό, Ιερά μονή Κεχροβουνίου Τήνου. Ιστορική προσέγγιση (σ. 9-38), στην αδ. Ιουλιανή Ρηγοπούλου, Γεύση αγιοπνευματικής ζωής από την φωτεινή παρουσία οσίων μοναχών (σ. 39-50), στον π. Γεώργιο Τουφεκλή, Η βιβλιοθήκη και το αρχείο της ιεράς μονής Κεχροβουνίου Τήνου (σ. 51-62), στον Δημήτριο Κανελλόπουλο, Η μονή Κεχροβουνίου και ο Αλ. Μωραϊτίδης (σ. 63-76) και στον Άρη Αξιώτη, Αρχιτεκτονική της ιεράς μονής Κεχροβουνίου (σ. 77-92). Για την ιστορία της μονής αποτελεί βασική μελέτη του Νικολάου Πρωτοπαπά (νυν μητροπολίτη Φθιώτιδος), Ιστορικά της ιεράς μονής Κεχροβουνίου Τήνου, έκδ. Ι.Μ.Κ.Τ., Αθήναι 1984. Η μονή είχε συγκεντρώσει στην πολυαίωνη ιστορία της μια σημαντική ακίνητη περιουσία, που καταγράφτηκε στα 1700: π. Μάρκος Φώσκολος, Το κτηματολόγιο των εκκλησιών της Τήνου και η καταγραφή των λεγάτων τους. ΑΚΤ, Κώδικας 4 (Νοέμβριος 1700), Τηνιακά Ανάλεκτα 3 (1998), σ. 474-485. Όσα κατά καιρούς αναφέρονται για τη μεταφορά του αρχείου της μονής (στη Ρώμη ή στο αρχείο της επισκοπής Τήνου ή στη μονή του Αγ. Φραγκίσκου), είναι αβάσιμα, από όσο είμαι σε θέση να γνωρίζω. Το αρχείο αυτό πρέπει να θεωρείται, δυστυχώς, ως οριστικά απολεσθέν. Μεμονωμένα έγγραφα που αφορούν τη μονή και σώζονται σε άλλες βιβλιοθήκες, πρέπει να προέρχονται ή από άλλα αρχεία, ή να αφαιρέθηκαν από το αρχείο της μονής από ιδιώτες. Ο φίλος κ. Δ. Σοφιανός είχε την καλοσύνη να μου ανακοινώσει πως πατριαρχικό σιγίλλιο που αναφέρεται στη μονή, σώζεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη των Παρισίων και φροντίζει για την απόκτηση του κειμένου του.

[27] Από την επιστολή του ορθόδοξου κλήρου προς τον ρέκτορα για την επισκοπική δικαιοδοσία και για το Γρηγοριανό Ημερολόγιο (21 Οκτωβρίου 1614), G. Hofmann, Tinos, σελ.60.

[28] Βλ. τους αρ. 247-248 στο Regestum των εγγράφων παρακάτω. Το ζήτημα της εφαρμογής του Γρηγοριανού ημερολογίου στην Τήνο θα ασχοληθώ στο άμεσο μέλλον.

[29] Η Μύ­κο­νος βρι­σκό­ταν α­πό την εποχή της εισβολής του Χαϊρεντίν Βαρβαρόσσα (1737-1538) κά­τω α­πό τουρκι­κή κα­το­χή, ο­πό­τε ο ε­κά­στο­τε ε­πί­σκο­πος δεν μπο­ρού­σε να ε­ξα­σκή­σει ε­κεί τα κα­θή­κο­ντά του, για τους ευάριθμους κα­θο­λι­κούς κα­τοί­κους, για τους ο­ποίους δεν έ­χου­με πα­ρά λι­γο­στές μαρ­τυ­ρί­ες (βλ. στο Regestum, αρ.175-176). Βλ. G. Hofmann, Tinos, σ. 39-44, ό­μως λαν­θα­σμέ­να πι­στεύ­ει ό­τι οι α­πο­στο­λείς των δυο αυ­τών ε­πι­στο­λών εί­ναι κα­θο­λι­κοί. Αργότερα, κά­ποιος ιε­ρέ­ας από την Τή­νο, συ­νή­θως, κά­λυ­πτε τις θρη­σκευ­τι­κές τους α­νά­γκες, μέ­χρις ό­του διο­ρί­στη­κε έ­νας μό­νι­μος ε­φη­μέ­ριος, που έ­φε­ρε τον τί­τλο του “Βι­κά­ριου της Μυ­κό­νου”. Το νησί εί­χε ε­ντα­χθεί στην ορθόδοξη αρ­χιε­πι­σκο­πή Πα­ρο­να­ξί­ας και αρ­γό­τε­ρα σ’ ε­κεί­νη της Σίφ­νου. Αλ­λά και οι Βε­νε­τοί ρέ­κτο­ρες, πα­ρά το ό­τι δεν μπο­ρού­σαν να ε­ξα­σκή­σουν κα­νε­νός εί­δους ε­ξου­σί­ας στην τουρ­κο­κρα­τού­με­νη Μύ­κο­νο, διατήρησαν τον τί­τλο του “rettore di Tine e Micone”.

[30] Α­πό πλη­ρο­φορί­ες που έ­χω, με­τά την τε­λευ­ταί­α μου ε­πί­σκε­ψη στο ASVe, έ­χει αλ­λά­ξει η α­ρίθ­μηση του φα­κέ­λου 92 και των τευχών D και Ε. Απ’ ότι μπόρεσα να πληροφορηθώ πήραν αρίθμηση DC 48, 2 και 3 αντίστοιχα, αλλά δε μπορώ να το βεβαιώσω με απόλυτη βεβαιότητα και για τον λόγο αυτό διατήρησα την παλαιά α­ρίθ­μη­ση, ό­πως τη γνώ­ρι­σα. Είμαι, όμως, βέβαιος πως δε θα εί­ναι ιδιαίτερα δύ­σκο­λο στον ερευνητή να ε­ντο­πί­σει τον φά­κε­λο, μέσα σ’ αυ­τή την τόσο σημαντική για την ιστορία των βενετοκρατούμενων ελληνικών περιοχών αρχειακή σει­ρά.

[31] Πρόκειται για τον πάπα Κλήμη Η’ (1592-1605).

[32] H υπαγωγή της επισκοπής Τήνου-Μυκόνου στον λατίνο πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως ήταν απλώς τυπική στην εποχή που γράφει ο Γ. Περπινιάνης. Στο λατινικό πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης είχαν υπαχθεί όλες οι επισκοπές της Λατινικής Αυτοκρατορίας. Τον τίτλο έφερε ο εκάστοτε αρχιεπίσκοπος Negroponte (Χαλκίδα) μέχρι το τέλος του 15ου αιώνα και την άλωσή της από τους Τούρκους. Στη συνέχεια δεν ήταν παρά ένας απλός επισκοπικός τίτλος τιτουλαρίων επισκόπων.

[33] Πρόκειται για τον καθεδρικό ναό της Τήνου, μέσα στην πόλη του Κάστρου.

[34] H παρατήρηση αυτή μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως ο καθεδρικός ναός ήταν ιδιαίτερα παλαιός, αφού η τοποθέτηση του βαπτιστηρίου στο κέντρο του ναού αναφέρεται κατά τον πρώτο μεσαίωνα, όταν δεν ήταν δυνατό να οικοδομηθεί ανεξάρτητο οικοδόμημα.

[35] Γνωρίζουμε περισσότερες λατινικές εκκλησίες μέσα στο Κάστρο από τις έξι για τις οποίες κάνει λόγο ο επίσκοπος. Εκτός από τον καθεδρικό ναό, που θεωρούταν επίσημη κρατική και την Αγία Παρασκευή (έδρα του πρωτοπαπά), οι υπόλοιπες ήταν αφιερωμένες στην Παναγία (Panigrà=Πανάχραντος), στην Αγ. Τριάδα, στην Αγία Σοφία, στον Άγ. Μαρτίνο και στον Άγ. Αντώνιο. Βλ. και Armao Ermanno, Venezia in Oriente. La "Relatione dell' isola et citta di Tine di Pompeo Ferrari Gentil'huomo piacentino", Roma 1938, σ. 74-76. 

[36] H Αγία Παρασκευή (Santa Veneranda), ήταν η ορθόδοξος ενοριακός ναός του Κάστρου.

[37] Η πρώτη ενοριακή ήταν η Αγία Παρασκευή του Κάστρου. Η δεύτερη ορθόδοξη ενορία θα πρέπει να βρισκόταν, κατά πάσα πιθανότητα, στο χωριό της Οξωμεριάς (σημερινός Πύργος), λόγω της μεγάλης απόστασης που χώριζε την περιοχή από το διοικητικό και εκκλησιαστικό κέντρο του νησιού, που ήταν το Κάστρο.

[38] Δεν είναι εύκολο να προσδιορίσουμε χωρίς άλλα στοιχεία τα ονόματα των οικισμών που ο επίσκοπος χαρακτηρίζει ως «parochie».

[39] Σίγουρα αναφέρεται στον καρδινάλιο της Santa Severina, Giulio Antonio Santoro.

[40] To κείμενο «uenendo ... catholica» έχει προστεθεί στο περιθώριο από παράλειψη του γραφέα. Αυ­τή η τε­λε­τή της κά­θε Τρί­της μας εί­ναι γνω­στή και α­πό έ­να έγ­γρα­φο του ε­πι­σκό­που Γ. Περ­πι­νιά­νη προς τον ρέ­κτο­ρα του νη­σιού μέ­σα στον Ιού­λιο του 1614 (Α­ΚΤ, κωδ.1, φφ.113r κ.ε.: με­ρι­κή με­τά­φρα­ση στον Δρ. Δρό­σο, Ι­στο­ρί­α της νή­σου Τή­νου, Α­θήναι 1870, 267-270): ό­ταν οι ορ­θό­δο­ξοι πα­πά­δες α­που­σί­α­ζαν από τη λι­τα­νεί­α που συ­νη­θί­ζουν να κά­νουν κά­θε Τρί­τη, και την ο­ποί­α στη γλώσσα τους ο­νο­μά­ζουν “Λι­τή” (ό­χι “γγια­λι­τί” που γρά­φει ο Δρό­σος!), αν πλή­ρωναν πά­ντα ό­σο πλή­ρω­ναν και οι λα­τί­νοι ιε­ρείς και αν το πρό­στι­μο αυ­τό το έ­παιρ­ναν οι ε­πί­σκο­ποι με α­ντι­πρό­σω­πό τους”. Δεν έ­χου­με, δυ­στυ­χώς, κα­μιά περι­γρα­φή αυ­τής της τε­λε­τής και της λι­τα­νεί­ας, που γι­νό­ταν με σκο­πό να α­πευθύ­νο­νται ι­κε­σί­ες για τη θε­ϊ­κή προ­στα­σί­α πά­νω στη Γα­λη­νό­τα­τη Δη­μο­κρα­τί­α της Βε­νε­τί­ας. Απ’ αυ­τό συ­μπε­ραί­νου­με πως ή­ταν οι πο­λι­τι­κές αρχές που εί­χαν θε­σπί­σει αυ­τή την υ­πο­χρέ­ω­ση τό­σο για τον ορ­θό­δο­ξο ό­σο και για τον κα­θο­λι­κό κλή­ρο. Παρόμοια τελετή με υποχρέωση του κλήρου, καθολικού και ορθόδοξου, να λαβαίνει μέρος στο σύνολό του, δε μαρτυρείται σε άλλα βενετοκρατούμενα μέρη όπως στην Κρήτη και την Κέρκυρα (μέρη για τα οποία έχουν περιγραφεί αρκούντως, στη βιβλιογραφία, οι θρησκευτικές δημόσιες τελετές υποχρεωτικού χαρακτήρα). Η περίεργη αυτή λιτανεία της Λιτής, λεπτομέρειες της οποίας δε γνωρίζουμε πέρα από το ότι την τελούσαν κάθε Τρίτη, έχει την αρχή της, πιστεύω, σε αντίστοιχες θρησκευτικές λιτανικές εκδηλώσεις που τελούσαν επίσης κάθε Τρίτη στην Κωνσταντινούπολη, πιθανόν από τον 9ο αιώνα, με σκοπό την ικεσία για την σωτηρία της πόλης από τους εχθρούς. Στις λιτανείες αυτές περιέφεραν κάποια θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Περιγραφή τους βλ. στον Alexei Lidov, Θαυματουργές εικόνες της Παναγίας, στον τόμο Μήτηρ Θεού. Απεικονίσεις της Παναγίας στη βυζαντινή τέχνη, (Κατάλογος Έκθεσης Μουσείου Μπενάκη) Αθήνα-Μιλάνο 2000, σ. 50-51. Δημόσιες τελετές όπου έψαλλαν τους επίσημους Laudi, όπως μαρτυρεί εδώ ο επίσκοπος, γίνονταν τέσσερις φορές το έτος και το κείμενό τους μας είναι γνωστά από τον Silvio Giuseppe Mercati, Laudo cantato dal clero greco di Candia per il pontefice Urbano VIII e l΄arcivescovo Luca Stella, Α­νά­τυ­πο α­πό το περιοδικό Bessarione, Roma 1922.

[41] Όπως ήταν φυσικό, ο επίσκοπος Γ. Περπινιάνης βρισκόταν σε συνεργασία με το Ελληνικό Κολλέγιο του Αγ. Αθανασίου και με μαθητές του. Φτάνει να πούμε πως ο Ιωάννης Ματθαίος Καρυοφύλλης είχε αποδώσει στα ελληνικά την «Κατήχηση» του R.Bellarmino, ύστερα από παράκληση του επισκόπου.

[42] Δε γνωρίζω σε ποιο συγκεκριμένο ιερέα αναφέρεται ο Γ. Περπινιάνης. Αποκλείω τον Συμεών Σαντοριναίο που ζούσε στην Άνδρο, επειδή από το 1594-95 είχε εκλεγεί αρχιεπίσκοπος Τζίας και Σύρου. Στον συγκεκριμένο αρχιεπίσκοπο αναφέρομαι στη μελέτη της υποσημ. 11 του κειμένου. Το πιθανότερο να αναφέρεται σε κάποιον ιερέα της οικογένειας Marchetti η οποία συγκεντρώνει τα χαρακτηριστικά που μας δίνει ο επίσκοπος. 

[43] Πρόκειται για τον Battista Marchetti, του οποίου η σύγκρουση με τον επίσκοπο είχε μεγάλες αρνητικές επιπτώσεις στη ζωή του νησιού, επειδή διαταράχτηκαν και οι σχέσεις των βενετικών αρχών με τον Γ. Περπινιάνη. Η ποιμαντορική αυτή επίσκεψη του επισκόπου έγινε το έτος 1596, αμέσως μετά την άφιξή του στο νησί ως επίσκοπος.

[44] Και στην Κρήτη είχε ληφθεί ανάλογες αποφάσεις από τις πολιτικές και εκκλησιαστικές αρχές,  βλ. Ασπασίας Παπαδάκη, Μια χαμένη αρχειακή πηγή: στοιχεία για τα ενοριακά ληξιαρχικά βιβλία του βενετοκρατούμενου Χάνδακα, Χαριστήριος τόμος σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου Κρήτης κ. κ. Τιμοθέου, Ηράκλειον 2001, σ. 371-388.

[45] Δυσανάγνωστη λέξη.

[46] H εορτή της Αγίας Δωρεάς (Corpus Domini).

[47] Μάλλον «Ευχέλαια» αντί για «Ευχολόγια».

[48] Το θέμα της εκδίκασης αστικών, ποινικών και θρησκευτικών εγκλημάτων εκ μέρους του κλήρου από τον επίσκοπο, υπήρξε άλλη μια αιτία προστριβών μεταξύ των βενετικών αρχών και του επισκόπου. Ο επίσκοπος θεωρούσε ως «φυσικό δικαστή» των κληρικών μόνο την εκκλησιαστική αρχή. Ο συμβιβασμός επιτεύχθηκε όταν η Βενετία αναγνώρισε στον επίσκοπο το δικαίωμα να εκδικάζει όλες τις υποθέσεις, πλην εκείνων που αναφέρονταν σε ζητήματα ιδιοκτησίας γαιών, που εκδίκαζε ο εκάστοτε ρέκτορας του νησιού, με εφετείο το Συμβούλιο του Δούκα της Κρήτης. Ο επίσκοπος, εδώ, δεν φαίνεται ικανοποιημένος και ζητά υποδείξεις από τις αρχές της Αγίας Έδρας. 

[49] Δηλαδή το διαζύγιο για λόγους μοιχείας και αποστασίας.

[50] Η Αδελφότητα αυτή, την οποία είχαν υπό την προστασία τους το τάγμα των δομινικανών, υπήρχε και σε άλλα βενετοκρατούμενα μέρη, όπου υπήρχαν μονές του τάγματος, όπως στην Κρήτη, βλ. π. Μάρκου Φώσκολου, Ο κώδικας του εκκλησιαστικού δικαστηρίου της Λατινικής Αρχιεπισκοπής Κρήτης (1598-1609), Αριάδνη 3, 1985, σ. 161.

[51] Κενό στο κείμενο.

[52] Έγινε λόγος παραπάνω. Φαίνεται πως η μετάφραση ήταν έτοιμη από κάποια χρόνια πρωτύτερα, αλλά περίμεναν την κατάλληλη ευκαιρία για να παρουσιαστεί το αίτημα χρηματοδότησης της εκτύπωσης στον πάπα. Είναι γνωστό και από αλλού πως η Τήνος υπήρξε καταφύγιο των χριστιανών σκλάβων που δραπέτευαν από τις τουρκικές γαλέρες. Κατά τα λεγόμενα του επισκόπου, η εκκλησία φρόντιζε και για τη συντήρησή τους, όσο καιρό έμεναν στο νησί, βλ. π. Μάρκου Φώσκολου, Τήνος και πειρατεία κατά τους μέσους χρόνους, στον τόμο Τήνος & θάλασσα. Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης 5 & 6 Σεπτεμβρίου 1996, έκδ. ΕΤΜ, Αθήνα 1997, σ. 57.

 

[53] Το θέμα των Αδελφοτήτων στις βενετοκρατούμενες περιοχές ήταν ιδιαίτερα ακανθώδες στις σχέσεις μεταξύ ιεραρχίας και πολιτικών αρχών, καθώς και των μελών των Αδελφοτήτων, επειδή ήταν δύσκολο να οριστεί η ανώτατη αρχή που δικαιωματικά μπορούσε να εκφέρει απόφαση για την ιδιοκτησία της ακίνητης περιουσίας. Ανάλογες περιπτώσεις συγκρούσεων έχουμε και στην Κρήτη, όσο και στα Επτάνησα.

[54] O επίσκοπος Γ. Περπινιάνης έπεσε ο ίδιος θύμα πειρατών, καθώς και τα περιουσιακά του στοιχεία, τουλάχιστο δυο φορές. Η χάρη να μην παρουσιαστεί την επόμενη πενταετία για την «επίσκεψη ad limina» χορηγήθηκε, καθώς και όλες οι άδειες που ζήτησε στην παρούσα έκθεση, πλην εκείνης για τη χρηματοδότηση της προσπάθειας προσηλυτισμού των κατοίκων της Μυκόνου. 

[55] To κείμενο αυτό είναι γραμμένο από το χέρι του καρδιναλίου G. A. Santoro.

home

B) The climate of the island is very healthy. This is because the blowing of the northern winds prevents the development of germs. It is reported that some people that were sick and visited the island were healed without medicine.
Tinos is basically an island with religious and worshipping tourists. The finding of the icon, the erection of the temple, the improvement of the transportation had a great impact to the social and economic evolution of the island. The fact that it attracted tourism developed the city of Tinos, in contrast with the villages. Nevertheless it helped to reduce migration and kept the residents of the island on their land. From 1940 to 1981 approximately 32% of the population immigrated. In 1940 the town of Tinos concentrated 25% of the population.
Today urbanism has taken over and 75% of the population in concentrated in the town of Tinos. Today approximately 40 villages are inhabited. Their establishing history goes back to the middle ages and the Byzantine years. There are also many settlements, which are basically younger and were developed near the sea.
 The fact that many tourist centers were developed at many locations, the creation of greenhouses, n location canning of various vegetables, the systematic and advanced utilization of marble, played a major role in the keeping of the population on the island and especially at the villages. These developments have increased the occupation in various parts of the island having as a result to fight back of immigration.
The mixed religious population of Tinos, gives the island a special folklore character. A Tinian dialect is noticed, with the extraction of the vowels, the alteration of consonants and names of persons that have a western influence.
 At Tinos we come across two Christian dogmas that harmoniously coexist. The Temple of Evangelistria is a very important demotic worshipping area for the Orthodox and people from all over Greece assemble throughout the whole year to worship here. However at the same time Tinos is a very important center for the Catholics, basically for the Greek Catholics. All you need to do is to take a look around at all the churches in order to substantiate that you are at a religious center. When Panagia/ the Virgin Mary is celebrated, worshippers from all over the world swarm the island. Tinos belongs to the Cyclades and is the third in size island of this complex. Its area is 194 square kilometers. The total length of its coastline is estimated to approx 114 kilometers. It is situated south east of Andros and north west of Mykonos. It highest mountain is named Tsiknias and is 725 meters high. According to mythology Aelos, the god of the winds lived at the channel of Tsiknias. This explains the fact that the area is veAt Tinos irrespective of being Catholic or Orthodox, all the people have a deep love for the Virgin Mary. The Orthodox celebrates Panagia (Virgin Mary) on the 25th of March and on the 15th of August and the Catholics on the 1st Sunday of May and also on the 15th of August. The residents of Tinos are very hospitable and they open heartedly offer food and board to the worshippers during the festivities. The Tinians in order to sustain the ground from suffering intense deterioration, have created on the sides of the mountains the so called pezoules, which are small fields with a resistance made of rocks in order for the ground not to get corroded and are used to cultivate their products. The reduction of the agricultural population slowly left some of these areas uncultivated. Today cereals, citrus fruit, fruits and also oil, wine and raki are cultivated. The products are consumed basically within internal market but some are also exported. Another beneficial product of Tinos, is its honey. In the past they also had silk growing.